Tuesday, October 2, 2018

Sự kiện Liên Xô xâm lược Tiệp Khắc năm 1968 để "bảo vệ chế độ XHCN"


BLA: Thời điểm những năm 1960 - 1970, phe Xã Hội Chủ Nghĩa (XHCN) là một thế lực hùng mạnh, đối trọng với phe tư bản giãy chết. Liên Xô được tung hê là thành trì hòa bình thế giới, sức mạnh vô địch. Tổng bí thư đảng cộng sản Liên Xô là người có uy quyền cực cao, thậm chí có thể áp đặt, can thiệp vào nội tình các nước "XHCN anh em" khác! Năm 1968, chỉ vì muốn mang lại một luồng gió mới dân chủ hơn, tổng bí thư đảng cộng sản Tiệp Khắc là ông Alexander Dubcek đã làm Moscow lo ngại và để dẹp bỏ từ trứng nước, Liên Xô đã huy động 100 ngàn quân bất ngờ tiến vào xâm lược và chiếm đóng Tiệp Khắc, bắt sống bộ ba quyền lực của đảng cộng sản Tiệp Khắc là tổng bí thư, chủ tịch quốc hội và thủ tướng đem về Liên Xô.

<< Xe tăng Liên Xô nhanh chóng làm chủ Praha và không gặp phải sự chống cự nào đáng kể (ảnh BBC)


Sự kiện này, trong vô vàn sự việc khác, đã cho thấy bản chất của lãnh đạo cộng sản Liên Xô. Cho thấy có hay không việc các nước cộng sản lớn từng gây sức ép, thậm chí can thiệp vào độc lập, chủ quyền của các nước cộng sản nhỏ.  

Bài viết dưới đây sử dụng tư liệu trong bài "Tiệp Khắc 1968: Toàn Đảng kháng cự Liên Xô nhưng bất thành" đăng trên BBC ngày 29/9/2018. Đây là một tư liệu quý về lịch sử phong trào cộng sản quốc tế, về vai trò "ông nội" một thời của Liên Xô trong phe XHCN (Liên Xô ngày nay là nước Nga, nhưng đã không còn là nước cộng sản, ít nhất về mặt danh nghĩa).
......

Liên Xô bất ngờ xua 100 ngàn quân tấn công Tiệp Khắc

Trong hai ngày 20 và 21/08/1968, quân đội phe XHCH, do Liên Xô chỉ huy và đạo diễn, đã đưa trên 100 nghìn quân (gồm quân đội Liên Xô, Ba Lan, Đông Đức, Hungary và Bulgaria) vượt qua biến giới, tiến vào chiếm Tiệp Khắc. Cuộc tiến công này có tên gọi là "Chiến dịch Danube".

Vì sao có cuộc xâm lược này?

Một tuần trước đó, ngày 13/08/1968, Tổng bí thư Đảng Cộng sản Liên Xô, ông Leonid Brezhnev gọi điện thoại nói chuyện với Alexander Dubcek - Tổng bí thư đảng cộng sản Tiệp Khắc.

Tại Tiệp Khắc, những ngày gần đó tổng bí thư Dubcek đã chọn con đường cải cách riêng, tiến hành một số việc mà ông cho rằng phù hợp với văn hóa Tiệp Khắc. Đó là cho phép công dân Tiệp Khắc được quyền tự do báo chí, hội họp. Nhưng việc này đã gây lo ngại lớn cho Moscow (thủ đô Liên Xô).

Tổng bí thư đảng cộng sản Liên Xô khi đó là Brezhnev đã yêu cầu ông Dubcek phải sa thải ngay các nhân vật cải cách trong Đảng Cộng sản và phục hồi kiểm duyệt báo chí. Dubcek đề nghị có thêm thời gian để thực hiện một thỏa thuận đã hứa với Moscow và nói đến tháng 10/1968 sẽ chấn chỉnh xong các vấn đề nội bộ.

Dưới đây là một đoạn trích cuộc điện đàm giữa hai lãnh đạo Liên Xô và Tiệp Khắc ngày 14/8/1968 (mà kênh Radio Praha hồi năm 2003 đã phát lại):

Dubcek: "Leonid Ilyich (tên gọi thân thiết của tổng bí thư Liên Xô Brezhnev), vấn đề này không thể giải quyết bằng chỉ thị từ trên xuống. Chúng ta cần đợi để cả người Slovak và Czech đồng ý về một giải pháp khả thi. Vì thế điều mà Bộ Chính trị (đảng cộng sản Tiệp Khắc) có thể làm được lúc này là chỉ thị cho chính phủ và các bộ trưởng chuẩn bị lập luận cho giải pháp cuối cùng và sau đó, muộn hơn mới thực hiện."

Brezhnev: "Muộn hơn là bao giờ?"

Dubcek: "Tháng 10, vào cuối tháng 10 (năm 1968)."

Brezhnev: "Sasha (tên gọi thân mật của Dubcek, tổng bí thư đảng cộng sản Tiệp Khắc), tôi biết nói gì đây? Tôi thấy chẳng có gì khác ngoài sự lừa dối. Đây chỉ là thêm một bằng chứng anh đang lừa chúng tôi. Tôi không thể dùng từ khác được. Tôi nói thẳng cho anh biết nhé: nếu anh không giải quyết được vấn đề thì với tôi, Đảng của các anh không còn kiểm soát được tình hình nữa."

Ông Dubcek không hề ngờ rằng ngay tại thời điểm đó, Liên Xô đã cho tập kết 100 nghìn quân Khối Warsaw ở biên giới Tiệp Khắc và đang chờ lệnh từ điện Kremlin (trụ sở của đảng cộng sản Liên Xô).

Kết thúc cuộc nói chuyện, Dubcek phàn nàn và nói với Brezhnev, người mà ông coi như người anh cả: "Nếu cần thì tôi sẽ từ chức".

Một tuần sau, Chiến dịch Danube bắt đầu.

Cuộc chiến không rõ kẻ thù

Ngay khi nhận được tin tập đoàn quân của khối xã hội chủ nghĩa ồ ạt tiến vào lãnh thổ, Chủ tịch nước CHXHCN Liên bang Tiệp Khắc khi đó là ông Ludvik Svoboda đã ra lệnh cho toàn quân đội Tiệp Khắc KHÔNG chống cự quân đội phe XHCN do Liên Xô cầm đầu. Các đơn vị quân đội phải ở lại trong doanh trại.

Cùng ngày 20/8/1968, Ban lãnh đạo Đảng Cộng sản Tiệp Khắc đã ra một bản thông cáo quan trọng, phát trên đài phát thanh quốc gia. Nội dung:

- Lên án cuộc xâm lăng của Liên Xô và đồng minh. Phía Tiệp Khắc gọi đó là hành động "trái hoàn toàn với nguyên tắc quan hệ giữa các nước XHCN, và xâm phạm những yếu tố cơ bản nhất của quan hệ quốc tế".

- Đảng Cộng sản Tiệp Khắc cũng kêu gọi mọi công dân trong nước "giữ bình tĩnh, không kháng cự quân đội nước ngoài, vì việc bảo vệ biên giới lãnh thổ đã không còn khả thi".

Trong khi đó, đài báo của phía Liên Xô, Ba Lan, Đông Đức (do đảng cộng sản nắm quyền và lãnh đạo tuyệt đối) nói rằng việc quân đội các nước XHCN tiến vào Tiệp Khắc là để "trợ giúp ban lãnh đạo Đảng Cộng sản anh em Tiệp Khắc chống lại các phần tử phản động".

Trên báo đảng của Liên Xô có đăng ảnh một tờ "giấy mời" (không có chữ ký của bất kỳ ai), nội dung nói là của lãnh đạo Tiệp Khắc đề nghị Moscow vào cứu giúp (!?).

Theo số liệu thống kê, trong cuộc xâm lược này, đã có chừng 135 người Czech và Slovak bị bắn chết, vài trăm người bị thương do đụng độ đường phố hoặc bị xe tăng, xe tải Liên Xô cán chết.

Tuy nhiên, quân Liên Xô và đồng minh đã không bắt được nhóm chống đối nào trong dân chúng cả. Đơn giản là vì thực tế không có tổ chức đối lập, phản loạn nào cả. Mà những người bị bắt chính là bộ ba quyền lực tối cao của nhà nước Tiệp Khắc: Tổng bí thư đảng cộng sản Tiệp Khắc Alexander Dubcek, Thủ tướng Oldrich Cernik, Chủ tịch Quốc hội Josef Smyrkovsky. Hay nói khác đi, dưới con mắt của lãnh đạo cộng sản Liên Xô, đây chính là những kẻ phản động (ngày nay có lẽ dùng từ là "suy thoái") vì đã dám làm "thử nghiệm" theo hướng làm sai lệch đường lối, giảm vai trò lãnh đạo toàn trị của đảng cộng sản. Họ bị bí mật đưa ngay về Moscow. Người dân Tiệp Khắc hoàn toàn không được thông báo về việc lãnh đạo của nước mình bị bắt sống như vậy.

Ghi chú: Riêng Chủ tịch nước CHXHCN Tiệp Khắc không bị Liên Xô bắt. Có thể vì ông không thuộc phe cải cách và đã lên tiếng kêu gọi quân đội không chống lại Liên Xô.

Người dân Tiệp Khắc đã phản ứng thế nào?

Trước cuộc xâm lược của quân đội phe XHCN do Liên Xô cầm đầu, người dân Tiệp Khắc đã thể hiện các hành động phản kháng bất bạo động, diễn ra trên cả nước. Cụ thể: Người dân các nơi xoay biển đường hoặc xóa tên phố để quân đội chiếm đóng lạc đường. Trên những bức tường nhà dân, gần nơi quân Liên Xô đóng quân xuất hiện các dòng chữ như "Lê Nin ơi dậy mà xem Brezhnev nó điên rồi này".

Hay tại nơi quân Ba Lan đóng quân, xuất hiện các dòng chữ bằng tiếng Ba Lan trên bạt phủ pháo, trên xe tăng: "Các bạn Ba Lan đang chiếm đóng một nước XHCN".

Vài ngày sau, các hội đồng nhân dân các địa phương và chi bộ Đảng Cộng sản ở các cấp trên khắp Tiệp Khắc đồng loạt họp và ra các tuyên bố phản đối Khối Warsaw chiếm đóng.

Ngày 22/08/1968, Đảng Cộng sản Tiệp Khắc họp Đại hội lần thứ 14, đây là phiên họp bất thường, không tổ chức tại trụ sở chính mà ở một nhà máy thuộc thủ đô Praha. Mặc dù lãnh đạo tối cao là tổng bí thư Alexander Dubcek đã bị Liên Xô bắt đưa đi, các đại biểu vẫn thông qua nghị quyết nêu rõ: "Cộng hòa XHCN Liên bang Tiệp Khắc sẽ không chấp nhận bất cứ một chính quyền, một bộ máy hành chính chiếm đóng nào của quân đội nước ngoài."

Nghị quyết của đảng cộng sản Tiệp Khắc cũng đòi Liên Xô phải thả những người bị bắt, và yêu cầu để mọi cơ quan nhà nước của Tiệp Khắc hoạt động bình thường.

Ngày 23/08/1968, cả nước Tiệp Khắc tổng đình công để phản đối hành động xâm lược, can thiệp trắng trợn vào chủ quyền quốc gia của lãnh đạo đảng cộng sản Liên Xô.

Trong khi đó, chỉ sau vài ngày tiến vào Tiệp Khắc, giới quân sự Khối Warsaw đã bắt đầu thấy sự bất tiện của chiến dịch quân sự này, không rõ ai là "địch".

Ngày 24/08/1968, Bộ trưởng Quốc phòng Ba Lan, Tướng Wojciech Jaruzelski cảm ơn các chiến sỹ, sỹ quan Ba Lan "hoàn thành tốt nhiệm vụ trợ giúp quốc tế". Đó là dấu hiệu Ba Lan muốn rút quân về, vì ngay trong nước, các cán bộ Đảng, giới trí thức và dư luận thấy xấu hổ vì đã giúp Liên Xô đánh một láng giềng nhỏ hơn.

Ngày 7/09/1968 một lính Ba Lan say rượu bắn bị thương hay đồng đội và làm chết hai thường dân Czech.

Trong thời gian đóng quân tại Tiệp Khắc, quân đội Liên Xô có chừng 100 lính thiệt mạng do tai nạn xe cộ, trực thăng rơi và bệnh tật.

Trong quân đội Hungary ghi nhận có trường hợp bộ đội tự tử.


Tháng 8/1968: TBT Đảng CS Liên Xô Leonid Brezhnev (giữa) và Bí thư Thứ nhất Đảng CS Tiệp Khắc Alexander Dubcek (phải) trong lễ kỷ niệm Thế Chiến 2 ở Praha. Vài tuần sau, Liên Xô cho quân chiếm Tiệp Khắc và bắt trọn Ban lãnh đạo nước chủ nhà (ảnh BBC)

Liên Xô đe dọa "xóa sổ" Tiệp Khắc, bắt phải kiên định chủ nghĩa cộng sản

Liên Xô muốn một giải pháp chính trị tại Tiệp Khắc, chứ không phải là rút quân về.

Vài ngày sau cuộc xâm lăng, tổng bí thư Liên Xô Brezhnev mời Chủ tịch Tiệp Khắc Svoboda (người không bị bắt) sang Moscow để làm việc.

Tại Moscow, phái đoàn Tiệp Khắc (lúc này gồm cả tổng bí thư Alexander Dubcek) bị Brezhnev ép phải ký một văn bản chấp nhận nước họ phải hoàn toàn phục tùng Liên Xô. Còn gọi là Moscow Protocol, văn bản này quy định rõ bản chất của chế độ XHCN tại Tiệp Khắc phải là chủ nghĩa cộng sản.

Nhưng các sử liệu nay cho biết người Tiệp Khắc khi đó bị Brezhnev đe dọa sẽ xóa sổ nước họ, tách Slovakia (quê hương ông Dubcek) để nhập vào Liên Xô. Hai vùng còn lại, Bohemia và Moravia sẽ chỉ còn quy chế tự trị do Liên Xô quản lý. Để bảo toàn lãnh thổ, ban lãnh đạo Tiệp Khắc đã phải chấp nhận hoàn toàn đề nghị của Liên Xô.

Ngày 27/08/1968, tổng bí thư đảng cộng sản Tiệp Khắc Alexander Dubcek được Liên Xô cho trở về Praha (Tiệp Khắc), để thực hiện các thỏa thuận với Moscow.

(Về Dubceck: Đến tháng 4/1969, ông bị hạ bệ và thay bằng Gustav Husak, một người được Kremlin tin tưởng hơn. Sau khi rời chức vụ cao nhất trong Đảng, ông vẫn làm chủ tịch nghị viện Liên bang, rồi bị giáng xuống làm đại sứ Tiệp Khắc ở Thổ Nhĩ Kỳ. Năm 1970, ông Dubcek bị khai trừ khỏi Đảng, và làm việc trong ngành lâm nghiệp tại Slovakia. Khi xảy ra Cách mạng Nhung, ông ủng hộ Waclaw Havel và ra tranh cử, được bầu trở lại làm chủ tịch Quốc hội liên bang cuối cùng của Tiệp Khắc. Alexander Dubcek qua đời năm 1992 và cho đến lúc chết vẫn ủng hộ sự thống nhất của Tiệp Khắc nhưng không thành.

Phe XHCN ở Đông Âu mất đoàn kết sau sự kiện Tiệp Khắc năm 1968

Dư âm của vụ dập tắt Mùa Xuân Praha bằng xe tăng của Liên Xô năm 1968 đã lan rộng ra bên ngoài quốc gia Trung Âu nhỏ bé này.

Tổng bí thư đảng cộng sản Romania, ông Nicolae Ceaușescu, đã lên đài phát thanh quốc gia phê phán mạnh mẽ Liên Xô, kêu gọi người dân Tiệp Khắc đấu tranh vũ trang để kháng cự Moscow.

Thủ tướng Trung Quốc, ông Chu Ân Lai, phê phán Kremlin gay gắt và gợi ý người Tiệp mở cuộc chiến du kích chống lại quân đội chiếm đóng.

Nước CHXHCN Albania rút luôn khỏi Khối Hiệp ước Warsaw, vì nhận thấy khối này chỉ là công cụ của Kremlin.

Sau năm 1968, quân Liên Xô vẫn ở lại vùng Đông của Tiệp Khắc cho đến hết thời kỳ Chiến tranh Lạnh (với Mỹ và Nato).

Chiến dịch Danube do đảng cộng sản Liên Xô khởi xướng đã khẳng định sự thắng lợi của đường lối Brezhnev. Học thuyết 'Brezhnev Doctrine' nói rằng Liên Xô có quyền can thiệp quân sự ở nước ngoài nếu cần, để "bảo vệ chế độ XHCN".

Các chuyên gia đánh giá rằng về cơ bản, chiến dịch Danube đã giữ được các quốc gia vệ tinh của Liên Xô cùng một khối. Nhưng nó cũng nhưng phá tan tình đoàn kết (đoàn kết thật sự, chứ không phải đóng kịch qua những lời hoa mỹ) giữa các quốc gia cộng sản ở châu Âu. Chính tổng bí thư đảng cộng sản Liên Xô Brezhnev là người đã khởi xướng, phá tan tình đoàn kết cộng sản này.

Căng thẳng biên giới Liên Xô - Trung Quốc

Tác động của chiến dịch Danube còn làm sang cả châu Á. Đảng cộng sản Trung Quốc khi đó do Mao Trạch Đông lãnh đạo, đã thực sự lo ngại Liên Xô sẽ dùng Học thuyết Brezhnev để xâm lăng Trung Quốc giống như trường hợp Tiệp Khắc.

Thời điểm này (1968, 1969), Liên Xô đã tập kết hàng trăm nghìn quân tại biên giới Trung Quốc. Đài báo Liên Xô thời điểm này công khai nói Trung Quốc đã phản bội 'chủ nghĩa xã hội thực thụ'. Thời điểm Mùa Xuân Praha xảy ra cũng là lúc tại Trung Quốc đã bước vào cuộc Cách mạng Văn hóa được hơn 2 năm.

Một số sử gia nay cho rằng nỗi lo sợ bị Moscow đánh đã tạo khiến Mao tăng cường quân bị và thanh trừng nhiều nhân vật cao cấp trong Trung ương Đảng. Trung ương Đảng khóa 9 của Trung Quốc chỉ bầu chọn lại 1/3 ủy viên trung ương khoá cũ. Hơn 2/3 ủy viên trung ương mới năm 1969 là tướng tá. Cuộc thanh trừng Lâm Bưu và Lưu Thiếu Kỳ cũng được cho là để đảm bảo an toàn nội bộ, không ai có thể "mời Liên Xô" vào can thiệp.

*      *     *

Tổng bí thư đảng cộng sản Liên Xô Leonid Brezhnev qua đời năm 1982.

Năm 1991, Liên Xô tan rã. Cùng lúc, toàn bộ Hệ thống các nước XHCN ở châu Âu sụp đổ, trong niềm vui sướng hân hoan của người dân các nước này.

Ngày nay, nước Cộng hòa XHCN liên bang Tiệp Khắc đã chia tách thành hai nước, là Cộng hòa Czech và Cộng hòa Slovakia.

......