Wednesday, March 5, 2014

Một công dân Mỹ kiện Chính phủ Việt Nam sai địa chỉ

Cách Thủy


Ngày 4-3-2014, Bộ tư pháp Việt Nam đã có Thông cáo báo chí, cho biết tổ chức Trọng tài quốc tế đã bác bỏ toàn bộ yêu cầu khởi kiện của ông Michael McKenzie (công dân Hoa Kỳ) đối với Chính phủ Việt Nam. Cũng vụ kiện này, báo Pháp luật TP.HCM có hai bài viết giật tít "Việt Nam thắng vụ kiện hơn 3,7 tỷ USD" làm mọi người lầm tưởng Việt Nam "thắng" được 3,7 tỷ USD. Sự thật hoàn toàn không phải như vậy và nguyên nhân chính là do ông Michael McKenzie đã gửi đơn kiện đến nơi không có thẩm quyền giải quyết vụ án.

NỘI DUNG VỤ VIỆC

Theo báo Tuổi Trẻ, từ năm 2010, ông Michael McKenzie khởi kiện Chính phủ Việt Nam ra Trọng tài quốc tế về dự án xây dựng khu du lịch nghỉ dưỡng South Fork tại tỉnh Bình Thuận với lý do Chính phủ Việt Nam, trực tiếp là UBND tỉnh Bình Thuận, đã vi phạm quy định của Hiệp định thương mại song phương Việt Nam - Hoa Kỳ (ký ngày 13-7-2000).

Ông McKenzie cho rằng căn cứ giấy chứng nhận đầu tư do Bộ Kế hoạch và đầu tư Việt Nam cấp ngày 4-11-2004, UBND tỉnh Bình Thuận sẽ thực hiện việc giao khu đất tại huyện Bắc Bình cho Công ty South Fork để xây dựng khu du lịch nghỉ dưỡng. Tuy nhiên, cơ quan chức năng tỉnh Bình Thuận không thực hiện việc giao đất mà lại cấp giấy phép cho một công ty khác tiến hành hoạt động khai thác khoáng sản.

Ông cho rằng điều này vi phạm các tiêu chuẩn đối xử công bằng, thỏa đáng và quy định về minh bạch tại Hiệp định thương mại song phương Việt Nam - Hoa Kỳ. Ông yêu cầu Chính phủ Việt Nam phải bồi thường thiệt hại.

Theo Bộ Tư pháp, trong quá trình giải quyết vụ việc, các cơ quan có thẩm quyền của Việt Nam nhiều lần gặp gỡ, trao đổi và giải thích với ông McKenzie về các quyền, nghĩa vụ của ông và Công ty South Fork phải thực hiện theo quy định của pháp luật Việt Nam, nhưng ông McKenzie không chấp nhận.

Trước việc ông khởi kiện Chính phủ Việt Nam ra Trọng Tài quốc tế, Thủ tướng Chính phủ giao Bộ Tư pháp làm đại diện pháp lý cho Chính phủ, phối hợp với một số bộ ngành tham gia giải quyết vụ kiện tại Trọng tài quốc tế.

Tháng 12-2013, Hội đồng trọng tài quốc tế ra phán quyết bác bỏ yêu cầu khởi kiện của ông  Michael McKenzie. Với quan điểm đồng ý với lập luận của Việt Nam, khẳng định hội đồng này không có thẩm quyền xét xử vụ kiện này; Trọng tài đã bác bỏ tất cả yêu cầu khởi kiện của ông McKenzie. Ngoài ra, quyết định trọng tài cũng buộc ông McKenzie phải thanh toán toàn bộ chi phí mà Việt Nam phải chịu khi tham gia vụ kiện, trong đó có các chi phí của Hội đồng trọng tài, chi phí thuê luật sư quốc tế và tham gia phiên họp giải quyết vụ việc tại Hong Kong.

Trong khi đó, cũng liên quan đến sự việc này, báo Pháp luật TP.HCM đã "nhấn mạnh" số tiền mà ông Michael McKenzie yêu cầu Chính phủ Việt NAm bồi thường là 3,7 tỷ USD, từ đó nhận định theo hướng cho rằng phía Việt Nam đã "thắng" vụ kiện 3,7 tỷ USD.

--------------------

Nhận xét của luật sư Trần Hồng Phong:

Vụ kiện này, có thể thấy ông  Michael McKenzie đã khởi kiện sai địa chỉ. Về nguyên tắc,  ông Michael McKenzie và công ty South Fork là cá nhân/doanh nghiệp vào đầu tư tại Việt Nam dưới hình thức doanh nghiệp. Hoạt động theo Luật doanh nghiệp và Luật đầu tư Việt Nam, do Sở KHĐT (hoặc Bộ KHĐT - tùy theo quy mô dự án) cấp giấy phép hoạt động. Nếu cho rằng UBND tỉnh Bình Thuận đã có những hành vi không đúng hoặc làm ảnh hưởng đến quyền lợi hợp pháp của doanh nghiệp mình - thì vì đây là các hành vi hành chính, nên  South Fork có quyền khiếu nại hoặc kiện UBND tỉnh Bình Thuận ra tòa án tại Việt Nam - như là một vụ kiện hành chính. Trong đơn kiện, South Fork có thể yêu cầu UBND tỉnh Bình Thuận (hay chính xác hơn là cá nhân/tổ chức có sai phạm/vi phạm) bồi thường thiệt hại cho mình. Luật Việt Nam hoàn toàn cho phép công ty South Fork làm việc này.

Tuy nhiên, ở đây ông  Michael McKenzie lại kiện Chính phủ Việt Nam ra tổ chức Trọng Tài quốc tế, vốn chỉ thụ lý và giải quyết các vụ tranh chấp về hợp đồng thương mại quốc tế (giữa các doanh nghiệp quốc tế với nhau). Một trong những điều kiện tiên quyết để Trọng tài quốc tế thụ lý giải quyết tranh chấp là hai bên phải có hợp đồng thương mại và cùng thỏa thuận nếu có tranh chấp sẽ giải quyết theo hình thức trọng tài. Ở đây,  Michael McKenzie hay công ty của ông không hề ký hợp đồng thương mại/mua bán gì với Chính phủ Việt Nam. Hơn nữa mối quan hệ giữa ông/công ty ông và UBND tỉnh Bình Thuận hoặc Chính phủ Việt Nam là mối quan hệ hành chính, thủ tục. Do vậy, cả về nội dung lẫn chủ thể hoàn toàn không phải là đối tượng hay vụ việc để Trọng tài quốc tế thụ lý giải quyết. Hay nói khác đi, việc Trọng tài quốc tế bác đơn kiện của ông là hoàn toàn đúng và không có gì bất ngờ.

Ngoài ra, cũng cần nói thêm là thậm chí giả sử rằng việc ông Michael McKenzie nói là đúng - tức là Chính phủ Việt Nam đã "vi phạm quy định của Hiệp định thương mại song phương Việt Nam - Hoa Kỳ (ký ngày 13-7-2000)", thì đây là vấn đề công pháp quốc tế - chủ thể là các Chính phủ, Nhà nước với nhau. Nên Trọng Tài cũng chỉ giải quyết trên cơ sở cả hai chính phủ Việt Nam và Hoa Kỳ cùng đồng ý như vậy.

Theo tôi, nếu vẫn còn trong thời hiệu khởi kiện, quy định tại Luật tố tụng hành chính (của Việt Nam), thì hiện nay ông Michael McKenzie vẫn có quyền khởi kiện UBND tỉnh Bình Thuận, nếu cho rằng nơi này đã sai, gây thiệt hại cho ông, công ty của ông.

Cũng cần nói thêm rằng theo thông lệ và nguyên tắc luật quốc tế, thì những phán quyết của các tổ chức Trọng tài quốc tế đối với các tranh chấp thương mại giữa các doanh nghiệp Việt Nam và doanh nghiệp nước ngoài hiển nhiên có giá trị, tức là có giá trị thi hành tại Việt Nam. Tuy nhiên thời gian qua đã có trường hợp Tòa án Việt Nam bác quyết định của trọng tài quốc tế. (Xem ở phần Bài liên quan).

----------------------------

Bài liên quan:

Hội thảo xem xét hủy phán quyết trọng tài, công nhận và thi hành quyết định trọng tài quốc tế tại Việt Nam (12/2013)
Tòa án Việt Nam tuyên hủy Quyết định của Trọng tài thương mại quốc tế

Bài trên báo Pháp luật TP.HCM:

Vì sao Việt Nam thắng vụ kiện hơn 3,7 tỉ USD?
Việt Nam thắng vụ kiện đòi 3,75 tỉ USD