Thursday, April 11, 2019

Sao

Cát Tường

BLA: Bình luận án Blog quyết định mở chuyên mục "Khoa học Vũ trụ" và tăng cường những bài viết về nội dung này vì nhận thấy rằng chỉ trong vòng vài năm qua, những hiểu biết và thành tựu của nhân loại về Vũ Trụ đã có những bước nhảy vọt đáng kinh ngạc, rợn người. 

Có những điều tưởng chừng như là chuyện viễn tưởng nay bỗng hóa thành ... sự thật. Và điều đó, thật đáng ngạc nhiên, thay vì sẽ giúp loài người cảm thấy tự tin hơn, thì lại rợn người khi thấy rằng mình thật là quá bé nhỏ, mong manh so với sự vĩ đại của Vũ Trụ. 

Loài người chúng ta như đang sống trong một cái chòi vô cùng nhỏ bé trên một sa mạc vô cùng rộng lớn, vào một đêm không trăng không sao. Chúng ta chỉ nhìn thấy những đồ vật bên trong căn chòi, mà không hề biết gì về thế giới tăm tối ngay bên ngoài 4 bức vách. Nếu chúng ta cứ vô tư, không cần suy nghĩ gì hết, thì chúng ta sẽ thấy an toàn, thậm chí sung sướng hạnh phúc trong căn chòi của mình. Nhưng nếu chúng ta có suy nghĩ, chúng ta mở cửa nhìn hé ra bên ngoài, thì bất giác chúng ta sẽ cảm thấy lo lắng. Và một nỗi sợ hãi ngày càng lớn, càng rõ. 

Trong ngày hôm nay 11/04/2019, các nhà khoa học đã chính thức công bố hình ảnh một Hố Đen lần đầu tiên nhân loại chụp được (nhìn thấy). Các nhà khoa học theo khuynh hướng lạc quan dự báo có lẽ chỉ trong vòng 20 năm tới thôi, chúng ta sẽ phát hiện ra ... Người ngoài hành tinh!    

Sao, hay "ngôi sao", "tinh cầu" - là thuật ngữ trong khoa học vũ trụ - thiên văn, để chỉ một vật thể/quả cầu khổng lồ, đang phát sáng. Nếu cũng là một vật thể, nhưng nó không phát sáng thì không phải là một ngôi sao, mà chúng ta gọi là một "hành tinh".

<< Mặt Trời là một ngôi sao và Trái Đất là một hành tinh quay xung quanh Mặt Trời và không bao giờ thoát ra được do sức hút (lực hấp dẫn) của Mặt Trời. Nhờ có Mặt Trời mà có sự sống trên Trái Đất (ảnh minh họa)  

Sở dĩ sao phát sáng được, là do bên trong ngôi sao có một "lò" phản ứng hạt nhân khổng lồ, đang trong quá trình tổng hợp hạt nhân, đốt cháy nguyên liệu là 2 chất: Hidro và Heli. Nói khác đi, thành phần chính của một ngôi sao là Hidro và Heli với số lượng rất rất lớn, và chúng đang ở trong trạng thái cháy liên tục.

Một ngôi sao luôn phát ra nguồn ánh sáng rất mạnh và tạo ra nhiệt độ rất cao, có thể lên tới hàng trăm ngàn, hàng triệu, thậm chí hàng tỷ độ C.

Ngôi sao gần Trái Đất của chúng ta nhất chính là Mặt Trời. Mặc dù khoảng cách giữa Mặt Trời và Trái Đất rất xa, khoảng 150.000.000 km, nhưng mỗi ngày từ Trái Đất chúng ta đều được hưởng nhận ánh sáng "chói lọi" và sức nóng khủng khiếp của Mặt Trời, đến từ Mặt Trời. Vào ban đêm, ánh sáng Mặt Trời không trực tiếp chiếu vào bề mặt Trái Đất, nhưng nó chiếu vào vệ tinh của Trái Đất là Mặt Trăng, làm Mặt Trăng bừng sáng và phản chiếu ánh sáng vào Trái Đất. Như vậy, thực chất Mặt Trăng không "phát sáng" mà chỉ tiếp nhận và phản chiếu ánh sáng của Mặt Trời.

Hiện nay, qua kính viễn vọng không gian hiện đại có khả năng nhìn rất xa, chúng ta đã xác định được số lượng các ngôi sao trong Vũ Trụ là ... vô cùng lớn. Hàng tỷ tỷ tỷ ngôi sao (chữ "tỷ" có thể lặp đi lặp lại vô số lần mà chưa chắc đã đúng và đủ!). Trong khi đó, Mặt Trời chỉ là một ngôi sao thuộc dạng bình thường trong Vũ Trụ.

Ban đêm khi nhìn lên bầu trời, chúng ta dễ dàng nhìn thấy vô vàn những vật thể li ti phát sáng, nhấp nháy. Đó chính là những ngôi sao trong Vũ Trụ bao la. Nhưng cần lưu ý là nhiều khi do khoảng cách quá xa, nên có những vật thể chúng ta nghĩ rằng đó là một ngôi sao, thực ra là một cụm gồm rất nhiều những ngôi sao nằm "gần" nhau, tạo thành một "quần tinh". Hay thậm chí đó là cả một Thiên Hà - với hàng tỷ ngôi sao trong đó.

Có thể nói, một ngôi sao cũng giống như một sinh vật, hay bất kỳ thể loại vật chất nào. Đều có sinh ra, trưởng thành và đến hồi chết đi, bị hay tự hủy diệt.

Theo nhận thức tính đến thời điểm hiện tại, các nhà khoa học cho rằng tuổi đời của mỗi ngôi sao trung bình khoảng 10 tỷ năm. Sau khi được hình thành, trong vòng 10 tỷ năm ngôi sao sẽ đốt cạn nguồn nhiên liệu của mình (Hidro và Heli). Và giống như ngọn đèn cạn dầu, ngôi sao sẽ dần dần lụi tắt, không còn phát sáng nữa. Khi ấy, người ta gọi đó là một ngôi sao chết, hay "đã chết". Ngôi sao chết không còn phát ra ánh sáng, nên chúng ta sẽ không còn nhìn thấy nó nữa. Nó trở thành một "bóng ma" lơ lửng trong khoảng không vũ trụ vô cùng rộng lớn và tối tăm.

Cái chết của một ngôi sao thực ra không hề đơn giản như trên, mà vô cùng dữ dội, đau đớn, kéo dài hàng tỷ năm, qua nhiều giai đoạn, trạng thái, tình huống không thể lường và biết trước. Có ngôi sao sẽ nổ tung, tạo ra hàng triệu, hàng tỷ những mảnh vỡ khủng khiếp, đâm vào các hành tinh và ngôi sao khác; có ngôi sao lại "sụp đổ" vào bên trong chính nó, ...

Có quá nhiều điều có thể nói về một ngôi sao cụ thể, hay ngôi sao nói chung. Chẳng hạn như đối với ngôi sao Mặt Trời, đó là: nguồn gốc, độ sáng, nhiệt độ trên bề mặt, nhiệt độ trong lõi, bão mặt trời, năng lượng tạo ra, hình thù, khối lượng, thể tích, sự phát triển, cái chết, vị trí trong Vũ Trụ,... vv và vv... Mỗi vấn đề như vậy đều rất hấp dẫn, kinh khủng khiếp.

Trong bài viết này, chúng tôi chỉ giải thích một cách đơn giản khái niệm thế nào là một ngôi sao.



Mô hình Hệ Mặt Trời. Theo mô hình này, quỹ đạo xoay xunh quanh Mặt Trời của các hành tinh được giả định nằm trên một mặt phẳng. Trên thực tế, các quỹ đạo đó có độ lệch với nhau.   

Hình ảnh mô hình Hệ Mặt Trời phía trên cho chúng ta cái nhìn khái quát về độ lớn, vị trí và tầm ảnh hưởng của một ngôi sao.

- Nằm ở vị trí trung tâm, khối cầu đỏ đang rực cháy và phát sáng, chính là ngôi sao Mặt Trời. ("Mặt Trời" là tên riêng của ngôi sao do loài người đặt tên).

- Bay và xoay lơ lửng xung quanh Mặt Trời là các hành tinh, trong đó có Trái Đất của chúng ta. Trái Đất của chúng ta là hành tinh thứ 3 từ Mặt Trời tính ra. Phần bề mặt Trái Đất đang tiếp nhận ánh sáng Mặt Trời gọi là "ban ngày", trong khi đó bề mặt bên kia là "ban đêm". Xoay xung quanh Trái Đất còn có Mặt Trăng - đó là một "vệ tinh" của Trái Đất.

- Sở dĩ các hành tinh cứ xoay vòng vòng xung quanh Mặt Trời mà không thoát ra được, là do bị lực hút hấp dẫn của Mặt Trời tác động vào. Việc Mặt Trời hút được Trái Đất và các hành tinh quanh năm suốt tháng quay xung quanh nó cho thấy nó là một ngôi sao có kích thước và khối lượng rất lớn. Vì lực hấp dẫn phụ thuộc vào khối lượng của vật thể. Vật thể càng nặng, thì sức hút/lực hấp dẫn càng lớn.

- Chúng ta thấy đó, cả Hệ Mặt Trời từ hàng tỷ năm qua cứ lơ lửng trôi trong không gian vô tận, trong khoảng không Vũ Trụ. Hay nói đúng hơn, Hệ Mặt Trời không hẳn là "trôi" mà đang quay xung quanh vùng lõi của Thiên Hà Ngân Hà - do bị sức hút từ vùng này. Trong Vũ Trụ, có hàng tỷ tỷ tỷ tỷ tỷ ... những Hệ ngôi sao như Hệ Mặt Trời của chúng ta .

......

Bài liên quan:
  • Hố đen
  • Sao lùn
  • Sao trắng
........


Hãy tìm hiểu để thấy con người nhỏ bé lắm. Thậm chí sự sống trên Trái Đất này cũng vậy. Đời người chỉ là khoảnh khắc vô cùng bé nhỏ trong Vũ Trụ, sao lại tham lam và tàn ác với nhau! Để làm gì và được gì? Tiền nhiều để làm gì?

.......

* Vũ trụ - Thiên văn
  1. Cuộc di tản khỏi Trái đất trước thảm họa diệt vong
  2. Bức ảnh "Vũ trụ sớm" đoạt giải thưởng khoa học Breakthrough 2017
  3. Khám phá bí ẩn về những hố đen kỳ lạ nhất vũ trụ
  4. Giả thuyết về hố đen vũ trụ không hề tồn tại
  5. NASA chế tạo động cơ có tốc độ nhanh hơn cả ... ánh sáng! (5/2015)