Saturday, June 16, 2018

Cách xác định niên đại món đồ sứ cổ Trung Hoa

Hoa Văn

Nói đến đồ cổ ai cũng hình dung là những món đồ cổ xưa và rất đắt tiền. Đó có thể là một chiếc bình hoa, một chiếc đĩa sứ và có giá lên tới hàng tỷ đồng. Thế nhưng món đồ đó hay, đẹp như thế nào? vì sao quý? vì sao lại đắt đến vậy ... thì lại rất nhiều người chưa hiểu rõ. Bài viết này nêu những vấn đề cơ bản nhất về đồ cổ và thú chơi đồ cổ, cũng như những thông tin cơ bản về đồ sứ cổ Trung Hoa, giúp quý vị thưởng ngoạn một món đồ cổ được thêm phần thích thú (nếu may có duyên gặp).

<< Chiếc đĩa cổ đời Tống này được bán với giá 27 triệu USD vào năm 2015


Đồ cổ: là những vật dụng do con người làm ra, có tuổi đời từ 100 năm trở lên.

Chơi đổ cổ: là sưu tầm, thưởng ngoạn, tìm hiểu về cái hay, cái đẹp của món đồ cổ. Qua đó, có cơ hội tìm hiểu về lịch sự, văn hóa, nghệ thuật gắn với món đồ cổ. Chẳng hạn như từ một cái bình đời Trần (cách nay trên 700 năm), chúng ta có thể hiểu về trình độ làm đồ gốm, hoa văn trang trí ... thời đó. Từ đó tiếp tục tìm hiểu món đồ này dùng để làm gì? ai dùng? hành trình lịch sử của món đồ từ khi mới ra đời cho tới nay ...vv.

Vì là một thú chơi khá thanh nhã nhưng lại tốn kém, đắt tiền ... nên thường người chơi đồ cổ chỉ tập trung vào những món đồ cổ đạt 3 tiêu chí: tuổi đời cao (nhiều trăm năm), đẹp (có tính nghệ thuật cao), độc bản (quý hiếm).

Ở các nước châu Á, những món đồ cổ mà nhiều người chơi và quan tâm thường là đồ sứ (như đĩa, bình ...), hay đồ làm từ các chất liệu quý (như vàng, ngọc, đồng, ...vv). Ở các nước châu Âu, thường có thêm dòng tranh cổ của các họa sỹ nổi tiếng thời phục hưng.

Đồ cổ được chia thành 3 nhóm cơ bản sau đây:

- Đồ ngự dụng: được sản xuất dùng riêng trong cung đình, vua chúa. Đây là những món đồ thường rất đẹp và quý hiếm nhất. Mỗi món đồ thực sự là một tác phẩm nghệ thuật. Trên món đồ thường ghi niên đại (năm sản xuất).

- Đồ gia dụng: là những món đồ dân giã bình dân, mà mọi người mua về để dùng trong nhà. Như chén, đĩa ... Nói chung những món đồ này không được đẹp, giá rẻ và giới chơi đồ cổ không chuộng lắm.

- Đồ tùy táng: là món đồ cổ xưa nhưng được chôn theo người chết. Sau này vì nhiều lý do mà phát lộ, phát tán trong dân gian. Những món đồ tùy táng thường rất da dạng, có thể rất đẹp, làm bằng vàng bạc, đá quý ... nhưng do có âm khí, nên ít người chơi. Hoặc chơi do không biết đó là đồ tùy táng.

Ngoài ra, còn có một dòng nữa là đồ cổ tâm linh. Thường là các loại tượng, như tượng Phật, Chúa, hay thậm chí quỷ, ma ... Số đông những người chơi đổ cổ cũng không chuộng những món đồ cổ tâm linh. Vì đã là tâm linh thì ai lại ... chơi.

Chưa hết, lại có một dòng sản phẩm có liên quan đến đồ cổ gọi là đồ "ký kiểu": đó là những sản phẩm làm lại (sản xuất lại) nhưng nhái theo kiểu dáng đồ cổ, nhưng ghi năm sản xuất, nơi sản xuất rõ ràng, để người mua biết. Chẳng hạn năm 2018, lò sứ XXX làm ra một cái bình giống ý chang bình đời Nguyên, dưới đáy bình ghi rõ "Lò XXX, sản xuất 2018". Đại khái giống như chép tranh vậy. Hay gọi là "đồ giả cổ" cũng được, chân chính đàng hoàng.

Cần phân biệt đồ "ký kiểu" với "đồ cổ giả". Đồ cổ giả là đồ làm giả một cách cố ý, của những kẻ bất lương, làm xong đem đi đánh lừa người khác, nói đó là đồ cổ xịn, thật. Vậy mà không ít người mắc bẫy vì không đủ kiến thức chuyên môn để phân biệt giả - chân.

Cách xác định, phân biệt tuổi/niên đại của món đồ sứ cổ Trung Hoa

Vì đồ gốm sứ cổ rất được giới chơi đồ cổ quan tâm và cũng rất đẹp, rất quý, đặc biệt là những món đồ sứ cổ Trung Hoa, sản xuất cách nay từ nhiều trăm năm trở lên. Nên sẽ thật đáng tiếc nếu người thưởng ngoạn không nắm rõ những thông tin cơ bản về sứ cổ Trung Hoa.

Chúng tôi chia sẻ một số nguyên tắc cơ bản như sau:

1. Đồ sành, đồ sứ đã được loài người phát minh ra từ rất lâu. Từ trước công nguyên, tức là cách nay đã trên 2.000 năm. Ngay tại Việt Nam cũng đã phát hiện những món đồ sành có tuổi đời nhiều ngàn năm.

2. Tuy nhiên, các món đồ đạt đến trình độ đẹp theo cả nghĩa đen lẫn nghĩa bóng, được giới chơi đồ cổ thừa nhận và chơi - là những món đồ phải được làm từ khoảng năm 900 trở về sau. Tức tới nay món đồ cổ xưa nhất có tuổi khoảng trên 1.100 năm. Nói chính xác ơn, đó là những món đồ sứ cổ sản xuất đời nhà Tống bên Trung Quốc.

Hay nói khác đi, năm 900 được xem là năm khởi điểm của dòng đồ sứ cổ nghệ thuật. Nếu bạn có duyên, có trong tay một chiếc đĩa đời Tống chẳng hạn, bạn sẽ bán được với giá không dưới 10 triệu USD. Tức là khoảng 230 tỷ đồng Việt Nam trở lên.

3. Giai đoạn kết thúc dòng sứ cổ Trung Hoa được xác định là năm 1911. Đây là năm xảy ra cuộc Cách mạng cộng sản tháng 10 ở Nga, dẫn đến sự sụp đổ chế độ phong kiến ở Trung Quốc. Từ thời điểm này, tại Trung Quốc người ta không còn làm những món đồ sứ dành riêng cho vua chúa nữa (đồ ngự dụng). Và những món đồ làm sau thời gian này tuy có thể đẹp, thậm chí rất đẹp, nhưng lại không bảo đảm về tiêu chí "cổ" (tức là phải trên 100 năm). Nên cũng không ai chơi.

4. Để xác định niên đại (tuổi) của các món đồ sứ cổ Trung Hoa, các bạn chỉ cần thuộc 4 chữ sau đây: TỐNG - NGUYÊN - MINH - THANH. Đó chính là 4 thời kỳ/giai đoạn lịch sử của thời phong kiến bên Trung Quốc, tương ứng 4 thế hệ đồ sứ cổ.

Và để dễ nhớ hơn, cũng như đối chiếu với đồ sứ cổ Việt Nam, các bạn chỉ cần nhớ tương ứng bên Việt Nam ta là: LÝ - TRẦN - LÊ - NGUYỄN. Hãy nhớ như vầy: Thường Kiệt đánh tan giặc Tống trên sông Như Nguyệt (cách nay trên 1000 năm); TRẦN Hưng Đạo đánh tan giặc Nguyên, Lợi đánh tan giặc MinhNGUYỄN Huệ đánh tan giặc Thanh.

Xét về thời gian, thì như vầy:

* Đời Tống: từ khoảng năm 960 - 1.200 (cách nay khoảng trên dưới 900 năm).

* Đời Nguyên: từ năm 1271 đến 1368 (cách nay khoảng trên dưới 700 năm).

* Đời Minh: từ năm 1368 đến 1644 (cách nay từ 700 đến trên 400 năm).

* Đời Thanh: từ 1636 đến 1912 (cách nay từ khoảng 400 - 100 năm)

...

Bản tóm lược và đối chiếu thời gian
 sứ cổ Trung Quốc & Việt Nam


 Mốc thời gian
(năm)
Trung Hoa Việt Nam Ghi chú 

960 - 1270

Tống



Gốm Bát Tràng từ đời Lý

Lý Thường Kiệt đánh giặc Tống, bài thơ "Sông núi nước Nam" 

1271 - 1368

Nguyên

Trần

Gốm Chu Đậu - từ thế kỷ 13

Nhà Trần 3 lần đánh tan giặc Mông - Nguyên

1368 - 1644

Minh


Lê Lợi đánh giặc Minh

1644 - 1912

Thanh

hậu Lê 

Vua Lê Chiêu Thống. Quang Trung đánh giặc Thanh
.....

Văn hóa - Nghệ thuật - Lịch sử - Địa lý
  1. Công thức 5W + H & kỹ thuật viết một bản tin, bài báo
  2. Cách xác định niên đại món đồ sứ cổ Trung Hoa
  3. Bộ tranh Thiếu nữ & Xuân 2018
  4. Thưởng lãm bìa báo Xuân xưa 
  5. Cần lắm những Lục Vân Tiên ra tay nghĩa trượng cứu Kiều Nguyệt Nga (10/2016)
  6. Tin buồn: Cụ Rùa Hồ Gươm - linh vật quốc gia đã qua đời & chuyện Lê Lợi trả gươm báu (1/2016)
  7. Bộ tranh dân gian Đông Hồ 
  8. Xem tranh dân gian gà Đông Hồ, đón xuân Đinh Dậu (2017)
  9. Đặc trưng ba miền trong dịp Tết
  10. Phu Văn Lâu bất ngờ đổ sập (5/2014)
  11. Lời điếu cho một cây cầu (10/2015)
  12. Thành Đồ Bàn
  13. Chùa Thập Tháp - nhớ về 10 ngôi tháp cổ và kinh đô xứ Chiêm Thành xưa
  14. Cao nguyên đá Đồng Văn
  15. Thú chơi hoa mai ngày Tết cổ truyền
  16. Tục cúng đưa ông Táo của người Việt
  17. Cây Pơmu cổ thụ 1.300 năm tuổi trên núi Lang Biang
  18. Quần thể 725 cây pơ mu ở Quảng Nam được công nhận là "cây di sản Việt Nam" (7/2015)
  19. Kỹ thuật trồng cây cảnh trong nước
  20. Hướng dẫn nuôi cá cảnh trong hồ không chết
  21. Cá chọi đẹp và dễ nuôi làm cảnh
  22. Bộ VHTT&DL bác đề nghị xây dựng cáp treo Sơn Đoòng của Bộ Xây dựng (11/2014)
  23. Côn Đảo: Top 10 hòn đảo “bí ẩn và tốt nhất thế giới”
  24. Đi “phượt” trên đảo ngọc Phú Quốc
  25. Núi Tà Cú: khu thiên nhiên kỳ thú và pho tượng phật nằm lớn nhất Đông Dương
  26. Bộ tranh Đông Dương cuối thế kỷ 19 đẹp như cõi mơ do họa sỹ Pháp vẽ
  27. Bộ ảnh nghệ thuật: Thiếu nữ & Yếm
  28. Thiếu nữ và sông nước miền Tây huyền ảo trong tranh Đặng Can
  29. Tranh xé dán Chiêu Đồng Lâm
  30. Bộ tranh phong cảnh, con người VN đẹp và chân thực của hoạ sỹ Kha Trung
  31. Họa sỹ Thái Lan vẽ tranh về Việt Nam gây xôn xao Facebook
  32. Art nude – Ảnh khỏa thân nghệ thuật của Dương Quốc Định
  33. Bộ tranh thiếu nữ đẹp mê hoặc và huyền bí của Feng Chiang Jia
  34. Bộ tranh màu nước về Chuối
  35. Bộ tranh chim Công tuyệt đẹp của họa sỹ Trung Quốc
  36. Bộ sưu tập xe Vespa cổ