Wednesday, February 7, 2018

Tục cúng đưa ông Táo của người Việt

Hoa Văn

(Xuân Mậu Tuất 2018) - Không biết tự bao giờ, mỗi năm dịp năm hết tết đến, giữa bôn ba tất bật của những ngày cuối năm, chuẩn bị cho Tết cổ truyền đã đến sát bên sân nhà, người Việt mình không bao giờ quên việc cúng đưa ông Táo. Cũng là một dịp để bạn bè, láng giềng gặp nhau, hàn huyên câu chuyện ngày xuân, chia sẻ những buồn vui trong công việc một năm qua.

Tranh dân gian ba vị thần trong nhà, trong đó có ông Táo


Vị thần Bếp trong nhà

Sao lại gọi là ông Táo? sao lại gọi là cúng đưa? Thì ra ông Táo chính là vị thần Bếp, chuyên "cai quản" trông coi việc bếp núc trong ngôi nhà ta đang sống.

Vai trò của Bếp quan trọng đến mức nào, không chỉ trong chuyện ăn uống hàng ngày, mà còn duy trì mối quan hệ đằm thắm, thân thương giữa vợ chồng, cha mẹ với con cái, ông bà ... trong gia đình, thiết nghĩ không cần nói nhiều hẳn ai cũng hiểu. Đối với một người phụ nữ nói riêng, việc biết giữ lửa, nâng niu chăm chút cho bữa ăn gia đình, chính là nâng niu hạnh phúc, đầm ấm.

Theo sách xưa, ông Táo còn gọi là Táo quân. Xét về nguồn gốc xa xưa và theo Lão giáo bên Trung Quốc, thì có 3 vị thần là Thổ công, Thổ địa và Thổ kỳ. Ba vị thần này "du nhập" về xứ Việt, từ lâu được người Việt chuyển hoá thành ba vị thần tương ứng là thần Đất, thần Nhà và thần Bếp (ông Táo). Như vậy, ông Táo là vị thần thuần Việt.

Theo phong tục cổ truyền, ông Táo là thần được Ngọc Hoàng (vua trên trời) cử xuống mỗi nhà, chuyên chăm nom chuyện bếp núc. Cả năm làm việc liên tục, nên cuối năm thần cũng cần có chút thời gian nghỉ ngơi, về thăm cung đình, báo cáo tình hình hạ giới với Ngọc Hoàng.

Để tỏ lòng tôn kính quý mến ông Táo, mỗi gia đình sẽ làm một lễ cúng nho nhỏ, tiễn ông Táo về trời "nghỉ phép". Hết phép thì sẽ lại cúng đón ông về lại nhà mình. Việc đón ông Táo về gọi là "cúng rước", vào chiều ngày 30 tháng Chạp.

Thời điểm cúng đưa ông Táo là chiều ngày 23 tháng Chạp (tháng 12) âm lịch. Tương truyền sau khi được gia chủ đưa tiễn, ông Táo sẽ cưỡi lên một cá cá chép biết bay, bay về trời. Sau khi ông Táo về đến trời, do quanh năm ở trong bếp nên biết hết tất cả mọi chuyện tốt xấu của mỗi nhà, sẽ tâu với Thượng Hoàng, để được vua ban, chỉ cho cách giải quyết, hoá giải những điều chưa được tốt trong năm qua.

Lại có người nói rằng ông Táo là vị thần quyết định sự may, rủi, phúc họa của cả gia chủ, bên cạnh đó ông còn ngăn cản sự xâm phạm của ma quỷ, giữ bình yên cho gia đình gia chủ. Vì vậy tục cúng ông Táo còn mang ý nghĩa cầu mong cho sự ấm no, đầy đủ.

Lại vì con cá chép là phương tiện để ông Táo cưỡi về trời. Nên ở một số địa phương có thêm tục sau khi cúng đưa ông Táo, sẽ đem một con cá chép ra sông, hay chỗ có ao, hồ mà thả con cá ra. Ngụ ý là cá sẽ "vượt vũ môn" (vượt cổng trời) hay "hóa rồng" biểu tượng cho sự thăng hoa, tinh thần vượt khó, sự kiên trì và bền bỉ để đi tới thành công cho ông Táo trong nhà mình.

Lễ vật cúng ông Táo

Nói chung việc cúng đưa ông Táo không cần thiết phải quá cầu kỳ, mà quý ở tấm lòng, lưu giữ truyền thống. Mỗi địa phương người dân lại có tập tục khác nhau một chút.

Nói theo kiểu bài bản, lễ vật cúng ông Táo gồm một bộ giấy, gồm mũ cánh chuồn, áo, hia, tiền vàng ... trang bị cho ông Táo trên đường đi. Sau khi cúng xong sẽ hoá (đốt). Hiện nay bộ giấy cúng ông Táo thường làm sẵn và bán ở chợ, có thể mua một cách dễ dàng. Song như đã nói ở trên, cái quý là ở tấm lòng, cho nên giả sử nhà ai không có bộ giấy này thì cũng không sao. Không bị xem là có lỗi gì.

Và tất nhiên, đã là cúng lễ thì phải có hương (nhang), đèn cầy, lọ hoa tươi, đĩa trái cây tươi.

Về món mặn, thì có thể cúng thêm một con gà hay con vịt luộc, bánh chưng, bánh tét...vv. Sau khi đưa ông Táo đi, thì gia đình, bè bạn quay quần bền nhau làm chút cay cũng là một cái thú ngày Xuân.



Ngày nay, cùng với sự phát triển của khoa học kỹ thuật, căn bếp trong nhà đã khác ngày xưa rất nhiều. Đặc biệt là ở thành phố, không còn là cái bếp củi mà đã là bếp ga, bếp từ. Nhưng bất luận thế nào, người Việt chúng ta luôn biết nâng niu, gìn giữ những nét đẹp văn hoá, tâm linh. Đây không phải là chuyện mê tín dị đoan, mà qua tập tục cúng đưa ông Táo, ông bà từ bao thế hệ đi trước muốn lưu giữ một thông điệp: hãy biết nâng niu, giữ lửa trong mỗi gia đình. Vì đó là nền tảng của hạnh phúc, tình người.