Thứ Bảy, 15 tháng 7, 2017

Khoảng trống trách nhiệm của người có thẩm quyền cấp phép xả thải, trong khi chờ Bộ luật hình sự mới



Nhà máy nhiệt điện Vĩnh Tân đang xả khói lên trời, sắp tới là chôn vùi xuống biển  (ảnh báo Tuổi Trẻ)

Ls. Trần Hồng Phong

Bộ luật hình sự 2015 (sửa đổi bổ sung 2017) sẽ chính thức có hiệu lực vào ngày 1/1/2018 tới đây, với điểm mới là sự trói buộc về trách nhiệm hình sự đối với người có thẩm quyền (quan chức), mà cấp phép cho doanh nghiệp xả thải trái pháp luật. Trong khi đó, luật hình sự hiện tại không có quy định này, dẫn đến khoảng trống về thời gian, có thể bị những người có thẩm quyền lợi dụng để né tránh trách nhiệm hình sự - trong thời gian từ nay đến hết năm 2017. Hy vọng rằng luật mới không liên quan gì đến việc Bộ Tài Nguyên và Môi Trường vừa cấp phép cho nhà máy nhiệt điện Vĩnh Tân (Bình Thuận) vùi lấp hàng triệu m3 "vật chất" vào vùng biển thuộc Khu bảo tồn Hòn Cau, đang gây dư luận lo lắng cả nước


Từ lo ngại việc cho phép chôn lấp "vật chất" xuống biển Hòn Cau

Cuối tháng 6/2017 vừa qua, báo chí đồng loạt đưa tin việc Bộ Tài nguyên và Môi trường vừa cấp phép cho Công ty TNHH Điện lực Vĩnh Tân 1 nhận chìm khoảng 1 triệu m3 bùn, cát, vỏ sò, sạn sỏi xuống vùng biển thuộc xã Vĩnh Tân, huyện Tuy Phong. Thời gian thực hiện từ tháng 6-10/2017.

Bộ TNMT nói rằng: việc cấp phép được thực hiện sau khi đã "thẩm định chặt chẽ hồ sơ, lấy ý kiến nhiều bộ ngành liên quan và UBND tỉnh Bình Thuận. Đây không phải chất thải mà là vật liệu thu được sau quá trình nạo vét vũng quay tàu, phục vụ cho Nhà máy nhiệt điện Vĩnh Tân. Trong đó 20% bùn, 80% cát, vỏ sò, cát pha, cát kết phong hóa, sét, bùn trầm tích.  Không chứa chất độc hại hay phóng xạ vượt chuẩn Việt Nam.

Được biết, khu vực biển sử dụng để nhận chìm có diện tích 30 ha, cách Hòn Cau 8 km và nơi nhận chìm độ sâu lớn nhất là -31 đến -36 m. (Ghi chú: Hòn Cau là Khu bảo tồn).

Bất luận việc Bộ TNMT giải thích và nói rất hay, rất nhiều ý kiến của các chuyên gia (đăng trên các báo Tuổi Trẻ, Thanh Niên, Pháp luật TP.HCM ... ) đều bày tỏ sự quan ngại đặc biệt, phản đối. Cá nhân tôi, nói rõ là phản đối.

Ai cũng biết rằng con người sống, sinh hoạt, hít thở, ăn uống ... đều hoà nhập, không tách rời với môi trường xung quanh. Thử hình dung môi trường là một căn nhà thu nhỏ, nếu chúng ta xả thải, phóng uế ngay trong nhà, thì chúng ta, con cháu chúng ta sẽ bệnh tật, ốm o gầy mòn. Rồi sẽ chết vì ô nhiễm, độc hại.

Đối với môi trường tự nhiên, như biển, một khi đã bị ô nhiễm, thì khả năng phục hồi lại như ban đầu là điều không tưởng. Cho dù có bỏ ra bao nhiêu tiền, bao nhiêu thời gian, công sức. Có nói lời hối hận thì cũng chẳng có ý nghĩa gì.

Chính vì vậy, toàn nhân loại, gồm cả dân tộc Việt Nam, đều vô cùng căm giận những kẻ khốn nạn, thiếu trách nhiệm hay ngu dốt, hoặc vì quyền lợi cục bộ, mà phá nát, huỷ hoại môi trường sống. Từ rất lâu, pháp luật Việt Nam quy định hành vi huỷ hoại môi trường là tội phạm. Về mặt đạo đức xã hội, là hành vi thất nhân, thất đức. Chắc chắn sẽ bị trời trừng phạt.

Đến khoảng trống gian có thể  tạo cơ hội "thoát tội" cho những kẻ huỷ hoại môi trường

Bộ luật hình sự Việt Nam từ năm 1999 (sửa đổi, bổ sung năm 2009) tuy có quy định về tội"vi phạm quy định về quản lý chất thải nguy hại" (Điều 182a), nhưng nội dung điều luật vẫn còn chung chung, chưa trói được trách nhiệm của những người có thẩm quyền cho phép xả thải một cách cụ thể, khỏi chối cãi. Trên thực tế cũng chưa có quan chức nào bị xử lý hình sự.

Nhưng từ sau khi xảy ra vụ Formosa xả thải gây chấn động địa cầu, thiệt hại khủng khiếp (đến mức phải bồi thường 500 triệu USD mà vẫn chưa đủ), di hại không bao giờ khắc phục được nữa, Việt Nam đã "nâng cấp" điều luật này lên một bước, nghiêm khắc hơn, chi tiết hơn, đúng đối tượng hơn.

Cụ thể, trong Bộ luật hình sự năm 2015, đã lần đầu tiên trói buộc và truy cứu trách nhiệm hình sự đối với những "người có thẩm quyền" và có hành vi "cho phép chôn, lấp, đổ, thải trái quy định của pháp luật" - Điều 236 Bộ luật hình sự 2015. 

Tức là theo luật mới, từ nay những vị lãnh đạo nào, ở các cơ quan có thẩm quyền, mà cố tình cấp phép cho chôn lấp, đổ, thải sai quy định, trái pháp luật - thì sẽ bị xử lý hình sự.

Thế nhưng, đáng tiếc thay, điều luật này hiện nay (tháng 7/2017) vẫn chưa có hiệu lực thi hành, mà phải chờ đến ngày 1/1/2018. Trong khi đó, theo nguyên tắc không hồi tố bất lợi, nên giả sử có trường hợp vị nào đó có thẩm quyền, và đã cấp phép cho chôn lấp, đổ thải sai quy định, trái pháp luật - nhưng nếu ký giấy cấp phép trước thời điểm ngày 1/1/2018 - thì cho dù có sai phạm sẽ vẫn đương nhiên ... thoát tội! (Phải chi Quốc Hội khoá trước làm việc có trách nhiệm hơn, đừng để Bộ luật hình sự 2015 có quá nhiều sai sót, thì luật đã có hiệu lực từ ngày 1/7/2016).

Tôi không có lý do, hàm ý, hay ám chỉ rằng việc Bộ TNMT cấp phép cho chôn vùi chất thải ở khu vực Hòn Cau là sai hay đúng. Đây là thẩm quyền, trách nhiệm của các cơ quan chức năng sau này sẽ rõ.  Nhưng không hiểu sao, tôi cứ liên tưởng đến điều luật trên, đến "khoảng trống" thời gian từ nay đến 1/1/2018. Liên tưởng đến việc có ai đó vì một lý do bất minh nào đó, có thể tinh quái, lợi dụng "khoảng trống" này. Và có thể gây ra những hậu quả không lường về môi trường.

Ps. VN chúng ta đã và đang huỷ hoại môi trường ở mức độ nghiêm trọng chưa từng có. Hậu quả đã nhãn tiền. Xin hãy dừng tay trước khi quá muộn.  Mỗi người một tiếng nói, một hành động nhỏ, cùng góp phần giữ gìn, bảo vệ môi trường sống an toàn trong lành - vì tương lai đất nước, vì thế hệ mai sau.
..........

Dưới đây là quy định tại luật mới (Bộ luật hình sự 2015, có hiệu lực từ 1/1/2018). Trong đó nêu rõ "người có thẩm quyền cấp phép":

Điều 236. Tội vi phạm quy định về quản lý chất thải nguy hại

1. Người nào có thẩm quyền mà cho phép chôn, lấp, đổ, thải trái quy định của pháp luật chất thải nguy hại thuộc danh mục các chất ô nhiễm hữu cơ khó phân hủy cần phải loại trừ theo quy định tạiPhụ lục A Công ước Stockholm về các chất ô nhiễm hữu cơ khó phân hủy từ 3.000 kilôgam đến dưới 5.000 kilôgam; chất thải có chứa chất phóng xạ, gây nhiễm xạ môi trường thuộc nguồn phóng xạ loại có mức độ nguy hiểm dưới trung bình theo Quy chuẩn kỹ thuật quốc gia về an toàn bức xạ - phân nhóm và phân loại nguồn phóng xạ vượt quy chuẩn cho phép, thì bị phạt tiền từ 50.000.000 đồng đến 200.000.000 đồng, phạt cải tạo không giam giữ đến 02 năm hoặc phạt tù từ 03 tháng đến 02 năm.

(...)

Và luật cũ (Bộ luật hình sự (1999), đang có hiệu lực thi hành đến ngày 31/12/2017), nội dung chỉ ghi chung chung, không rõ đối tượng:

Điều 182a. Tội vi phạm quy định về quản lý chất thải nguy hại

1. Người nào vi phạm quy định về quản lý chất thải nguy hại gây ô nhiễm môi trường nghiêm trọng hoặc gây hậu quả nghiêm trọng khác, nếu không thuộc trường hợp quy định tại Điều 182 của Bộ luật này (Ghi chú: Tội gây ô nhiễm môi trường), thì bị phạt tiền từ năm mươi triệu đồng đến năm trăm triệu đồng, phạt cải tạo không giam giữ đến hai năm hoặc phạt tù từ sáu tháng đến ba năm.
(...)

............