Thứ Sáu, 10 tháng 2, 2017

Tòa án Liên bang Hoa Kỳ & các chức danh Tư pháp

Ls. Trần Hồng Phong giới thiệu

Nhân vụ sắc lệnh hạn chế nhập cư của Tổng thống Donal Trump đang bị xem xét, làm rõ tính hợp hiến tại các tòa án Mỹ, tôi tham khảo và tóm lược mô hình tổ chức của hệ thống tòa án nước Mỹ. Để hiểu rõ hơn về quá trình thụ lý và xét xử của các tòa án tại Mỹ. Hiện nay (tính đến ngày 10/2/2017), Chính phủ Mỹ (tổng thống Trump) đang là bị đơn và đã bị thua kiện tại 2 cấp liên tiếp là Tòa án Quận và Tòa án phúc thẩm Liên bang. Phía Chính phủ (thông qua Bộ Tư pháp) hiện vẫn còn cơ hội cuối cùng là chống án lên Tòa án tối cao Hoa Kỳ (Tối cao pháp viện). 

< - Trụ sở Tòa án tối cao Liên bang Hoa Kỳ, nơi sẽ đưa ra phán quyết cuối cùng về tính hợp hiến, hiệu lực của sắc lệnh hạn chế nhập cư do tổng thống Trump ban hành tháng 1/2017, ngay sau khi nhậm chức  

Hoa Kỳ là một quốc gia gồm 50 bang (tiểu bang), tạo thành liên bang Hợp chủng quốc Hoa Kỳ. Ngoài Hiến pháp (nước Mỹ) và luật Liên bang, mỗi tiểu bang lại có Hiến pháp (bang) và luật riêng của mình. Nói chung, tất cả những quyền hạn không được Hiến pháp quy định cho Nhà nước Liên bang, thì đều thuộc thẩm quyền của các Tiểu bang.

Về Tòa án (cơ quan xét xử), theo mô hình trên, gồm 2 hệ thống cùng song song tồn tại là hệ thống Tòa án liên bang và hệ thống Tòa án (các) bang. Nói chung chúng ta chỉ nên quan tâm đến hệ thống Tòa án Liên bang, còn Tòa án bang mang tính chất "nội bộ" trong nước Mỹ.

Trong mọi vụ án hình sự và phần lớn vụ án dân sự, các bên có quyền được xét xử bởi bồi thẩm đoàn. Một bồi thẩm đoàn thường bao gồm 12 công dân. Các bồi thẩm sẽ lắng nghe các bên trình bày chứng cứ và, dưới sự hướng dẫn của thẩm phán, họ sẽ áp dụng pháp luật để quyết định vụ án dựa trên sự thật khách quan đã được xác định từ những chứng cứ trình bày trong phiên tòa. Tuy nhiên, phần lớn các tranh chấp pháp lý ở Hoa Kỳ được giải quyết mà không phải đưa ra bồi thẩm đoàn xét xử. Chúng được giải quyết thông qua quyết định của thẩm phán hoặc thông qua hòa giải, mà không phải đưa ra xét xử.
.......

Cơ cấu tổ chức của hệ thống Tòa án Hoa Kỳ 




...........

Theo trang tin của Bộ Tư pháp Việt Nam:

Tòa án Tối cao Liên bang

Còn gọi là Tòa án tối cao Hoa Kỳ, Tối cao Pháp viện - là tóa án cấp cao nhất của hệ thống tòa án liên bang. Gồm 9 vị thẩm phán và xét xử theo nguyên tắc tập thể.

Tòa án Tối cao Liên bang có quyền lựa chọn các vụ án từ các tòa phúc thẩm liên bang và các tòa án tối cao tiểu bang để xét xử giám đốc thẩm nếu vụ án phúc thẩm đó liên quan đến Hiến pháp hoặc pháp luật liên bang.

Tòa phúc thẩm khu vực 

Cấp tòa kế tiếp trong hệ thống tòa án liên bang là tòa phúc thẩm khu vực.

Có 12 tòa phúc thẩm khu vực của liên bang được đặt tại các vùng miền khác nhau của Hoa Kỳ.

Ở cấp tòa này, hội đồng xét xử gồm ba thẩm phán sẽ xét xử phúc thẩm các vụ án đã được quyết định bởi tòa án quận. Trừ những trường hợp không có quyền kháng cáo (trong vụ án hình sự, bên nhà nước không có quyền yêu cầu phúc thẩm nếu bị cáo được kết luận là “không có tội”) mỗi bên của vụ án sơ thẩm có thể kháng cáo lên tòa án phúc thẩm khu vực.

Các tòa án khu vực của liên bang cũng phúc thẩm các quyết định của cơ quan hành chính liên bang. Ở cấp tòa này còn có một tòa án liên bang chuyên trách không tổ chức theo khu vực – tòa án này chuyên xét xử các vụ về bằng sáng chế và kiện bồi thường đối với chính phủ liên bang.

Tòa án Quận:

Các tòa án quận của Hoa Kỳ là cấp tòa sơ thẩm thuộc hệ thống tòa án liên bang.

Có 94 tòa án sơ thẩm liên bang như vậy trên phạm vi toàn quốc. Có ít nhất một tòa án sơ thẩm liên bang đặt ở mỗi tiểu bang của Hoa Kỳ.

Các thẩm phán quận của liên bang xét xử theo nguyên tắc cá nhân. Ở cấp tòa này, ngoài các thẩm phán quận còn có các thẩm phán phá sản (chuyên giải quyết các vụ phá sản) và các thẩm phán tiểu hình (có chức năng tiến hành một số hoạt động xét xử dưới sự giám sát chung của thẩm phán quận).

Các chức danh tư pháp tại Hoa Kỳ

Thẩm phán

Các thẩm phán tòa án tối cao, tòa phúc thẩm khu vực và sơ thẩm của liên bang đều do Tổng thống Hoa Kỳ bổ nhiệm sau khi được thông qua bởi đa số phiếu ở Thượng viện Hoa Kỳ.

Nhìn chung, chức danh thẩm phán sẽ được duy trì trong chừng mực thẩm phán không có vi phạm về đạo đức nghề nghiệp – như vậy, về thực chất, các thẩm phán được bổ nhiệm theo nhiệm kỳ suốt đời. Các Tổng thống thường đề cử các thành viên cùng chính đảng của mình để bổ nhiệm làm thẩm phán.

Nguồn bổ nhiệm thẩm phán liên bang là các luật sư, giáo sư luật có uy tín, hoặc các thẩm phán tòa liên bang cấp dưới hoặc thẩm phán tiểu bang. Một khi thẩm phán đã được bổ nhiệm, tiền lương của họ không thể bị cắt giảm. Một thẩm phán liên bang chỉ có thể bị bãi nhiệm thông qua một quy trình xem xét vi phạm đạo đức, trong đó Hạ viện Liên bang là bên đưa ra các cáo buộc và việc xét xử sơ thẩm được thực hiện bởi Thượng viện Liên bang. Trong suốt lịch sử của Hoa Kỳ, mới chỉ có một vài thẩm phán bị xem xét theo quy trình này và những thẩm phán đã bị bãi nhiệm là những trường hợp bị kết luận là có vi phạm nghiêm trọng. Các cơ chế bảo vệ này giúp đảm bảo sự độc lập cho các thẩm phán để họ có thể xét xử các vụ án mà không e sợ những can thiệp chính trị hay ảnh hưởng từ bên ngoài.

Công tố viên

Các công tố viên trong hệ thống liên bang là nhân sự thuộc Bộ Tư pháp Hoa Kỳ nằm trong nhánh hành pháp. Tổng Chưởng lý Hoa Kỳ, người đứng đầu Bộ Tư pháp, được bổ nhiệm bởi Tổng thống và thông qua bởi Thượng viện. Trưởng Công tố ở các văn phòng công tố quận của hệ thống liên bang còn được gọi là các luật sư thuộc nhà nước và cũng được bổ nhiệm bởi Tổng thống với sự thông qua của Thượng viện. Trong Bộ Tư pháp còn có Cục Điều tra Liên bang (FBI) với chức năng điều tra tội phạm.

Mỗi tiểu bang cũng có tổng chưởng lý, thuộc trong bộ máy hành pháp của tiểu bang và thường do người dân của tiểu bang bầu ra. Ngoài ra còn có các công tố viên ở các khu vực của tiểu bang. Các công tố viên này cũng thường do người dân bầu cử.

Luật sư

Hệ thống tư pháp của Hoa Kỳ dựa trên tố tụng tranh tụng. Các luật sư đóng vai trò thiết yếu trong tố tụng tranh tụng. Luật sư đại diện cho khách hàng và trình bày các chứng cứ, lập luận pháp lý trước tòa. Dựa trên trình bày của luật sư, thẩm phán hoặc bồi thẩm đoàn xét xử sơ thẩm sẽ xác định đâu là sự thật khách quan của vụ án và áp dụng các quy định pháp luật để quyết định vụ án và đưa ra phán quyết.

Các cá nhân cũng có quyền tự bảo vệ, tự bào chữa trước tòa án, nhưng sự tham gia của các luật sư sẽ giúp vụ án được giải quyết hiệu quả hơn. Một cá nhân không có tiền để thuê luật sư có thể yêu cầu trợ giúp pháp lý từ tổ chức trợ giúp pháp lý địa phương. Những bị cáo không có khả năng thuê luật sư vẫn có người bào chữa cho mình thông qua một luật sư được chỉ định bởi tòa án hoặc văn phòng người bào chữa công ở liên bang hoặc tiểu bang.

Các luật sư Hoa kỳ được cấp phép hành nghề bởi tiểu bang nơi họ hành nghề. Không có cơ quan cấp phép hành nghề luật sư ở cấp quốc gia. Phần lớn các tiểu bang yêu cầu người xin cấp phép hành nghề luật sư phải có một bằng đào tạo chuyên ngành luật từ một trường luật đã được công nhận trong hệ thống. Ở Hoa kỳ, bằng đào tạo chuyên ngành luật thường là bằng đại học thứ hai (sinh viên trường luật thường đã có bằng cử nhân của một chương trình đào tạo 4 năm ở một đại học), khóa đào tạo chuyên ngành luật thường kéo dài ba năm. Ngoài ra, phần lớn các tiểu bang còn yêu cầu rằng người xin cấp phép hành nghề luật sư phải đỗ một kỳ thi viết để được kết nạp vào đoàn luật sư và phải đáp ứng một số tiêu chuẩn về phẩm chất đạo đức. Một số tiểu bang cho phép đoàn luật sư của tiểu bang được kết nạp các luật sư đăng ký thành viên ở một đoàn luật sư khác. Tất cả các tiểu bang đều cho phép các luật sư từ tiểu bang khác được hành nghề ở tiểu bang của mình trong một vụ việc cụ thể và theo những điều kiện nhất định. Các luật sư có thể hành nghề trong bất kỳ lĩnh vực nào. Mặc dù không có sự phân biệt chính thức giữa các lĩnh vực hành nghề, song các luật sư có xu hướng chuyên môn hóa.

........