Thứ Ba, 28 tháng 6, 2016

Việc hoãn thi hành Bộ luật hình sự 2015 ảnh hưởng nghiêm trọng đến quyền lợi hợp pháp của bị can, bị cáo

Ls. Trần Hồng Phong

Trong một diễn biến chưa từng thấy trong lịch sử, hôm qua 27/6/2016, Ủy ban Thường vụ Quốc hội có cuộc họp với trưởng đoàn đại biểu Quốc hội các tỉnh, TP để bàn một chuyện hi hữu: hoãn thi hành Bộ luật hình sự 2015 (có nhiều sửa đổi, bổ sung so với luật cũ) vì những sai sót nghiêm trọng. Tức là chỉ 3 ngày trước khi luật chính thức có hiệu lực: 1/7/2016! 

<- Điều 426 Bộ luật hình sự 2015 ghi rõ "Bộ luật này có hiệu lực thi hành từ ngày 01 tháng 7 năm 2016". Thế mà nỡ nào các vị lại làm cho hỏng bét, xâm hại quyền lợi của nhiều người. Hu hu. 

Theo báo Tuổi Trẻ, tại cuộc họp, một quyết định rất hi hữu được đưa ra: các trưởng đoàn ĐBQH sẽ đem theo tài liệu, tờ trình, các báo cáo có liên quan về địa phương triệu tập cuộc họp đoàn ĐBQH (khóa XIII) để thảo luận, cho ý kiến và bỏ phiếu quyết định (về việc Quốc hội ban hành nghị quyết lùi thời hạn thi hành Bộ luật hình sự). Nếu đa số ĐBQH đồng ý theo phương án được trình, Bộ luật hình sự sẽ có hiệu lực thi hành từ 1-1-2017. Tức là dời lại 6 tháng!

Trong thời gian đó, Quốc hội khóa XIV sẽ sửa đổi, bổ sung hơn 90 nội dung phát hiện sai sót.

Trên báo chí và mạng xã hội, nhiều người đặt vấn đề sai sót nghiêm trọng như vậy ai chịu trách nhiệm? Chất lượng đại biểu QH và tính nghiêm túc, trách nhiệm quá kém. Đại biểu QH không xứng đáng với đồng tiền nhân dân bỏ ra "nuôi", sự yếu kém, cẩu thả trong kỹ thuật soạn luật ...vv và vv. Những ý kiến trên đều quá đúng! Tôi quá ngao ngán nên cũng chẳng muốn bình bàn thêm.

Nhưng nếu cuối cùng Quốc Hội vẫn thông qua nghị quyết về việc hoãn thời hạn thi hành Bộ luật hình sự mới như ý kiến đã nêu, thì theo tôi sẽ dẫn đến việc ảnh hưởng, thậm chí xâm hại nghiêm trọng đến quyền và lợi ích hợp pháp của các bị can, bị cáo mà lẽ ra họ được hưởng.

Bởi vì trong Bộ luật hình sự 2015, nếu được áp dụng đúng như QH đã quyết trước đây, thì có một số hành vi mà theo luật cũ là tội phạm, nhưng theo luật mới sẽ không bị coi là tội phạm nữa.

Hoặc có những hành vi theo Bộ luật hình sự hiện hành thì bị phạt án tù, nhưng theo Bộ luật hình sự 2015 sẽ có thể bị phạt tiền thay cho ở tù. Trong khi ai cũng hiểu rõ một ngày trong tù là "ngàn thu" bên ngoài.

Để minh họa, tôi xin lấy ngay một trường hợp cụ thể, trong một vụ án hình sự, mà tôi là luật sư bào chữa, vụ án này vừa xét xử phúc thẩm xong cuối tháng 5/2016 vừa qua. (Vì lý do tế nhị và bảo mật, tôi xin không nêu tên bị cáo và tòa án xét xử). Cụ thể như sau:

Bị cáo A (do tôi bào chữa) bị truy tố về tội "Mua bán trái phép hoá đơn, chứng từ thu nộp ngân sách nhà nước" theo điều 164a Bộ luật hình sự hiện tại (tạm gọi là Bộ luật hình sự cũ). Theo điều luật, tại khoản 2 điều 164a quy định như sau:

2. Phạm tội thuộc một trong các trường hợp sau đây, thì bị phạt tù từ một năm đến năm năm:
a) Có tổ chức;
b) Có tính chất chuyên nghiệp;
c) Lợi dụng chức vụ, quyền hạn;
d) Hoá đơn, chứng từ có số lượng rất lớn hoặc đặc biệt lớn;
đ) Thu lợi bất chính lớn;
e) Tái phạm nguy hiểm;
g) Gây hậu quả nghiêm trọng.

Như vậy, có thể thấy là trong tất cả các tình tiết kể trên, bị cáo đều sẽ bị phạt tù (từ 1 đến 5 năm).

Trên thực tế, vụ án đã được xét xử sơ thẩm từ tháng 2/2016, và bị cáo A của tôi bị xử phạt 15 tháng tù. Và bị cáo sau đó đã kháng cáo, xin giảm án và hưởng án treo.

Trong khi đó, nếu theo Bộ luật hình sự 2015 (tạm gọi là Bộ luật hình sự mới và sẽ có hiệu lực từ ngày 1/7/2016 tới đây), thì điều 164a sẽ chuyển thành điều 203 (vẫn giữ nguyên tội danh). Cụ thể, tại khoản 2 điều 203 luật mới quy định như sau:

2. Phạm tội thuộc một trong các trường hợp sau đây, thì bị phạt tiền từ 100.000.000 đồng đến 500.000.000 đồng hoặc phạt tù từ 01 năm đến 05 năm:
a) Có tổ chức;
b) Có tính chất chuyên nghiệp;
c) Lợi dụng chức vụ, quyền hạn;
d) Hóa đơn, chứng từ ở dạng phôi từ 100 số trở lên hoặc hóa đơn, chứng từ đã ghi nội dung từ 30 số trở lên;
đ) Thu lợi bất chính 100.000.000 đồng trở lên;
e) Gây thiệt hại cho ngân sách nhà nước 100.000.000 đồng trở lên;
g) Tái phạm nguy hiểm.

Như vậy, có thể thấy là trong tất cả các tình tiết kể trên, bị cáo thay vì duy nhất bị phạt tù như điều luật cũ, thì sẽ được "ưu tiên" nộp tiền phạt trước. Chỉ khi không có tiền nộp phạt, thì mới bị phạt tù (mức án cũng từ 1 đến 5 năm).

Về việc áp dụng luật mới, thì:

- Điểm d), khoản 2 điều 3 Bộ luật hình sự 2015 quy định: Khoan hồng đối với pháp nhân thương mại tích cực hợp tác với cơ quan tiến hành tố tụng trong quá trình giải quyết vụ án, tự nguyện sửa chữa hoặc bồi thường thiệt hại gây ra, chủ động ngăn chặn hoặc khắc phục hậu quả xảy ra.

- Điều 7 Bộ luật hình sự 2015 qui định: Hiệu lực của Bộ luật hình sự về thời gian. Khoản 3: Điều luật xóa bỏ một tội phạm, một hình phạt, một tình tiết tăng nặng, quy định một hình phạt nhẹ hơn, một tình tiết giảm nhẹ mới hoặc mở rộng phạm vi áp dụng án treo, miễn trách nhiệm hình sự, loại trừ trách nhiệm hình sự, miễn hình phạt, giảm hình phạt, tha tù trước thời hạn có điều kiện, xóa án tích và quy định khác có lợi cho người phạm tội, thì được áp dụng đối với hành vi phạm tội đã thực hiện trước khi điều luật đó có hiệu lực thi hành.

Như vậy, có thể hiểu là cho dù khi xét xử sơ thẩm là theo luật cũ, nhưng khi xét xử phúc thẩm nếu luật mới đã có hiệu lực, thì sẽ xử theo luật mới - nếu luật mới có lợi cho bị cáo.

Ai cũng hiểu rằng, mặc dù có thể rất khó khăn, có lẽ không bị cáo nào (và gia đình của họ) không cố gắng chạy tiền để nộp phạt, thay vì phải vào tù! Bị cáo A của tôi hiển nhiên cũng vậy.

Chính vì vậy, khi nhận được giấy báo xét xử phúc thẩm vào cuối tháng 5/2016 - thời điểm chỉ còn 1 tháng nữa là luật mới có hiệu lực, tôi đã suy nghĩ rất nhiều, cần vận dụng làm sao để có thể "kéo" ngày xét xử phúc thẩm qua sau ngày 1/7/2016. Và chấp nhận bị cáo sẽ đóng tiền phạt để khỏi ở tù. (Đây là vấn đề mang tính nghiệp vụ, xin không nêu ở đây).

Tuy nhiên cuối cùng, với việc bị cáo A có thêm nhiều tình tiết giảm nhẹ và khắc phục xong toàn bộ thiệt hại, tôi và bị cáo đã quyết định không (xin) hoãn phiên tòa. Và vụ án đã được xét xử phúc thẩm xong và kết quả là tốt đẹp.

Tuy nhiên, vấn đề tôi muốn nêu ở đây, là giả sử có trường hợp y chang như bị cáo A (giả sử là bị cáo B), và ngày 20/6/2016 vừa qua (giả sử), Tòa ra quyết định đưa vụ án ra xét xử vào ngày 5/7/2016 tới đây. Thì lẽ ra bị cáo B không phải ở tù - một cách hợp pháp, hợp lý, nay lại phải vào tù vì những sai sót khủng khiếp trong Bộ luật hình sự 2015 do QH thông qua hay sao? Tại sao bị cáo B lại phải chịu cảnh oan uổng, khốn nạn như vậy? - khi mà anh ta không có lỗi gì. Hu hu.

Theo quan điểm của tôi, thay vì phải hoãn/dời việc thi hành toàn bộ Bộ luật hình sự mới, thì nên chăng chỉ hoãn những chỗ sai (để sửa chữa). Tức là chỉ hoãn một số điều luật cụ thể thôi. Còn Bộ luật mới thì vẫn có hiệu lực đúng quy định là ngày 1/7/2016 tới đây. Chứ hoãn cả bộ luật như vậy thì sẽ có rất nhiều người, rất nhiều bị can, bị cáo ... khóc ròng!

.................

Điều 426. Hiệu lực thi hành

Bộ luật này có hiệu lực thi hành từ ngày 01 tháng 7 năm 2016.

Bộ luật hình sự số 15/1999/QH10 và Luật số 37/2009/QH12 sửa đổi, bổ sung một số điều của Bộ luật hình sự hết hiệu lực thi hành kể từ ngày Bộ luật này có hiệu lực thi hành.

(Trích từ Bộ luật hình sự 2015)
............  

Cập nhật tin báo chí:

Sáng 30-6-2016, Văn phòng Chủ tịch nước họp báo công bố nghị quyết của QH về việc lùi thời hiệu thi hành của Bộ luật Hình sự (BLHS). Cùng với đó là Bộ luật Tố tụng hình sự (BLTTHS), Luật Tổ chức cơ quan điều tra hình sự, Luật Thi hành tạm giữ, tạm giam và bổ sung dự án Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của BLHS vào chương trình xây dựng luật, pháp lệnh năm 2016.

Kể từ thời điểm 1-7, thực hiện các quy định có lợi cho người phạm tội tại khoản 3 Điều 7 BLHS 2015 và điểm b khoản 1 Điều 1 Nghị quyết số 109/2015/QH13 về việc thi hành BLHS; tiếp tục áp dụng khoản 2 Điều 1 và các quy định có lợi cho người phạm tội tại Nghị quyết số 109/2015/QH13; áp dụng các quy định của BLTTHS 2015 để thi hành các quy định có lợi cho người phạm tội của BLHS 2015 và Nghị quyết số 109/2015.

(Theo báo Pháp luật TP.HCM)
...............

Tố tụng
  1. Thủ tục, trình tự tố tụng một Vụ án hình sự
  2. Những trường hợp không khởi tố vụ án hình sự
  3. Những tội danh chỉ khởi tố vụ án hình sự theo yêu cầu của người bị hại
  4. Việt Nam cần có Tòa án Hiến pháp
  5. "Quyền im lặng" cần được thực hiện và quy định ngay trong Hiến pháp
  6. Đại biểu QH Đỗ Văn Đương tiết lộ thông tin về gắn camera trong phòng hỏi cung và lý luận về Quyền im lặng (5/2015)
  7. Đại biểu QH Lê Thị Nga: Hỏi cung phải ghi hình: Thiếu bao tiền thì nói QH biết (6/2015)
  8. Cần bảo đảm tính độc lập và công minh trong xét xử
  9. Làm gì để dân tin vào tòa?
  10. Khi Tòa không tôn trọng sự thật (9/2015)
  11. Quyền im lặng - tiếp tục chờ (9/2014)
  12. Bàn về quyền im lặng của bị can, bị cáo
  13. Luật sư chỉ định trong vụ án "thảm sát" 6 người trong một gia đình ở Bình Phước
  14. Lo ngại về những phiên tòa xét xử "công khai" sẽ ngày càng ít được công khai
  15. Khi Viện kiểm sát không chịu tranh luận tại Tòa
  16. Đầu thú & Tự thú khác nhau thế nào?
  17. 'Thẩm phán ta sợ đủ thứ' (10/2014)
  18. Thông tư liên tịch 28/2013/TTLT-BYT-BLĐTBXH quy định về giám định tỷ lệ thương tật & Kết luận tỷ lệ thương tật 35% trong vụ án Nguyễn Mai Trung Tuấn (11/2015)
  19. Cải cách tư pháp: còn nhiều cản ngại từ con người, qui định ...
  20. Tạm giam đang bị lạm dụng?
  21. Nên chuyển quyền bắt giam giữ từ Cơ quan điều tra sang Tòa án?
  22. Vì sao Bọ Lập bị tạm giam? (12/2014)
  23. Hỏi cung trẻ em không có mặt người giám hộ là sai
  24. Bị cáo ra tòa: Mặc áo tù hay áo thường?
  25. Vài băn khoăn xung quanh biện pháp ngăn chặn "còng tay, còng chân" bị can, phạm nhân (7/2015)
  26. Chuyện công an bức cung, nhục hình & quyền bào chữa của công dân
  27. Suy nghĩ về 3 giải pháp chống bức cung nhục hình của ông Phó giám đốc công an TP.HCM (3/2014)
  28. Án oan, vì đâu? ...
  29. Án "bỏ túi" - giữ hay bỏ?
  30. Bàn tiếp về "án bỏ túi": Nên coi đó là "án dự thảo"!
  31. Bóng ma "chạy án" trong chuyện thẩm phán "giúp" bị đơn tẩu tán tài sản
  32. Sự vô lý của án treo
  33. Luật sư và việc tham gia phiên hòa giải trong vụ án dân sự
  34. Án tòa: Lý lẽ của luật sư - sao không ghi nhận?
  35. Ý kiến của một sinh viên báo chí về Vụ án Cầu Voi
  36. Bài bào chữa của luật sư: đâu phải kiểu gì cũng được !
  37. "Không ít luật sư cãi lấy được"
  38. Tòa không có quyền trả hồ sơ khi đã xét xử
  39. Gắn camera tại phòng xử án - hy vọng tiếng nói của luật sư sẽ "nặng" hơn (4/2016)
  40. Có nên gắn camera ở phòng xử án để giám sát việc xét xử?
  41. Gắn camera trong phòng hỏi cung: Khó là do tư duy không muốn
  42. Điều tra viên đối chất tại tòa, tại sao không?
  43. Chưa thể cho đặt tiền tại ngoại
  44. Thi hành án tử hình bằng tiêm thuốc độc thực hiện như thế nào?
  45. Hồ sơ vụ án: Vì sao lại bí mật?
  46. Khốn khổ vì Tòa quyết không nhận đơn (6/2015)
  47. Xét xử án dân sự kéo dài, quá hạn: Án tồn đọng, kéo dài: Do đâu? (bài 1)Án quá hạn (bài 2) : Những thủ thuật kéo rêÁn quá hạn (bài cuối) : Giải pháp công khai, minh bạch
  48. Định giá tài sản trong vụ án hình sự: Thiếu khoa học, bất hợp lý
  49. Án treo và khả năng “dại gì mà kháng cáo” của cựu chủ tịch Tiên Lãng
  50. Đương sự có quyền không trả lời câu hỏi của luật sư”(?)
  51. Luật sư mặc áo gì?
  52. Luật sư chưa có chỗ ngồi tương xứng
  53. Cần bảo đảm quyền được xem biên bản phiên tòa
  54. Phiên tòa “xét xử công khai” cần phải thật sự công khai !
  55. Nâng cao chất lượng đội ngũ thẩm phán
  56. Hội thẩm nhân dân: Không thể “ngồi cho có”
  57. Luật sư không có quyền thu thập chứng cứ trong vụ án hình sự ?! (12/2014)
  58. Luật sư thu thập chứng cứ: Cửa còn quá hẹp!
  59. Qui tắc đạo đức luật sư: Thông tin và bí mật thông tin
  60. Qui tắc đạo đức luật sư: Không được hứa hẹn để nhận thưởng
  61. Cần truy tố người mẹ vứt bỏ con mình
  62. Luật sư “tố” tòa bỏ qua chứng cứ mới
  63. Phiên tòa clip sex Vàng Anh sẽ xử kín?
  64. Vụ án Huyền Như: Tòa sơ thẩm có sai phạm và chưa làm rõ nhiều vấn đề
  65. Đơn tố cáo của một đương sự trong vụ án Huỳnh Thị Huyền Như lừa đảo 4.000 tỷ đồng
  66. Những vấn đề pháp lý xung quanh căn biệt thự 43 tỷ đồng mà Huyền Như kháng cáo đề nghị trả lại cho mẹ mình
  67. Luật sư của ông Trương Duy Nhất kiến nghị Tòa án triệu tập một số cán bộ lãnh đạo cao cấp của Đảng và Nhà nước tham dự phiên tòa
  68. Thi hành án yếu kém làm công lý không được thực thi
  69. Bỏ lửng để tài sản "bốc hơi"
  70. Hoãn thi hành án : “Chạy” giỏi hay luật hở ?