Thứ Năm, 14 tháng 4, 2016

Gắn camera tại phòng xử án - hy vọng tiếng nói của luật sư sẽ "nặng" hơn

Ls Trần Hồng Phong

Một mẩu tin ngắn hôm nay (14/4/2016) đăng trên báo Pháp luật TP.HCM cho hay Viện kiểm sát nhân dân Tối cao vừa có văn bản gửi VKS các tỉnh, TP trực thuộc trung ương về việc triển khai nối mạng trực tuyến từ phòng xử án đến phòng làm việc của chánh án TAND và viện trưởng VKSND theo Nghị quyết liên tịch số 01 ngày 23-3-2016 của Ban Cán sự Đảng TAND Tối cao và Ban Cán sự Đảng VKSND Tối cao. Mặc dù không kỳ vọng, nhưng tôi hy vọng việc này có thể sẽ mang lại một chút tốt đẹp cho niềm tin của người dân nói chung, của luật sư nói riêng - vào sự công minh, khách quan trong xét xử.

<- Với việc ghi hình phiên tòa, hy vọng những hành vi "xấu" sẽ được tiết chế. Và quan điểm bào chữa của luật sư sẽ được Tòa "lắng nghe" hơn? (ảnh minh họa, nguồn: internet)

Theo đó được biết, qua việc lắp đặt hệ thống quan sát trong phòng xử án sẽ cho phép truyền toàn bộ hình ảnh và âm thanh trực tiếp từ các phòng làm việc của chánh án TAND, viện trưởng VKSND; cho phép kết nối với truyền hình hội nghị đến VKSND cấp huyện, VKSND cấp tỉnh; cho phép trích xuất thông tin đã được lưu giữ.

Cụ thể, tại phòng xử án lắp đặt hai camera (camera 1 quan sát bị cáo và các thành phần tham dự phiên tòa; camera 2 quan sát chủ tọa, thẩm phán, hội thẩm nhân dân, kiểm sát viên, thư ký và luật sư bào chữa). Tùy phòng xử án mà bố trí camera cho hợp lý. Các điểm quan sát phòng xử án (chánh án TAND, viện trưởng VKSND, Ban Cải cách Tư pháp, Ban Nội chính) trang bị màn hình quan sát trực tiếp hình ảnh, âm thanh từ phòng xử án…

Không có gì đáng tự hào, tôi có lẽ là một trong những luật sư đầu tiên kiến nghị cần phải gắn camera tại phòng xử án - xuất phát từ việc quá bất bình và bức xúc trước việc một Hội đồng xét xử của TAND TP.HCM xét xử phúc thẩm thiếu khách quan, bất chấp, nhiều dấu hiệu bất thường ... đến mức không thể chấp nhận được - trong một vụ án dân sự xét xử hồi tháng 10/2012.

Khi đó, ngay sau phiên tòa, tôi đã gửi Đơn kiến nghị đến TANDTC và báo Pháp luật TP.HCM, nêu quan điểm cần phải gắn camera tại phòng xử án. Và báo Pháp luật TP.HCM đã có bài "Gắn camera ở phòng xử án: Khó khả thi?" nói về kiến nghị của tôi cùng một số ý kiến của các chuyên gia, luật sư về vấn đề này. (Xem bài bên dưới).

Liên quan đến việc gắn camera tại phòng xử án, tôi muốn chia sẻ và nói rõ hơn về quan điểm của mình như sau:

- Trước hết, việc đặt camera tại phòng xử án sẽ góp phần ngăn chặn những hành vi, phát ngôn thiếu chuẩn mực của các bên (bao gồm cả từ luật sư, cho đến kiểm sát viên, cho đến thẩm phán. Chẳng hạn như vừa xử vừa nghe điện thoại, đang xử thẩm phán bỏ ra ngoài, thẩm phán nói chuyện trong khi luật sư phát biểu, hay thậm chí nạt nộ luật sư, đương sự, chửi bới, nói tục tĩu hay miệt thị xúc phạm bị cáo, đương sự  ...vv). Nói chung là vấn đề văn hóa và tính tôn nghiêm tại phiên tòa. Tuy nhiên thực ra đây cũng cũng chỉ là chuyện nhỏ, nếu so với việc xét xử và phán quyết một vụ án.

- Vấn đề quan trọng nhất, là qua camera gắn trong phòng xử, sẽ tạo ra cơ hội cho thấy Tòa xét xử có khách quan hay không? các ý kiến, quan điểm, chứng cứ do phía luật sư hay các bên đưa ra tại phiên tòa có được tòa xem xét không? hay thậm chí có dấu hiệu chạy án hay không? ... Trên thực tế, tuyệt đại đa số các quan điểm, ý kiến bào chữa của luật sư hiện nay đều bị tòa "bỏ lơ" - nếu không phù hợp với quan điểm của tòa, cũng không được ghi nhận, đưa vào bản án... , mà cũng chẳng nêu lý do. Dẫn đến việc xét xử thiếu khách quan, vi phạm thủ tục tố tụng...

- Mặt khác, nếu chúng ta đã xác định phán quyết của Hội đồng xét xử phải căn cứ vào kết quả tranh luận/tranh tụng tại phiên tòa, thì qua camera - cũng sẽ có cơ hội để cho thấy bên nào thắng, bên nào thua - về lý, về chứng cứ - một cách rõ ràng. Từ đó, sẽ thấy Tòa có thực sự xử căn cứ vào kết quả tranh luận hay không?

- Có thể khẳng định các clip quay lại phiên tòa xét xử là rất có ý nghĩa và giá trị. Tôi cho rằng cần phải có quy định thể hiện bằng luật, cho phép xác định các đoạn băng ghi hình từ camera trong phòng xử án như là một loại chứng cứ tố tụng đặc biệt. Các bên tham gia trong vụ án, bao gồm cả phía đương sự, luật sư ... đều có quyền yêu cầu được cung cấp và sử dụng như là bằng chứng, để chứng minh, khiếu nại, hay đề nghị giám đốc thẩm - khi họ cho rằng việc xét xử có dấu hiệu bất thường, thiếu khách quan ...

Hy vọng sự phát triển của khoa học kỹ thuật một cách không thể né tránh, và như việc gắn camera trong phòng xử án, sẽ góp phần đem lại công lý, công bằng cho xã hội, đất nước. Hy vọng lẽ phải được bảo vệ, cũng như góp phần ngăn chặn, loại bỏ những kẻ tham nhũng, vô lương tâm, thiếu trách nhiệm trong ngành tòa án, hạn chế án oan, án sai ... - vốn đã và đang rất "trầm trọng", ảnh hưởng nghiêm trọng đến uy tín của nền tư pháp, người dân giảm sút niềm tin.

...........

Bài tham khảo đăng trên báo Pháp luật TP.HCM tháng 10/2012:

Gắn camera ở phòng xử án: Khó khả thi? 

Từ thực trạng công tác xét xử của tòa còn bị nhiều đương sự, luật sư khiếu nại, đã có ý kiến đề nghị tòa nên triển khai hệ thống ghi âm, ghi hình đồng bộ tại các phòng xử. Tuy nhiên, nhiều người e ngại là việc này sẽ khó khả thi…

Như chúng tôi đã thông tin trên số báo trước, luật sư Trần Hồng Phong (Đoàn Luật sư TP.HCM, người đang khiếu nại về một phiên xử phúc thẩm của TAND TP.HCM) cho biết tuần này, ông sẽ gửi đơn thư kiến nghị đến các cơ quan chức năng về việc nên gắn hệ thống camera ở các phòng xử.

Để phiên tòa được minh bạch

Theo luật sư Phong, tòa án là nơi giải quyết tranh chấp, cần có hệ thống ghi âm, ghi hình đồng bộ để ghi lại toàn bộ diễn biến phiên xử. Băng ghi âm, ghi hình này là tài sản của tòa, do tòa quản lý, không phải bất cứ ai cũng có thể sử dụng. Trong trường hợp người tham gia tố tụng có bức xúc, khiếu nại thì tòa có thể dựa trên băng ghi âm, ghi hình để xem xét thấu đáo cho họ.

Luật sư Phong cho rằng việc gắn hệ thống camera không quá khó và không vượt quá sức của các tòa. Bởi lẽ chi phí gắn camera là không cao. Hiện tất cả cơ quan nhà nước hiện nay đều có hệ thống camera như cơ quan hải quan để chống tiêu cực.

Đồng tình, luật gia Đặng Đình Thịnh (Giám đốc Trung tâm Tư vấn pháp luật TP.HCM - Hội Luật gia Việt Nam) nói: “Lâu nay tình trạng hạn chế việc tranh tụng, phát biểu của luật sư tại phiên tòa cũng như không ghi hoặc ghi không đầy đủ ý kiến của họ vào bản án vẫn xảy ra, làm ảnh hưởng đến quá trình giải quyết vụ án và vi phạm tố tụng”. Vì vậy, theo ông Thịnh, việc ghi âm, ghi hình và lưu vào hồ sơ vụ án cũng như công khai biên bản phiên tòa là cần thiết, thể hiện rõ sự minh bạch, khách quan của phiên tòa và làm căn cứ để tiếp tục giải quyết vụ án ở cấp tòa tiếp theo.

Khó khả thi?

Ngược lại, luật sư Nguyễn Minh Thuận (Giám đốc Công ty Luật hợp doanh Sài Gòn Việt Nam) cho rằng việc trang bị hệ thống ghi âm, ghi hình đồng bộ các phiên xử là rất khó khả thi.

Luật sư Thuận phân tích: Trước hết, việc gắn hệ thống này tại các phòng xử là rất tốn kém bởi ngoài camera còn phải trang bị hệ thống âm thanh để ghi âm đồng bộ. Ngoài ra, tòa còn phải bố trí con người và phương tiện để lưu trữ, bảo quản các file ghi âm, ghi hình này. Mặt khác, hằng ngày tại một tòa có thể diễn ra rất nhiều phiên xử tại nhiều phòng xử. Liệu tòa có thể ghi âm, ghi hình hết, quản lý được hết? Đó là chưa nói có những phiên xử mà để đảm bảo an ninh trật tự thì không thể ghi âm, ghi hình công khai…

Kiểm sát viên Lưu Mỹ Hường (Trưởng phòng Kiểm sát việc giải quyết các vụ, việc dân sự VKSND TP.HCM) cũng chung quan điểm này. Bà Hường lưu ý là ngoài các điều kiện vật chất, con người, luật còn quy định việc ghi âm, ghi hình về diễn biến phiên tòa chỉ có thể được tiến hành khi được sự đồng ý của HĐXX. Tức về mặt quản lý hành chính, tòa án có thể trang bị camera giám sát trụ sở cơ quan nhưng trong một phiên tòa cụ thể thì quyền cho ghi âm, ghi hình hay không lại do HĐXX quyết định.

Xâm phạm quyền nhân thân?

Quan trọng hơn, hai luật sư Bùi Quang Nghiêm và Lê Thành Kính (Đoàn Luật sư TP.HCM) bày tỏ lo ngại rằng việc ghi âm, ghi hình phiên tòa còn ảnh hưởng đến quyền nhân thân của những người tiến hành tố tụng, người tham gia tố tụng nên không thể tùy tiện gắn camera tại các phòng xử. Chưa kể, việc này sẽ làm những người có mặt tại phiên xử có cảm giác gò bó, không thoải mái, mất tự nhiên, ít nhiều ảnh hưởng đến chất lượng phiên tòa…

Nhiều chuyên gia khác cũng cho biết vì tôn trọng quyền nhân thân mà nhiều nước có nền tố tụng tiến bộ cấm ghi âm, ghi hình phiên tòa. Ở các nước này, bản tin thời sự về các phiên xử đều chỉ sử dụng các ảnh vẽ. Một phần chuyện này do lịch sử tư pháp của các nước để lại. Một phần là từ nguyên nhân đề cao quyền con người, không cho tự tiện đưa hình ảnh cá nhân lên các phương tiện thông tin đại chúng.

----------------------

Tăng cường vai trò giám sát của VKS

Một kiểm sát viên cao cấp VKSND Tối cao nhận xét kênh giám sát hoạt động xét xử tại phiên tòa bằng camera sẽ không thể hiệu quả bằng sự giám sát của kiểm sát viên, luật sư, đương sự. Điều cần làm hiện nay là phải tăng cường hơn nữa vai trò, trách nhiệm giám sát hoạt động tuân thủ pháp luật tố tụng tại các phiên tòa của kiểm sát viên. Nếu kiểm sát viên có trách nhiệm thì sẽ phát hiện được các vi phạm tố tụng của HĐXX hay người tham gia tố tụng để tùy tính chất mà tham mưu cho lãnh đạo VKS kháng nghị hay kiến nghị. Ngoài ra, khi xác minh khiếu nại, lãnh đạo tòa cũng có thể tham khảo ý kiến của kiểm sát viên đã trực tiếp tham gia phiên xử để có thêm căn cứ giải quyết.

Camera tại tòa án Việt Nam

Tại Khánh Hòa, từ đầu năm 2008, TAND tỉnh này đã trang bị hệ thống cổng từ tại phòng bảo vệ và gắn camera tại các phòng xử án nhằm tăng cường an ninh, trật tự cho các phiên tòa. Mọi phiên xử đều được ghi hình, ghi âm rồi truyền trực tiếp đến phòng chánh án và tại sảnh của tòa trước khi được lưu lại.

Thời điểm TAND tỉnh Khánh Hòa gắn camera tại các phòng xử án, bên cạnh nhiều ý kiến không thuận thì cũng có nhiều ý kiến ủng hộ, cho rằng thông qua việc gắn camera, diễn biến phiên tòa sẽ được ghi âm, ghi hình, phát công khai và lưu lại. Điều này sẽ giải quyết được tình trạng luật sư, đương sự... phàn nàn là bản án được ban hành có nhiều khác biệt với diễn biến phiên tòa hoặc biên bản phiên tòa ghi thiếu nội dung này, nội dung khác, cái có ghi thành không, cái không thì thành có... hoặc tòa xét xử phiến diện, nạt nộ quy chụp, văn hóa pháp đình bị xem nhẹ...

Tại TP.HCM, về việc có nên trang bị hệ thống camera tại các phòng xử hay không, Chánh án Bùi Hoàng Danh cho các phiên tòa cho rằng tòa án là ngành đặc thù, có sự quản lý về nhiều mặt. Thứ nhất, về quản lý hành chính do chánh án điều hành và chịu trách nhiệm toàn bộ. Thứ hai, về tố tụng thì chánh án không được can thiệp mà phải để HĐXX toàn quyền quyết định trong các phiên xử và chịu trách nhiệm trước pháp luật. Tại phiên xử, thẩm phán chủ tọa phiên tòa là người toàn quyền điều hành trong suốt quá trình xét xử. Chủ tọa sẽ ra các quyết định trực tiếp xử lý các vấn đề xảy ra ngay tại phiên tòa. Như vậy, theo nguyên tắc này, chính HĐXX mới có quyền cho ghi âm, ghi hình phiên tòa hay không.

--------------

Tố tụng
  1. Thủ tục, trình tự tố tụng một Vụ án hình sự
  2. Những trường hợp không khởi tố vụ án hình sự
  3. Những tội danh chỉ khởi tố vụ án hình sự theo yêu cầu của người bị hại
  4. Việt Nam cần có Tòa án Hiến pháp
  5. "Quyền im lặng" cần được thực hiện và quy định ngay trong Hiến pháp
  6. Đại biểu QH Đỗ Văn Đương tiết lộ thông tin về gắn camera trong phòng hỏi cung và lý luận về Quyền im lặng (5/2015)
  7. Đại biểu QH Lê Thị Nga: Hỏi cung phải ghi hình: Thiếu bao tiền thì nói QH biết (6/2015)
  8. Cần bảo đảm tính độc lập và công minh trong xét xử
  9. Làm gì để dân tin vào tòa?
  10. Khi Tòa không tôn trọng sự thật (9/2015)
  11. Quyền im lặng - tiếp tục chờ (9/2014)
  12. Bàn về quyền im lặng của bị can, bị cáo
  13. Luật sư chỉ định trong vụ án "thảm sát" 6 người trong một gia đình ở Bình Phước
  14. Lo ngại về những phiên tòa xét xử "công khai" sẽ ngày càng ít được công khai
  15. Khi Viện kiểm sát không chịu tranh luận tại Tòa
  16. Đầu thú & Tự thú khác nhau thế nào?
  17. 'Thẩm phán ta sợ đủ thứ' (10/2014)
  18. Thông tư liên tịch 28/2013/TTLT-BYT-BLĐTBXH quy định về giám định tỷ lệ thương tật & Kết luận tỷ lệ thương tật 35% trong vụ án Nguyễn Mai Trung Tuấn (11/2015)
  19. Cải cách tư pháp: còn nhiều cản ngại từ con người, qui định ...
  20. Tạm giam đang bị lạm dụng?
  21. Nên chuyển quyền bắt giam giữ từ Cơ quan điều tra sang Tòa án?
  22. Vì sao Bọ Lập bị tạm giam? (12/2014)
  23. Hỏi cung trẻ em không có mặt người giám hộ là sai
  24. Bị cáo ra tòa: Mặc áo tù hay áo thường?
  25. Vài băn khoăn xung quanh biện pháp ngăn chặn "còng tay, còng chân" bị can, phạm nhân (7/2015)
  26. Chuyện công an bức cung, nhục hình & quyền bào chữa của công dân
  27. Suy nghĩ về 3 giải pháp chống bức cung nhục hình của ông Phó giám đốc công an TP.HCM (3/2014)
  28. Án oan, vì đâu? ...
  29. Án "bỏ túi" - giữ hay bỏ?
  30. Bàn tiếp về "án bỏ túi": Nên coi đó là "án dự thảo"!
  31. Bóng ma "chạy án" trong chuyện thẩm phán "giúp" bị đơn tẩu tán tài sản
  32. Sự vô lý của án treo
  33. Luật sư và việc tham gia phiên hòa giải trong vụ án dân sự
  34. Án tòa: Lý lẽ của luật sư - sao không ghi nhận?
  35. Ý kiến của một sinh viên báo chí về Vụ án Cầu Voi
  36. Bài bào chữa của luật sư: đâu phải kiểu gì cũng được !
  37. "Không ít luật sư cãi lấy được"
  38. Tòa không có quyền trả hồ sơ khi đã xét xử
  39. Có nên gắn camera ở phòng xử án để giám sát việc xét xử?
  40. Gắn camera trong phòng hỏi cung: Khó là do tư duy không muốn
  41. Điều tra viên đối chất tại tòa, tại sao không?
  42. Chưa thể cho đặt tiền tại ngoại
  43. Thi hành án tử hình bằng tiêm thuốc độc thực hiện như thế nào?
  44. Hồ sơ vụ án: Vì sao lại bí mật?
  45. Khốn khổ vì Tòa quyết không nhận đơn (6/2015)
  46. Xét xử án dân sự kéo dài, quá hạn: Án tồn đọng, kéo dài: Do đâu? (bài 1)Án quá hạn (bài 2) : Những thủ thuật kéo rêÁn quá hạn (bài cuối) : Giải pháp công khai, minh bạch
  47. Định giá tài sản trong vụ án hình sự: Thiếu khoa học, bất hợp lý
  48. Án treo và khả năng “dại gì mà kháng cáo” của cựu chủ tịch Tiên Lãng
  49. Đương sự có quyền không trả lời câu hỏi của luật sư”(?)
  50. Luật sư mặc áo gì?
  51. Luật sư chưa có chỗ ngồi tương xứng
  52. Cần bảo đảm quyền được xem biên bản phiên tòa
  53. Phiên tòa “xét xử công khai” cần phải thật sự công khai !
  54. Nâng cao chất lượng đội ngũ thẩm phán
  55. Hội thẩm nhân dân: Không thể “ngồi cho có”
  56. Luật sư không có quyền thu thập chứng cứ trong vụ án hình sự ?! (12/2014)
  57. Luật sư thu thập chứng cứ: Cửa còn quá hẹp!
  58. Qui tắc đạo đức luật sư: Thông tin và bí mật thông tin
  59. Qui tắc đạo đức luật sư: Không được hứa hẹn để nhận thưởng
  60. Cần truy tố người mẹ vứt bỏ con mình
  61. Luật sư “tố” tòa bỏ qua chứng cứ mới
  62. Phiên tòa clip sex Vàng Anh sẽ xử kín?
  63. Vụ án Huyền Như: Tòa sơ thẩm có sai phạm và chưa làm rõ nhiều vấn đề
  64. Đơn tố cáo của một đương sự trong vụ án Huỳnh Thị Huyền Như lừa đảo 4.000 tỷ đồng
  65. Những vấn đề pháp lý xung quanh căn biệt thự 43 tỷ đồng mà Huyền Như kháng cáo đề nghị trả lại cho mẹ mình
  66. Luật sư của ông Trương Duy Nhất kiến nghị Tòa án triệu tập một số cán bộ lãnh đạo cao cấp của Đảng và Nhà nước tham dự phiên tòa
  67. Thi hành án yếu kém làm công lý không được thực thi
  68. Bỏ lửng để tài sản "bốc hơi"
  69. Hoãn thi hành án : “Chạy” giỏi hay luật hở ?