Thứ Tư, 2 tháng 12, 2015

TPP và việc loại bỏ cơ chế hành chính trong giải quyết xâm phạm quyền sở hữu trí tuệ

Ls. Trần Hồng Phong

Mới đây tôi có tham dự (với tư cách khách mời) một buổi nói chuyện, thông tin về việc Việt Nam tham gia Hiệp định đối tác kinh tế chiến lược xuyên Thái Bình Dương (TPP). Diễn giả là những thành viên trong Đoàn đàm phán của Việt Nam. 

<- Ls Trần Hồng Phong tham gia buổi gặp ngày 27-11-2015

Nói chung, những thông tin được cung cấp tại buổi gặp mặt cũng không có gì mới, đa phần đều đã được báo chí trong nước đăng tải.

Xét về cơ bản, thì việc VN tham gia TPP không phải là sự xáo trộn quá lớn đối với nền kinh tế và đặc biệt là hệ thống pháp luật hiện hành. (Về nguyên tắc, hệ thống pháp luật bắt buộc phải "đồng bộ”, phù hợp với những nội dung mà VN tham gia và cam kết trong TPP).

Có lẽ vấn đề nổi cộm nhất là về quyền sở hữu trí tuệ.

Quyền sở hữu trí tuệ nói đơn giản, là quyền của người sáng tạo ra sản phẩm trí tuệ đối với sáng tạo của mình. Đơn cử như quyền của Công ty Microsoft đối với các phần mềm máy tính như Hệ điều hành Windows, bộ phần mềm văn phòng Microsoft Office; hay quyền của tác giả đối với các tác phẩm âm nhạc, băng đĩa; hay quyền của các công ty dược phẩm đối với các loại thuốc (công thức) do mình nghiên cứu, sản xuất ra …

Theo số liệu do các diễn giả đưa ra, cho thấy tại Việt Nam hiện nay, mức độ vi phạm quyền sở hữu trí tuệ vẫn hết sức nghiêm trọng và ở tình trạng công nhiên, thường ngày ở huyện! Chẳng hạn như trong năm 2014, qua tiến hành kiểm tra dàn máy vi tính ở 70 doanh nghiệp, thì có tới 67 doanh nghiệp cài phần mềm lậu (bẻ khóa), không có bản quyền. Năm 2014, kiểm tra 80 doanh nghiệp, thì có tới 76 doanh nghiệp vi phạm…

Có một thông tin mà tôi thấy rất đáng quan tâm và bản thân lâu nay vẫn rất băn khoăn, thậm chí có phần "ấm ức bực mình" (qua thực tế công việc luật sư) trong lĩnh vực sở hữu trí tuệ. Đó là sự can thiệp quá sâu và ôm đồm của Nhà nước – thông qua cơ chế quản lý, xử lý/xử phạt hành chính trong lĩnh vực sở hữu trí tuệ. Vừa cồng kềnh, tốn kém, mà hiệu quả cũng rất tệ hại. Mà, theo lời các diễn giả, các nước tham gia đàm phán TPP (như Mỹ chẳng hạn) đã cực lực phản đối, đề nghị Việt Nam phải thay đổi.

Để dễ hình dung, có thể lấy trường hợp một công ty A nào đó ở Việt Nam, đã bẻ khóa, cài đặt trái phép hệ điều hành Windows trên 300 chiếc máy tính. Giả sử 1 bộ phần mềm Windows 7 có giá bán 150 USD (trên thị trường hiện bán giá này), thì với 300 máy, công ty A đã hưởng lợi bất chính số tiền lên tới khoảng 45.000 USD, tức là khoảng 1 tỷ đồng.

Theo lẽ thông thường, hành vi của công ty A là xâm phạm quyền sở hữu trí tuệ của Microsoft. Nên Công ty Microsoft hoàn toàn có quyền khởi kiện, đòi công ty A phải bồi thường số tiền trên.

Phía Mỹ trong quá trình đàm phán TPP nêu quan điểm như sau: Nếu hành vi vi phạm quyền sở hữu trí tuệ là nghiêm trọng, thì ngoài việc bồi thường thiệt hại theo hình thức giải quyết tranh chấp dân sự, Nhà nước Việt Nam cần phải có quy định về mặt pháp luật, theo hướng phải xử lý/truy cứu trách nhiệm hình sự đối với công ty A. Tức là có thể bỏ tù giám đốc công ty A. Có mạnh tay như vậy thì mới chống được sự xâm phạm.

Trong khi đó, quả thật lâu nay Việt Nam mình hầu như có phần “dung túng”, thậm chí có thể xem như “bao che” cho những hành vi vi phạm về quyền sở hữu hữu trí tuệ như trường hợp của công ty A.

Tức là chỉ khi nào Microsoft đề nghị “thiết tha”, thì các cơ quan chức năng Việt Nam mới hỗ trợ phối hợp kiểm tra, lập biên bản. Chứ bình thường thì ...bỏ lơ, dù biết rõ là chắc chắn có vi phạm. Rồi nếu có kiểm tra, thì cũng chỉ “nhắc nhở” và ra quyết định xử phạt hành chính nhẹ hều theo kiểu gãi ngứa.

Pháp luật VN hiện nay hoàn toàn không có quy định nào để truy cứu trách nhiệm hình sự những trường hợp như của công ty A. Dù rõ ràng là rất nghiêm trọng, gây thiệt hại rất lớn cho doanh nghiệp liên quan. Trong khi đó, hãy so sánh, chỉ cần một người lấy trộm một chiếc điện thoại cũ, trị giá chỉ khoảng 2 triệu đồng, thì lại bỏ tù về tội “trộm cắp tài sản”.

Phía nước ngoài tham gia TPP họ không chịu, không thích như vậy. Họ cho rằng việc vi phạm quyền sở hữu trí tuệ là quan hệ “riêng” giữa hai bên: Bên vi phạm và bên bị vi phạm. Do vậy, bên bị vi phạm cần có quyền và tạo điều kiện thuận lợi để khởi kiện đòi bồi thường thiệt hại. Và nếu nghiêm trọng, gây thiệt hại lớn thì xử lý hình sự thêm vào. Chứ Nhà nước “nhúng tay” vào làm gì, và thực tế cũng có hiệu quả gì đâu?

Tôi thấy đúng quá và hoàn toàn đồng ý rằng Việt Nam cần phải đi đến việc loại bỏ cơ chế xử lý hành chính như hiện nay. Nói không quá, rất nhiều lĩnh vực thuần túy là chuyện giao dịch làm ăn, kinh doanh giữa các cá nhân, các doanh nghiệp với nhau, chẳng liên quan gì đến các cơ quan hành chính nhà nước, nhưng Nhà nước cứ quyết “nhúng mũi” vào, can thiệp sâu, rồi tự cho mình quyền xử phạt hành chính, thu tiền phạt …vv. Rất là ôm đồm, tinh tướng!

Theo các diễn giả, phía Việt Nam thực ra cũng thấy được sự “khác biệt” của mình so với thiên hạ. Và đã cam kết sẽ từng bước tinh giảm, loại bỏ cơ chế hành chính trong những vấn đề về sở hữu trí tuệ và vi phạm quyền sở hữu trí tuệ.

Ngoài ra, cũng có một thông tin khác khá thú vị được đưa ra. Một vị diễn giả là thành viên trong Đoàn đàm phán Việt Nam nói rằng mặc dù rất muốn, nhưng Việt Nam mình khó có thể trực tiếp ký một hiệp định theo kiểu TPP với riêng nước Mỹ. Vì chắc chắn Quốc Hội Mỹ sẽ đưa ra những “yêu sách” về nhân quyền, chính trị …vv,  mà phía VN khó có thể OK được trong bối cảnh hiện nay. Thế nên việc VN tham gia TPP lần này là cần thiết và quan trọng, để thúc đẩy phát triển kinh tế, hội nhập quốc tế.

Ps. Chắc hẳn có không ít người cho rằng nếu "căng" quá, thì người Việt Nam mình, vốn rất nghèo, lấy đâu ra tiền để mà mua bản quyền vốn rất đắt. Theo tôi đây chỉ là lối suy nghĩ lạc hậu, chỉ biết có mình và mang tính bao biện. Và việc so sánh như vậy cũng không hợp lý. Vì trên thực tế vẫn có rất nhiều phần mềm được tặng miễn phí, hoặc sử dụng cho mục đích không kinh doanh. Chẳng hạn ai sử dụng Iphone đều biết rõ có rất nhiều App có thể tải miễn phí. Ngay cả các hệ điều hành và phần mềm soạn thảo văn bản cũng vậy. Hơn nữa nếu là người dùng cá nhân thì còn có thể "thông cảm". Còn ở đây công ty A là một doanh nghiệp kinh doanh, thì phải "bình đẳng" với mọi doanh nghiệp khác chứ.

-----------------

Bài liên quan:

Dân sự
  1. Lời nói đầu trong 5 bản Hiến Pháp và sự tiến – lùi của nền dân chủ tại Việt Nam
  2. Quyền nhân thân là gì? gồm những quyền gì?
  3. Quyền tác giả - những quy định của pháp luật
  4. Những hành vi bị cấm trong hoạt động quảng cáo
  5. Quyền được chết - tại sao không?
  6. Quy định về việc xác định CHA, MẸ, CON
  7. Không ai có quyền bác bỏ ý chí của Trịnh Công Sơn, cho phép Khánh Ly sử dụng những ca khúc của ông (8/2014)
  8. Ngoại tình: đạo đức hay tội phạm?
  9. Mang thai hộ & các vấn đề pháp lý
  10. Hợp đồng hôn nhân: xu hướng tất yếu
  11. Báo mạng theo nhau đăng sai, trang nào xin lỗi?
  12. Chủ website phải chịu trách nhiệm về những nội dung đăng trên web
  13. Quyền tài sản và thừa kế trên internet
  14. Vụ án "hoa hậu Mỹ Xuân môi giới mại dâm": Các bị cáo bị xâm hại quyền hình ảnh cá nhân !
  15. Vụ clip bắt gái mại dâm: có dấu hiệu “làm nhục người khác”
  16. Tranh luận về xác lập quyền sở hữu: Tổ ong của ai?
  17. 5 triệu yen trong loa thùng cũ có thuộc về người mua ve chai?
  18. Chuyển nhượng tác quyền tại VN
  19. Thương quyền trong vận tải hàng không quốc tế
  20. Phạt vi phạm và bồi thường thiệt hại trong hoạt động thương mại
  21. Giải quyết khiếu nại khách hàng - nhìn từ phía doanh nghiệp sản xuất kinh doanh
  22. Thừa kế tài sản trên Internet?
  23. “Cuộc chiến” bảo vệ uy tín trên mạng internet
  24. Bán tranh giả là vi phạm tác quyền
  25. Vụ án Vàng Anh: Thế nào là văn hóa phẩm đồi trụy?
  26. Án oan Nguyễn Thanh Chấn đòi 2 tỷ đồng bồi thường danh dự, nhân phẩm: Rất khó được chấp nhận vì luật đã "đóng khung" (9/2014)
  27. Vụ chìm tàu Dìn Ký & Bồi thường tổn thất tinh thần (5/2011)
  28. Không được lấy tinh trùng của người chết
  29. Đại biểu QH Hoàng Hữu Phước: “Biểu tình là ô danh” (!?)
  30. Liệu người nước ngoài ồ ạt mua nhà ở Việt Nam?
  31. Bán hàng đa cấp tại Việt Nam: “hút máu” người thân (11/2015)