Thứ Tư, 18 tháng 11, 2015

Vụ bị cáo 15 tuổi Nguyễn Mai Trung Tuấn: sự lạnh lùng của pháp luật & vấn đề nhân đạo, quyền trẻ em

Ls. Trần Hồng Phong

Theo dự kiến, ngày 23/11/2015 tới đây, TAND huyện Thạnh Hóa (tỉnh Long An) sẽ đưa ra xét xử sơ thẩm một vụ án đang được dư luận trong và ngoài nước rất quan tâm. Bị can Nguyễn Mai Trung Tuấn, 15 tuổi, bị truy tố về tội "cố ý gây thương tích" với khung hình phạt siêu rộng từ 5-15 năm tù. Đối chiếu giữa những tình tiết khách quan trong vụ án, so sánh với các điều luật trong luật hình sự và tố tụng hình sự, cho thấy đây là một vụ án có sự đối chọi tinh tế giữa quy định của pháp luật và quan điểm, nhận định chủ quan của các cơ quan tiến hành tố tụng. Chính vì vậy, vấn đề nhân đạo và quyền trẻ em cần được đặt ra trong vụ án này.

Em Nguyễn Mai Trung Tuấn bị truy tố về tội cố ý gây thương tích, trong khung "tội phạm rất nghiêm trọng" (nguồn ảnh: Internet)

Nội dung vụ án: 

Qua thông tin từ giới báo chí, truyền thông, thì được biết như sau:

Em Mai Trung Tuấn sinh ngày 31/3/2000. Dưới Tuấn còn một em gái năm nay 14 tuổi.

Tháng 9/2015, cha mẹ em Nguyễn Mai Trung Tuấn, là ông Nguyễn Trung Can và bà Mai Thị Kim Hương đã bị tòa án huyện Thạnh Hóa (tỉnh Long An) kết án 3 năm và 3 năm 6 tháng tù giam về hành vi 'Chống người thi hành công vụ' - trong một vụ kháng cự, chống lại việc cưỡng chế thi hành án - có phần giống vụ gia đình anh Đoàn Văn Vươn ở Hải Phòng trước đây. 

Theo cáo trạng của Viện Kiểm sát Nhân dân huyện Thạnh Hóa, vụ cưỡng chế là nhằm giải phóng mặt bằng để thực hiện dự án đê bao chống lũ trong địa bàn huyện, được thực hiện ngày 14/4/2015 sau nhiều tháng bị trì hoãn.

Trong vụ việc đó, em Nguyễn Mai Trung Tuấn được xác định là có tham gia cùng gia đình chống đối việc cưỡng chế.

Khi đó, Tuấn mặc áo thun màu vàng, trên có dòng chữ "Trả lại quyền làm người cho dân" và đeo khăn trắng có chữ "Dân oan".

Cáo Trạng kết luận Tuấn đã hắt một ca axít vào người ông Nguyễn Văn Thủy, là công an huyện, tham gia bảo vệ đội cưỡng chế, gây thương tật tỷ lệ 35% cho ông Thủy.

Sau đó, Tuấn đã bỏ trốn và bị truy nã. Tới ngày 6/8/2015 thì Tuấn bị bắt ở tỉnh Bình Thuận.

Nguyễn Mai Trung Tuấn bị đề nghị truy tố về tội 'Cố ý gây thương tích' - theo quy định tại Khoản 3 Điều 104 Bộ Luật Hình sự. (xem điều luật bên dưới).

Dự kiến phiên tòa sơ thẩm sẽ được mở tại Tòa án nhân dân huyện Thạnh Hóa, tỉnh Long An, vào sáng thứ Ba ngày 24/11/2015 tới đây.

Luật sư Nguyễ́n Văn Miếng, người bào chữa cho em Tuấn, cho biết Nguyễn Mai Trung Tuấn hiện đang bị tạm giam tại Trại Tạm giam công an tỉnh Long An. Tuấn có thể đối diện mức án từ 5 đến 15 năm tù và phải bồi thường cho nạn nhân Nguyễn Văn Thủy, số tiền trên 60 triệu đồng.

...............

Bình luận của luật sư Trần Hồng Phong:

Điều cảm nhận đầu tiên của tôi, đây là một vụ án rất đau lòng. Bị cáo trẻ em vướng vào vòng lao lý vì muốn cùng cha mẹ, gia đình bảo vệ mảnh đất, ngôi nhà mà mình đang sinh sống. Đau lòng là vì ai cũng biết rất rõ, là pháp luật hiện nay quy định về việc bồi thường hay hỗ trợ trong cưỡng chế thu hồi đất là rất thấp, rất bất công. Nhưng người dân hầu như không có quyền để đòi hỏi hay thỏa thuận theo ý mình. Đành phải chấp nhận thiệt thòi. Nếu ai chống lại, như trong vụ án này, là vi phạm pháp luật. Là chống người thi hành công vụ. Mà cụ thể ra, có thể bị truy cứu trách nhiệm hình sự về những tội danh như: "chống người thi hành công vụ", "cố ý gây thương tích", hay thậm chí tội "giết người" ...vv.

Nếu xét thuần về hành vi, đối chiếu với điều luật, thì có thể thấy việc truy tố về những tội danh như vậy có vẻ đúng, hợp lý. Nhưng nếu xét về nguyên nhân, nguồn gốc sâu xa - thì hẳn nhiều người sẽ thấy thật xốn xang trong lòng.

Gia đình em Tuấn hẳn trong suy nghĩ và nhận thức của mình, hiểu rõ là họ không thể chống lại một đoàn cưỡng chế của Nhà nước, với lực lượng hùng hậu, phương tiện hiện đại, gồm cả công an. Lại nhân danh pháp luật, thực hiện theo "đúng" chủ trương, chính sách của địa phương.

Vậy mà sao họ vẫn chuẩn bị "khí giới", quyết tử thủ, chấp nhận mọi hậu quả - có thể nói, một cách liều mạng, và có phần như điên dại, như những con thiêu thân? Đó là những câu hỏi đau lòng. Mà trong tiềm thức có lẽ mọi người đều có thể hiểu được, và thông cảm vì sao họ hành động như vậy. (Tất nhiên ở đây không phải là thông cảm hay bao biện cho hành vi tạt axít vào người khác).

Còn em Tuấn, với tuổi 15 của mình, thì chắc chắn trong bối cảnh đó không thể hiểu một cách đầy đủ về mặt pháp luật, cũng như về hậu quả. Em cũng không có sự lựa chọn nào khác (kể cả về mặt tình cảm) là phải "thiêu thân" cùng cha mẹ mình.  

Như vậy, việc em Tuấn bị đưa ra xét xử về tội "cố ý gây thương tích", theo tôi thực chất chỉ là xét xử một hành vi, một nhát cắt trong chuỗi sự kiện ngày hôm đó. Mà không đề cập đến nguyên nhân sâu sa, cội rễ của vấn đề.

Xét về mặt pháp luật hình sự và tố tụng hình sự, vụ án này cũng có khá nhiều điều khiến người ta phải suy nghĩ, băn khoăn. Đó là:

- Theo quy định tại điều Điều 12 Bộ luật tố tụng hình sự về tuổi chịu trách nhiệm hình sự, thì "Người từ đủ 14 tuổi trở lên, nhưng chưa đủ 16 tuổi phải chịu trách nhiệm hình sự về tội phạm rất nghiêm trọng do cố ý hoặc tội phạm đặc biệt nghiêm trọng". Tức là em Tuấn chỉ có thể bị truy tố nếu hành vi của em có dấu hiệu phạm tội trong trường hợp đây là "tội phạm rất nghiêm trọng do cố ý" hoặc "tội phạm đặc biệt nghiêm trọng.

- Theo Khoản 3 Điều 8 Bộ luật hình sự, thì: "Tội phạm rất nghiêm trọng là tội phạm gây nguy hại rất lớn cho xã hội mà mức cao nhất của khung hình phạt đối với tội ấy là đến 15 năm tù; tội phạm đặc biệt nghiêm trọng là tội phạm gây nguy hại đặc biệt lớn cho xã hội mà mức cao nhất của khung hình phạt đối với tội ấy là trên 15 năm tù, tù chung thân hoặc tử hình".

- Trong khi đó, Điều 104 Bộ luật hình sự quy định về tội cố ý gây thương tích như sau: (Xin lưu ý khoản 3 - là khoản em Tuấn bị truy tố).

1. Người nào cố ý gây thương tích hoặc gây tổn hại cho sức khỏe của người khác mà tỷ lệ thương tật từ 11% đến 30% hoặc dưới 11% nhưng thuộc một trong các trường hợp sau đây, thì bị phạt cải tạo không giam giữ đến ba năm hoặc phạt tù từ sáu tháng đến ba năm:

a) Dùng hung khí nguy hiểm hoặc dùng thủ đoạn gây nguy hại cho nhiều người;
b) Gây cố tật nhẹ cho nạn nhân;
c) Phạm tội nhiều lần đối với cùng một người hoặc đối với nhiều người;
d) Đối với trẻ em, phụ nữ đang có thai, người già yếu, ốm đau hoặc người khác không có khả năng tự vệ;
đ) Đối với ông, bà, cha, mẹ, người nuôi dưỡng, thầy giáo, cô giáo của mình;
e) Có tổ chức;
g) Trong thời gian đang bị tạm giữ, tạm giam hoặc đang bị áp dụng biện pháp đưa vào cơ sở giáo dục;
h) Thuê gây thương tích hoặc gây thương tích thuê;
i) Có tính chất côn đồ hoặc tái phạm nguy hiểm;
k) Để cản trở người thi hành công vụ hoặc vì lý do công vụ của nạn nhân.

2. Phạm tội gây thương tích hoặc gây tổn hại cho sức khỏe của người khác mà tỷ lệ thương tật từ 31% đến 60% hoặc từ 11% đến 30%, nhưng thuộc một trong các trường hợp quy định tại các điểm từ điểm a đến điểm k khoản 1 Điều này, thì bị phạt tù từ hai năm đến bảy năm.

3. Phạm tội gây thương tích, gây tổn hại cho sức khỏe của người khác mà tỷ lệ thương tật từ 61% trở lên hoặc dẫn đến chết người hoặc từ 31% đến 60%, nhưng thuộc một trong các trường hợp quy định tại các điểm từ điểm a đến điểm k khoản 1 Điều này, thì bị phạt tù từ 5 năm đến 15 năm.

4. Phạm tội dẫn đến chết nhiều người hoặc trong trường hợp đặc biệt nghiêm trọng khác, thì bị phạt tù từ mười năm đến hai mươi năm hoặc tù chung thân.

Qua các quy định trên chúng ta thấy:

- Nếu (giả sử) Cơ quan điều tra và VKS xác định hành vi của em Tuấn thuộc trường hợp quy định tại khoản 2 - thực tế hoàn toàn có thể áp dụng được một cách "đúng luật" - thì em sẽ không bị truy cứu trách nhiệm hình sự, không phải ra Tòa - vì tội phạm của em khi đó không phải là "rất nghiêm trọng" hay "đặc biệt nghiêm trọng".  (Vì khung hình phạt dưới 15 năm (cao nhất chỉ là 7 năm)).

- Chính do khung hình phạt tại khoản 3 điều 104 quá rộng (từ 5- 15 năm, chênh lệch tới 10 năm), trong đó có cả phần "trùng" với khung 2 của điều luật (mức từ 5-7 năm) - nên em Tuấn bị vướng vào mức hình phạt tối đa trong khung là 15 năm! Mặc dù có thể là hành vi của em chỉ "nghiêm trọng" ở mức 5 năm, hay thậm chí thấp hơn - nếu so sánh với cha mẹ em - là những người "chủ mưu" - bị xử ở mức 3 -3,5 năm tù. Hay nói khác đi, em Tuấn "chết" là do khung hình phạt này quá rộng và đặc biệt là vướng vào quy định "có mức hình phạt cao nhất là 15 năm tù".

Theo tôi, việc thiết kế điều luật với khung hình phạt quá rộng như vậy, là vô lý và có thể tạo ra sự bất công.

Câu hỏi đặt ra là: tại sao cơ quan tiến hành tố tụng tại địa phương lại quyết đưa em Tuấn vào khung 3, mà không phải là khung 2. Tức là quyết đưa vào mức "nặng" để truy tố, mà không đưa vào mức "nhẹ" để tha bổng cho em?

Theo quan điểm của tôi, hành vi của em Tuấn, xét một cách khách quan và công bằng, xứng đáng được hưởng khung 2 điều 104.

Hay nói một cách ngắn gọn, là em Tuấn bị truy tố hay không hoàn toàn phụ thuộc vào quan điểm, nhận thức và đánh giá của Cơ quan điều tra và Viện kiểm sát huyện Thạnh Hóa. Chứ không phải là do điều luật quy định. Trong trường hợp này, họ đã chọn tình huống bất lợi, quá bất lợi cho em. "Chết" là ở chỗ đó, khi pháp luật cho phép người có thẩm quyền được quyền chọn giữa sự lạnh lùng của pháp luật và lòng nhân đạo, khoan dung của con người. Và người ta chọn sự lạnh lùng, tàn nhẫn.

Về mặt nguyên tắc, luật sư bào chữa cho em hoàn toàn có quyền phản bác quan điểm nêu trong Cáo trạng? Nhưng liệu Tòa có chấp nhận không? Rất ít hy vọng, khi Cơ quan điều tra, Viện Kiểm Sát và Tòa án đều cùng thuộc bên "tiến hành tố tụng".

Để kết thúc, tôi muốn nói thêm một chút về việc giám định và kết luận tỷ lệ thương tật trong pháp luật hình sự.

Tại Việt Nam hiện nay, cơ quan giám định pháp y giám định tỷ lệ thương tật căn cứ theo quy định tại một bảng quy định về tỷ lệ thương tật ban hành từ rất lâu. Đại để chẳng hạn như gãy một cái răng thì xác định là có tỷ lệ thương tật 2%, gãy 3 cái răng thì là 6% ...vv.

Nhưng trên thực tế do vết thương, thương tật sẽ có biến đổi theo thời gian hay do phương pháp điều trị, nên kết quả giám định thương tật thường được chia thành 2 loại là: "tỷ lệ thương tật tạm thời" và "tỷ lệ thương tật vĩnh viễn". Tuy nhiên thế nào là "tạm thời", thế nào là "vĩnh viễn", áp dụng vào điều luật trong tố tụng hình sự như thế nào - thì hiện chưa được rõ ràng. Trong nhiều hồ sơ vụ án, các bản kết luận giám định lúc thì ghi là "tạm thời", lúc lại ghi là "vĩnh viễn" ...

Tôi từng tham gia một vụ án hình sự, mà thân chủ của tôi đánh một người làm bị gãy sống mũi. Tỷ lệ thương tật ghi là 12%. Tôi có hỏi một người bạn làm bác sỹ, thì thấy nói chuyện bị gãy sống mũi là khá phổ biến và chữa trị cũng dễ, thậm chí có thể tự khỏi (ảnh hưởng về mặt thẩm mỹ). Nếu đã chữa xong thì không ảnh hưởng gì đến sức khỏe về sau, và nhìn bề ngoài cũng không ai biết. Hoàn toàn ổn định, bình thường về mặt sức khỏe. Chi phí điều trị chỉ khoảng 1,5 triệu đồng. Thế nhưng do kết quả giám định như vậy, thân chủ của tôi bị truy tố về tội cố ý gây thương tích. (từ 11% trở lên).

Trong vụ án đó, tôi có làm đơn, đề nghị giám định lại. Thì bị Tòa liên tục từ chối. Rồi một thời gian sau, thân chủ của tôi gửi email cho tôi, nhắn là "thẩm phán nói em đừng có mời luật sư làm gì cho phiền phức, anh thông cảm cho em". Rồi sau đó thì người này báo là khỏi phải ra tòa nữa, đã "giải quyết xong", khỏi bị tội tình gì.

Thế nên, theo tôi, luật sư của em Tuấn cũng nên đề nghị giám định lại tỷ lệ thương tật của nạn nhân của em Tuấn xem sao. Vì đây vừa là quyền của mình. Mà chỉ cần giảm xuống được 5%, tức là thành 30%, thì em Tuấn cũng được "rơi" xuống khung 2. Mà khung 2 thì đồng nghĩa với việc em sẽ không bị truy tố nữa! 

Nói thật là tôi thấy rất đáng thương cho em Tuấn. Nếu tôi có quyền, thì tôi sẽ không truy tố em Tuấn. Vì em ấy là trẻ con, hoàn cảnh rất đáng thương. Pháp luật cũng luôn bảo vệ, khoan dung đối với trẻ em.

-------------
Quy định tại Bộ luật hình sự

Điều 8. Khái niệm tội phạm

(...)

3. Tội phạm ít nghiêm trọng là tội phạm gây nguy hại không lớn cho xã hội mà mức cao nhất của khung hình phạt đối với tội ấy là đến ba năm tù; tội phạm nghiêm trọng là tội phạm gây nguy hại lớn cho xã hội mà mức cao nhất của khung hình phạt đối với tội ấy là đến bảy năm tù; tội phạm rất nghiêm trọng là tội phạm gây nguy hại rất lớn cho xã hội mà mức cao nhất của khung hình phạt đối với tội ấy là đến mười lăm năm tù; tội phạm đặc biệt nghiêm trọng là tội phạm gây nguy hại đặc biệt lớn cho xã hội mà mức cao nhất của khung hình phạt đối với tội ấy là trên mười lăm năm tù, tù chung thân hoặc tử hình.

Điều 104. Tội cố ý gây thương tích hoặc gây tổn hại cho sức khoẻ của người khác

1. Người nào cố ý gây thương tích hoặc gây tổn hại cho sức khỏe của người khác mà tỷ lệ thương tật từ 11% đến 30% hoặc dưới 11% nhưng thuộc một trong các trường hợp sau đây, thì bị phạt cải tạo không giam giữ đến ba năm hoặc phạt tù từ sáu tháng đến ba năm:
a) Dùng hung khí nguy hiểm hoặc dùng thủ đoạn gây nguy hại cho nhiều người;
b) Gây cố tật nhẹ cho nạn nhân;
c) Phạm tội nhiều lần đối với cùng một người hoặc đối với nhiều người;
d) Đối với trẻ em, phụ nữ đang có thai, người già yếu, ốm đau hoặc người khác không có khả năng tự vệ;
đ) Đối với ông, bà, cha, mẹ, người nuôi dưỡng, thầy giáo, cô giáo của mình;
e) Có tổ chức;
g) Trong thời gian đang bị tạm giữ, tạm giam hoặc đang bị áp dụng biện pháp đưa vào cơ sở giáo dục;
h) Thuê gây thương tích hoặc gây thương tích thuê;
i) Có tính chất côn đồ hoặc tái phạm nguy hiểm;
k) Để cản trở người thi hành công vụ hoặc vì lý do công vụ của nạn nhân.

2. Phạm tội gây thương tích hoặc gây tổn hại cho sức khỏe của người khác mà tỷ lệ thương tật từ 31% đến 60% hoặc từ 11% đến 30%, nhưng thuộc một trong các trường hợp quy định tại các điểm từ điểm a đến điểm k khoản 1 Điều này, thì bị phạt tù từ hai năm đến bảy năm.

3. Phạm tội gây thương tích, gây tổn hại cho sức khỏe của người khác mà tỷ lệ thương tật từ 61% trở lên hoặc dẫn đến chết người hoặc từ 31% đến 60%, nhưng thuộc một trong các trường hợp quy định tại các điểm từ điểm a đến điểm k khoản 1 Điều này, thì bị phạt tù từ năm năm đến mười lăm năm.

4. Phạm tội dẫn đến chết nhiều người hoặc trong trường hợp đặc biệt nghiêm trọng khác, thì bị phạt tù từ mười năm đến hai mươi năm hoặc tù chung thân.


Quy định tại Bộ luật tố tụng hình sự:

Điều 12. Tuổi chịu trách nhiệm hình sự

1. Người từ đủ 16 tuổi trở lên phải chịu trách nhiệm hình sự về mọi tội phạm.

2. Người từ đủ 14 tuổi trở lên, nhưng chưa đủ 16 tuổi phải chịu trách nhiệm hình sự về tội phạm rất nghiêm trọng do cố ý hoặc tội phạm đặc biệt nghiêm trọng.

Điều 302. Điều tra, truy tố và xét xử

1. Điều tra viên, Kiểm sát viên, Thẩm phán tiến hành tố tụng đối với người chưa thành niên phạm tội phải là người có những hiểu biết cần thiết về tâm lý học, khoa học giáo dục cũng như về hoạt động đấu tranh phòng, chống tội phạm của người chưa thành niên.

2. Khi tiến hành điều tra, truy tố và xét xử cần phải xác định rõ:

a) Tuổi, trình độ phát triển về thể chất và tinh thần, mức độ nhận thức về hành vi phạm tội của người chưa thành niên;
b) Điều kiện sinh sống và giáo dục;
c) Có hay không có người thành niên xúi giục;
d) Nguyên nhân và điều kiện phạm tội.

--------------

Vụ án:
  1. Vụ bị cáo 15 tuổi Nguyễn Mai Trung Tuấn: sự lạnh lùng của pháp luật & vấn đề nhân đạo, quyền trẻ em (11/2015)
  2. Đau lòng cái chết trong trại tạm giam của em Đỗ Đăng Dư (10/2015)
  3. Mỹ: Cậu bé 7 tuổi nghịch súng bắn chết bé gái 3 tuổi (7/2015)
  4. Hai người đàn ông và một đứa trẻ (7/2015)
  5. Vụ áp giải học sinh lên xe đặc chủng giữa sân trường: Tòa 'bỏ quên' chứng cứ quan trọng (5/2015)
  6. Đùa giỡn giật nón, 4 học sinh vào tù vì tội cướp tài sản dù được UB tư pháp QH kêu oan giúp! (Hải Phòng - 7/2014)
  7. Vụ kiện báo Người Lao Động: Một công dân kiện báo Người Lao Động vì bị bêu xấu "Hốt bạc trên đầu trẻ"Một nén nhang thương nhớ bé Hoa QuỳnhBản án sơ thẩm vụ kiện báo Người Lao Động
  8. Quăng con sơ sinh xuống đất: lãnh án 9 năm tù về tội giết người (4/2014 - Thừa Thiên - Huế)
  9. Bố mất nhân tính dùng ống điếu đánh con trai 8 tuổi đến tử vong (3/2014 - Bắc Ninh)
  10. Bố đánh chết con gái nhỏ chỉ vì tiếc bao tiêu 20kg bị mất trộm (1/2014 - Đăk Lak)
  11. Hai bảo mẫu trẻ tuổi lãnh án 3 năm tù về tội "Hành hạ người khác" (1/2014 - TP.HCM)
  12. Cô giáo trộm vàng của học sinh (10/2012 - Hậu Giang)
  13. Vụ giành con hy hữu
  14. Giết bạn gái, nữ sinh 16 tuổi lĩnh 9 năm tù (5/2012 - Hà Nội)
  15. Nữ sinh lớp 9 bị sát hại trong nhà sau khi đi dự lễ khai giảng năm học mới (9/2012 - TP.HCM)
  16. Hiếp dâm con gái, cha đồi bại lãnh án 14 năm tù (11/2011 - TP.HCM)
  17. Vụ án Adalate và cái chết của một thai nhi
  18. Vụ án cậu bé nhà giàu bị tống tiền (2002 - TP.HCM)
  19. Người cha "giả"
  20. Vụ án "Nắm áo" ai?
  21. Mỹ: Nữ sinh kiện đòi 2 triệu đôla vì bị chôm ảnh bikini trên facebook
  22. Miếng băng keo và cái chết oan nghiệt của bé Bảo Trân (2008)