Thứ Hai, 16 tháng 11, 2015

Căn cứ quân sự Tartus tại Syria - điểm trọng yếu bảo đảm sự có mặt của Nga ở Địa Trung Hải, bảo vệ cửa ngõ ra vào Biển Đen


Tấm bản đồ tuyến đường di chuyển của hạm đội biển Đen cho thấy Tartus có vai trò quan trọng như thế nào đối với an ninh quốc gia Nga.
Hoa Văn tổng hợp

Căn cứ hải quân tại cảng Tartus của Syria là tiền đồn cuối cùng của Nga ở Trung Đông. Nếu mất nó, Moscow gần như bị cô lập từ mọi phía. Căn cứ hải quân Tartus có một ý nghĩa mang tầm chiến lược đối với vị thế của Hải quân Nga nói riêng và nước Nga nói chung ở Trung Đông. Đây là căn cứ quân sự duy nhất của Nga ở nước ngoài không nằm trên lãnh thổ các nước Liên Xô cũ, được ví là tiền đồn cuối cùng của Nga.

Lịch sử hình thành

Tartus được Liên Xô (nay đã tan vỡ, tách ra thành Nga) thành lập vào năm 1970 trong thời gian chiến tranh lạnh.

Khi đó, căn cứ này được triển khai để hỗ trợ các hoạt động của Hải quân Liên Xô tại khu vực Địa Trung Hải. Đây là một trong những căn cứ quan trọng cho các hoạt động của Hải quân Liên Xô trên khắp thế giới cùng với các căn cứ khác ở Ai Cập giai đoạn 1970-1977, Ethiopia giai đoạn 1978-1985 và Việt Nam giai đoạn 1979-2002.

Cảng Tartus cách thủ đô Damascus 220 km về phía tây bắc. Đây là một cảng nước sâu, có thể cung cấp hoạt động cho tàu chở dầu có tải trọng tới 120.000 tấn. Cảng này được sử dụng cho cả 2 mục đích dân sự và quân sự.

Tuy vậy, cảng Tartus lại không có các cơ sở sửa chữa lớn như Yokosuka, Nhật Bản hoặc Manama, Bahrain của Hải quân Mỹ. Ở đây vẫn có một số kho tàng lưu trữ phụ tùng thay thế, tuy nhiên, việc sửa chữa tàu chiến ở đây được thực hiện thông qua sự có mặt của tàu sửa chữa PM-138.

Đến năm 1977, các cơ sở hỗ trợ tại Ai Cập là Alexandria và Mersa Matruh đã được giải tán, các tàu chiến và tài sản ở đây được chuyển đến Tartus. Các cơ sở này đã được nâng cấp thành sư đoàn hỗ trợ hàng hải ven biển số 229. Bảy năm sau, các điểm hỗ trợ tại Tartus đã được nâng cấp lên với 720 địa điểm hỗ trợ hàng hải và kỹ thuật.

Năm 1991, khi Liên Xô sụp đổ, hải đội Địa Trung Hải cũng sụp đổ theo. Các tàu chiến của hải đội được bàn giao cho hạm đội biển Đen. Các căn cứ khác của Hải quân Liên Xô trước đây cũng dần dần phải rút đi vì không đủ kinh phí hoạt động.

Hải quân Nga buộc phải co cụm về các căn cứ thuộc Liên Xô cũ trước đây, điều đó làm cho khả năng tác chiến xa bờ của hải quân lớn thứ 2 thế giới ngày càng bị thu hẹp. Nếu không có các căn cứ ở nước ngoài, việc triển khai lực lượng tác chiến ngăn chặn từ xa gần như là điều không thể.

Khi nền kinh tế có những khởi sắc, quá trình tái trang bị cho Hải quân Nga bắt đầu được tiến hành thì việc khôi phục các căn cứ nước ngoài là điều vô cùng quan trọng. Tartus chính là tiền đề cho sự hồi sinh trở lại của Hải quân Nga.

Sau khi Nga tuyên bố giảm 3/4 trên tổng số tiền mà Syria còn nợ từ thời Liên Xô, Nga đã trở thành nhà cung cấp vũ khí lớn nhất cho Damascus. Vào năm 2006, Nga và Syria đã tiến hành đàm phán về việc cho phép Nga mở rộng căn cứ hải quân tại Tartus, tăng cường sự hiện diện của Hải quân Nga tại Địa Trung Hải.

Đến năm 2008, khi nổ ra cuộc xung đột quân sự với Nam Ossetia, Mỹ đã dự định can thiệp vào khu vực này thông qua con đường từ Địa Trung Hải vào biển Đen, điều này có thể trở thành cửa tử đối với Moscow. Bên cạnh đó, kế hoạch triển khai lá chắn tên lửa tại Ba Lan càng khiến Nga bị cô lập hơn.

Tartus trở thành tiền đồn vô cùng quan trọng để bít đường tiến vào biển Đen từ Địa Trung Hải. Phía chính quyền Damascus cũng đã đồng ý để chuyển đổi Tartus thành căn cứ vĩnh viễn cho Hải quân Nga. Từ năm 2009, cảng này bắt đầu được cải tạo, nạo vét luồng lạch để tiếp nhận các tàu chiến có tải trọng lớn.

Trong năm 2008, đã có các báo cáo không chính thức về việc tuần dương hạm mang tên lửa điều khiển lớp Slava cập cảng Tartus cùng với 4 tàu ngầm hạt nhân chiến lược khác. Cũng trong năm 2008, phát ngôn viên hạm đội Biển Bắc cho biết tuần dương hạm Peter Đại đế sẽ đến Venezuela tập trận và sẽ dừng chân tại Tartus. Đến năm 2009, RIA Novosti đưa tin, Tartus sẽ cung cấp các hoạt động đầy đủ cho các hoạt động chống cướp biển.

Vào cuối năm 2011, đầu năm 2012, Reuters đưa tin, một đội tàu của Hải quân Nga dẫn đầu bởi tàu sân bay Đô đốc Kuznetsov đang trên đường đến Tartus trong các hoạt động hỗ trợ cho chính phủ Syria.

Khi cuộc nội chiến tại Syria đang diễn biến theo chiều hướng ngày càng phức tạp, Mỹ lăm le sử dụng vũ lực để lật đổ chính quyền Damascus. Nguy cơ Syria bị đánh bại là rất cao. Nếu điều đó xảy ra, tiền đồn cuối cùng của Nga tại Địa Trung Hải coi như cũng biến mất theo. Không dừng lại ở đó, Hải quân Nga gần như sẽ bị cô lập và không còn khả năng tác chiến ngăn chặn xa bờ.

Về mặt địa lý, hạm đội biển Đen của Nga bị quây trong cái ao làng biển Đen. Các tàu chiến của hạm đội này muốn đến được Đại Tây Dương chỉ có một con đường duy nhất là đi qua Istanbul, Thổ Nhĩ Kỳ vào Địa Trung Hải. Căn cứ Tartus cho phép Hải quân Nga triển khai một phần lực lượng bên ngoài cái ao làng này để không rơi vào thế bị động.

Nếu mất Tartus, con đường duy nhất để tiến ra Đại Tây Dương của hạm đội biển Đen thông qua Địa Trung Hải coi như bị bít mất, hạm đội biển Đen gần như bị cô lập từ mọi phía. Điều này sẽ tạo nên một mối đe dọa rất lớn cho an ninh quốc gia Nga. Trong trường hợp xảy ra xung đột ở những vùng biển khác thì hạm đội biển Đen gần như không còn khả năng chi viện bởi con đường duy nhất của họ đã bị chặn.

Tấm bản đồ tuyến đường di chuyển của hạm đội biển Đen cho thấy Tartus có vai trò quan trọng như thế nào đối với an ninh quốc gia Nga.

Hải quân Nga thời hậu Xô Viết chỉ có 2 căn cứ ở nước ngoài: Sevastopol, căn cứ chính của hạm đội biển Đen ở Ukraine (thuộc Liên Xô cũ), và Tartus. Nếu Nga mất căn cứ này, phương Tây sẽ đạt được thành công đầu tiên trong việc cô lập 1 trong 3 hạm đội của Hải quân Nga. Chiến lược xây dựng thế trận an ninh toàn cầu của Nga sẽ bị phá vỡ từ hướng này.

Tất nhiên, Moscow sẽ không dễ dàng gì từ bỏ căn cứ mang tầm chiến lược đối với an ninh quốc gia  và thực tế là Moscow đang rất nỗ lực để ngăn chặn một cuộc chiến tranh tại Syria bằng tất cả những gì có thể.


Căn cứ hải quân tại cảng Tartus có ý nghĩa sống còn đối với Nga ở Địa Trung Hải (ảnh chụp qua vệ tinh - nguồn internet).


Nga mở rộng căn cứ hải quân ở Syria tháng 9/2015

Cuối tháng 9/2015, Nga đã bất ngờ tăng tốc, ào ạt đầu tư mở rộng căn cứ Tartus. Mà nay người ta đã biết là để tạo cơ sở hậu cần cho việc đưa chiến đấu cơ tới Syria đánh IS và cả lực lượng chống chính phủ của tổng thống Assad.

Việc mở rộng căn cứ hải quân Tartus ở khu vực bờ biển Syria nhằm giúp Nga hiện thực hóa kế hoạch tăng cường sự hiện diện ở Địa Trung Hải đang bị Mỹ và châu Âu nghi ngờ làm điểm tập kết vũ khí và chuyển giao cho quân đội của Tổng thống Assad.

Tháng 9/2015, Israel, Mỹ và châu Âu liên tiếp cáo buộc Nga cung cấp vũ khí quân sự cho quân đội chính phủ Syria. Nhiều báo cáo nghi ngờ Nga cho triển khai tiêm kích Su-30, xe tăng, xe thiết giáp và binh lính tới sân bay ở Latakia, hiện đang thuộc quyền kiểm soát của quân chính phủ Syria.

Trên thực tế, Nga đã cho triển khai khoảng 1.700 chuyên gia quân sự tới một căn cứ hải quân quy mô nhỏ ở Tartus, cách phía nam Latakia 90 km. Theo Kommersant, trong những ngày gần đây, một số lượng lớn binh lính và nhà thầu dân sự của  Nga cũng đã có mặt ở căn cứ Tartus.  "Họ đang tiến hành nâng cấp và bảo vệ căn cứ Tartus cũng như sửa chữa khu cầu cảng", một binh sĩ giấu tên đóng quân ở Tartus chia sẻ với Kommersant.

Cũng theo người này, các chuyên gia quân sự Nga đã luân chuyển hoạt động tới và đi khỏi Syria trong suốt 3 tháng qua.

Còn theo Kommersant, thông tin trên đã được một quan chức trong Bộ Tổng tham mưu quân đội Nga xác nhận. Song nguồn tin từ Bộ Tổng tham mưu quân đội Nga khẳng định hoạt động mở rộng Tartus thành một căn cứ hải quân toàn diện không liên quan tới việc Moscow sẽ can thiệp vào cuộc nội chiến ở Syria. Thay vào đó, sau quá trình nâng cấp, "Tartus sẽ trở thành nơi neo đậu của các tàu tuần dương cỡ lớn cho tới tàu khu trục, tàu đổ bộ và tàu vận tải thuộc đội tàu Địa Trung Hải của Nga".

Tuy nhiên, ngoài vị trí là nơi neo đậu tạm thời của đội tàu Nga trên Địa Trung Hải, Tiến sĩ Theodore Karasik, một chuyên gia địa chính trị và quân sự tại Các Tiểu vương quốc Ả Rập thống nhất (UAE) nhận định Moscow có 2 lý do để nâng cấp căn cứ hải quân nằm ở khu vực bờ biển của Syria.

Theo ông Karasik, thứ nhất, cảng hải quân Tartus tuy có quy mô nhỏ nhưng là lối đi chính nếu Nga muốn chuyển các thiết bị quân sự hỗ trợ cho chính phủ Syria. Thứ hai, việc Nga mở rộng căn cứ Tartus không chỉ là bước chuẩn bị cho kế hoạch giúp đỡ chính quyền Tổng thống Assad mà đây còn là khu vực giúp Moscow tăng cường sự hiện diện ở vùng phía đông Địa Trung Hải.

Theo tờ Kommersant, kể từ năm 1956, Moscow đã cung cấp vũ khí cho chính phủ Syria. Tính tới năm 1991, tổng số vũ khí mà Liên Xô cũ chuyển giao cho Damascus có giá trị lên tới 26 tỷ USD. Sau khi Liên Xô cũ tan rã, hoạt động buôn bán vũ khí giữa Nga và Syria vẫn diễn ra nhưng giá trị của các thương vụ không được tiết lộ.

Dẫn nguồn tin giấu tên từ tập đoàn xuất khẩu vũ khí Rosoboronexport của Nga, Kommersant cho hay Nga đã chuyển các loại vũ khí hạng nặng như hệ thống tên lửa phòng thủ bờ biển Bastion, xe tăng chiến đấu T-80, chiến đấu cơ Su-27 cho chính phủ Syria kể từ năm 2010.

"Căn cứ này lâu nay không còn được sử dụng nhiều và cũng không được nâng cấp. Tartus hiện không thể đáp ứng hoạt động của các tàu chiến lớn của Nga và đó là lý do mà nó được nâng cấp", ông Yury Barmin, một chuyên gia người Nga về hoạt động buôn bán vũ khí và chính trị ở Trung Đông nói.
Ngay cả khi cuộc nội chiến ở Syria bùng phát hồi năm 2011, chỉ có một vài nhân viên quân sự và nhà thầu dân sự Nga có mặt ở Tartus. Căn cứ này cũng chỉ đủ khả năng phục vụ những chiếc tàu đi biển có quy mô nhỏ nhất của Nga.

Song Nga đã lên kế hoạch tái hiện diện ở Tartus kể từ năm 2010, thời điểm cựu Tư lệnh Hạm đội Biển Bắc Vladimir Vysotsky thông báo chương trình nâng cấp cơ sở này thành khu vực neo đậu của các tàu cỡ lớn như tàu sân bay Đô đốc Kuznetsov.

Theo kế hoạch, toàn bộ kế hoạch trên sẽ hoàn thành vào năm 2012 và được triển khai theo 2 giai đoạn. Đầu tiên, Nga sẽ cho thiết lập một căn cứ quân sự sau đó mở rộng các cơ sở hải quân. Nhưng cuộc nội chiến ở Syria đã cản trở tiến độ triển khai kế hoạch của Nga.

Hiện nay, nguyên nhân chính khiến Nga quyết định nâng cấp căn cứ hải quân Tartus và mở rộng cơ sở quân sự làm nơi neo đậu cho các tàu cỡ lớn là tạo cơ hội giúp Moscow tăng cường sự hiện diện ở Địa Trung Hải. Bởi hồi tháng Bảy, Nga đã cho nâng cấp học thuyết hải quân và chú trọng tăng cường triển khai hoạt động tuần tra ở những khu vực như Địa Trung Hải, nơi Liên Xô cũ từng chiếm ưu thế hiện diện.

Nhưng để hiện thực hóa kế hoạch trên buộc Hạm đội Biển Đen phải rời khỏi Sevastopol cùng với sự hỗ trợ của Hạm đội Biển Bắc, Nga cần có hạ tầng cơ sở cầu cảng ở Địa Trung Hải để neo đậu tàu thuyền làm nhiệm vụ tiếp nhiên liệu và bảo trì.

"Mở rộng căn cứ Tartus và biến nó thành căn cứ hải quân sẽ hỗ trợ công tác hậu cần cho hạm đội của Nga trên hành trình trở lại Biển Đen thông qua Bosphorus", chuyên gia Barmin nói.

"Bộ Quốc phòng Nga đang nghiên cứu kế hoạch xây dựng các cầu cảng khác ở Địa Trung Hải, Cộng hòa Bắc Síp mà còn tiếp cận khu vực đường biển ở Ai Cập, Libya, Hy Lạp và Italy. Rõ ràng, điện Kremlin đang muốn thiết lập hệ thống trung tâm đường biển ở Địa Trung Hải, Biển Đỏ và vịnh Oman", ông Karasik nhấn mạnh.


Cuối tháng 9/2015, Nga mở rộng Tartus

----------

Tư liệu lịch sử Nga - Liên Xô