Thứ Bảy, 24 tháng 10, 2015

Vua tôi bàn việc nước

BLA: Cổ học tinh hoa là cuốn sách gồm nhiều mẩu truyện ngắn nói về đối nhân xử thế bên Trung Quốc thời cổ đại, xuất bản lần đầu năm 1926, hai tác giả là Nguyễn Văn Ngọc & Trần Lê Nhân. Dưới mỗi truyện đều có lời bình của tác giả khá đặc sắc. Tại Việt Nam, Cổ học tinh hoa cũng đã được xuất bản từ rất lâu và tái bản rất nhiều lần, hiện nay có thể dễ dàng tìm mua ở các nhà sách. Dưới đây là chuyện "Vua tôi bàn việc", cho thấy cái khôn, cái ngu của vua.

<- Thời nhà Trần, khi giặc Mông Nguyên sắp xâm lược nước ta, Vua mở hội nghị Diên Hồng mời các bô lão trên cả nước về nghe ý kiến đánh giặc. 


Vua tôi bàn việc nước

Vũ Hầu nước Ngụy (vua nước Ngụy) cùng với quần thần bàn việc nước. Việc gì vua bàn cũng phải (đúng), quần thần không ai giỏi bằng.

Lúc lui chầu, Ngụy Hầu ra dáng hớn hở lắm, tự thấy mình giỏi nhất thiên hạ. Khi ấy Ngô Khởi (1) bèn tiến lên nói:

- Bẩm bệ hạ, trong các cận thần đã có ai đem câu chuyện Sở Trang Vương nói cho nhà vua nghe chưa?

Vũ Hầu hỏi:

- Câu chuyện Sở Trang Vương là thế nào? Ta chưa từng nghe.

Ngô Khởi thưa:

- Chuyện là mỗi khi Sở Trang Vương mà bàn việc nước mà phải (giỏi) hơn quần thần, thì lúc lui chầu vua thường thấy lo lắm. Có người hỏi: “Sao vua lại lo?”, Sở Trang Vương nói: ''Ta bàn việc mà quần thần không bằng được ta, cho nên ta lo. Cổ nhân có câu: ''Các vua chư hầu ai có thầy giỏi, thì làm được vương; ai có bạn giỏi thì làm được bá; ai có người quyết đoán cho những việc còn ngờ vực khó khăn, thì còn nước; ai bàn việc không còn ai giỏi bằng mình, thì mất nước''. Ta nghĩ người ngu như ta mà quần thần cũng không ai bằng, thì nước ta có nhẽ mất mất. Bởi thế nên ta lo.'' Ấy cũng một việc giống nhau. Sở Trang Vương thì lo mà nhà vua thì mừng.

Vũ Hầu nghe nói áy náy, rồi vái tạ Ngô Khởi và nói rằng:

- Trời sai nhà thầy đến bảo cái lỗi cho ta.

Tuân Tử

(1) Ngô Khởi: người nước Vệ thời Chiến Quốc, trước làm tướng vua nước Nguỵ, sau làm tướng vua nước Sở, là một nhà dùng binh giỏi có tiếng

-----------

Lời bàn:

Người làm chúa tể một nước hẳn là người tài giỏi hơn người, sáng công việc hơn người. 

Tuy vậy, một khi đã dùng quần thần, tức là muốn mong cậy quần thần, còn nhiều khi góp ý giúp được mình. Như người ngoài giúp nước cờ vậy. Nếu mà quần thần không có ai hơn mình cả, thì là bọn a dua ăn hại, còn mong cậy gì được mà chẳng đáng lo. Nên lời Ngô Khởi nói vậy rất là phải. 

Đã hay rằng người ta ở đời phải cầu ở mình hơn nhờ ở người, nhưng lắm lúc cũng phải có tả phù hữu bật mới lo toan được công việc lớn. Những bậc vua chúa cần phải có thầy giỏi, tôi hay là vì cái lẽ ấy.

Chuyện này cũng giống câu trong “Quốc Sách'' có nói: “Đế giả cùng ở với thầy, vương giả cùng ở với bạn, bá giả cùng ở với bầy tôi, vua vong quốc chỉ cùng ở với hạng đầy tớ”.

---------------------

Lời bàn thêm của Bình luận án Blog:

Vũ Hầu nhờ giỏi và biết nghe, nên đã hiểu được lời của Ngô Khởi. Nhờ vậy mà ngai vàng thêm vững, người dân cũng được nhờ. Ấy là vua biết dụng người tài vậy.

Ngày xưa thời nhà Trần, trước nguy cơ giặc ngoại xâm phương Bắc, vua đã mở Hội nghị Diên Hồng mời các bô lão về nghị bàn việc nước. Và vua đã nghe theo ý dân. Không phải là vua ngu lú không biết, mà chính là rất giỏi vậy. Muốn nghe lời hay hướng phải. Nhờ đó cả nước đồng lòng, về sau đánh tan giặc Mông Nguyên, ngai vàng càng thêm vững chắc vậy.

Còn ở xứ mà vua không bao giờ bàn việc với quần thần, cái gì cũng tự cho mình đúng, mình giỏi trên đầu thiên hạ. Cái chi cũng tự quyết hết - kể cả việc trọng đại là chống giặc ngoại xâm. Quần thần chỉ mỗi việc phải tuân theo lệnh vua, cứ thế mà thực hiện, không được bàn. Kẻ nào mở miệng nói "sai" một chút thì bị vua coi là chống đối, phản động ... - thì câu chuyện ở trên nghe xong cũng vứt. Vì có áp dụng được đâu.

-------------

Từ sách - từ phim