Thứ Tư, 14 tháng 10, 2015

Vụ án con ruồi trong chai Number One: Yếu tố "uy hiếp tinh thần" xác định có phạm tội hay không

Ls. Trần Hồng Phong

Dư luận đang hướng về Tiền Giang, chờ xem kết quả phiên tòa xét xử vụ án anh Võ Văn Minh đã dùng một chai nước ngọt Number One có ruồi để yêu cầu công ty Tân Hiệp Phát (nhà sản xuất) phải trả một số tiền rất lớn. Mà kết quả là anh Minh bị công an "bắt quả tang" theo tin báo từ "nạn nhân" Tân Hiệp Phát.

Trong khi anh Minh khai phát hiện chai nước còn nguyên nắp thì kết luận giám định cho rằng chai nước đã bị mở nắp rồi đóng lại (ảnh báo Tuổi Trẻ)

Nội dung sự việc: (tóm tắt theo báo Tuổi Trẻ)

Vụ nước ngọt có ruồi: Anh Minh đối diện mức án từ 12-20 năm tù

Ngày 13-10-2015, Viện KSND tỉnh Tiền Giang đã tống đạt Cáo trạng vụ án “cưỡng đoạt tài sản” cho bị can Võ Văn Minh.  Cáo trạng truy tố anh Võ Văn Minh (35 tuổi, ngụ xã An Cư, huyện Cái Bè, tỉnh Tiền Giang) về tội cưỡng đoạt tài sản theo khoản 4, điều 135 Bộ Luật Hình sự, với mức án từ 12 đến 20 năm tù.

Cáo trạng nêu:

- Anh Võ Văn Minh cùng với chị Võ Thị Thảo (chị gái) thuê địa điểm bán bún riêu tại ngã ba An Cư thuộc xã An Cư, huyện Cái Bè, tỉnh Tiền Giang và mỗi người bán một tuần.  Riêng chị Thảo còn bán thêm phần nước ngọt các loại như C2, trà xanh 0 độ, Pepsi, Number 1. Trong tuần Minh bán bún riêu, nếu có người kêu nước thì Minh bán thay cho chị Thảo.

- Theo anh Minh khai, ngày 3-12-2014, khi anh Minh lấy chai Number 1 loại chai nhựa 350ml là sản phẩm của Công ty Tân Hiệp Phát để bán cho khách hàng thì thấy có con ruồi bên trong chai nước. Anh Minh đã  cất giấu chai nước này, không cho người nhà biết.

- Sau đó, anh Minh nảy ra ý định dùng chai nước Number 1 có ruồi bên trong để đe dọa và yêu cầu công ty Tân Hiệp Phát trả tiền cho mình.

- Để thực hiện ý định, ngày 5-12-2014, anh Minh điện thoại cho Công ty Tân Hiệp Phát, buộc công ty này phải giao 1 tỉ đồng, rồi hạ dần xuống 500 triệu đồng - để đổi lấy chai nước bên trong có ruồi và sự im lặng của Minh. Minh nói: Nếu Tân Hiệp Phát không giao tiền thì Minh sẽ khiếu kiện đến Ban bảo vệ người tiêu dùng tại tỉnh Bình Dương, đăng tải trên báo chí, chương trình 60s và in 5.000 tờ rơi nêu nội dung chai nước Number 1 có ruồi làm cho Tân Hiệp Phát mất uy tín.

- Sau khi nhận được điện thoại của Minh, ban giám đốc Công ty Tân Hiệp Phát lo sợ và đã cử nhân viên đến gặp Minh 3 lần.

* Lần thứ nhất, ngày 6-12-2014: nhân viên Tân Hiệp Phát đến gặp Minh thì Minh yêu cầu đưa 1 tỉ đồng để đổi lấy chai nước có ruồi. Nhân viên này đã giải thích với Minh về quy trình sản xuất hiện đại và khép kín nên không thể xảy ra việc chai nước nguyên vẹn lại có ruồi bên trong. Đồng thời, nhân viên cũng nói rõ với Minh về quy trình khiếu nại của Tân Hiệp Phát là không trao đổi, giải quyết bằng tiền, mà đề xuất tặng Minh một số sản phẩm của Tân Hiệp Phát thay lời cảm ơn và xin lại chai nước. Minh không đồng ý mà cương quyết đòi Công ty Tân Hiệp Phát đưa cho Minh 1 tỉ đồng.

* Lần thứ hai: Sau nhiều lần bị thúc giục Tân Hiệp Phát giao tiền, ngày 16-12-2014 giám đốc Công ty Tân Hiệp Phát phân công 2 nhân viên đến gặp Minh lập biên bản thể hiện ý kiến của Minh và nhân viên, thì Minh tiếp tục đe dọa bằng lời nói và tỏ thái độ cương quyết hơn và yêu cầu Tân Hiệp Phát giao ngay 1 tỉ đồng. Tuy nhiên 2 nhân viên này không chịu. Sau đó Minh gọi điện thoại cho Tân Hiệp Phát nhưng thay đổi yêu cầu xuống còn 600 triệu đồng, nhưng phía Công ty Tân Hiệp Phát vẫn khẳng định công ty không giải quyết bồi thường bằng tiền cho sản phẩm bị lỗi.

* Lần thứ ba: Đến ngày 20-1-2015, Minh lại liên hệ với Tân Hiệp Phát, yêu cầu giao số tiền 600 triệu đồng. Lần này, Tân Hiệp Phát phân công 3 nhân viên đến gặp Minh để giải quyết. Khi gặp, các nhân viên này tiếp tục nói rằng công ty không giải quyết bằng tiền đối với sản phẩm lỗi.  Minh vẫn không đồng ý mà yêu cầu Tân Hiệp Phát chuyển tiền nhưng lại chủ động giảm số tiền xuống còn 500 triệu đồng nhưng vẫn không được các nhân viên này đồng ý.

Sau 3 lần gặp, Minh đều đe dọa và yêu cầu giao tiền nếu Công ty Tân Hiệp Phát không đồng ý giao thì Minh sẽ đăng báo, phát tờ rơi để làm ảnh hưởng đến uy tín của công ty.

Theo Cáo trạng, do lo sợ trước những lời đe dọa và thái độ cương quyết chiếm đoạt tiền của Minh nên giám đốc công ty buộc phải đồng ý giao tiền theo yêu cầu của Minh.

Ngày 27-1-2015, Công ty Tân Hiệp Phát phân công 3 nhân viên đến quán nước giải khát Hương Quê thuộc ấp Hậu Vinh, xã Hậu Thành, huyện Cái Bè, tỉnh Tiền Giang để giao tiền cho Minh.

Ngay khi Minh nhận số tiền 500 triệu đồng, Minh có làm biên bản nhận tiền cho nhân viên Công ty Tân Hiệp Phát, sau khi mang số tiền này bỏ vào cốp xe gắn máy thì bị cơ quan cảnh sát điều tra công an tỉnh Tiền Giang phát hiện và bắt quả tang cùng vật chứng vụ án.

Cáo trạng cũng nêu rõ: Công văn của Viện khoa học hình sự tại Tp.HCM khẳng định: Chai nước Number 1 đã được mở ra khỏi chai nước và đóng nắp lại.

Tại cơ quan điều tra, Võ Văn Minh khai nhận mình có đòi tiền công ty Tân Hiệp Phát như trên. Phía công ty Tân Hiệp Phát không yêu cầu Võ Văn Minh bồi thường thiệt hại.

VKSND tỉnh Tiền Giang cho rằng: hành vi của Võ Văn Minh dùng chai  nước Number 1 có con ruồi bên trong nhiều lần đe dọa sẽ làm cho công ty Tân Hiệp Phát mất uy tín và thương hiệu để yêu cầu công ty giao tiền đã cấu thành tội cưỡng đoạt tài sản, truy tố Minh theo tội danh này.

Cũng theo báo Tuổi Trẻ, "theo anh Võ Văn Minh, chai Number 1 của Tân Hiệp Phát anh phát hiện đã có con ruồi bên trong nhưng kết luận giám định lại cho rằng chai nước này đã được mở rồi đóng lại".

----------

Quy định tại Bộ luật hình sự:

Điều 135. Tội cưỡng đoạt tài sản

1. Người nào đe doạ sẽ dùng vũ lực hoặc có thủ đoạn khác uy hiếp tinh thần người khác nhằm chiếm đoạt tài sản, thì bị phạt tù từ một năm đến năm năm.

2. Phạm tội thuộc một trong các trường hợp sau đây, thì bị phạt tù từ ba năm đến mười năm:
a) Có tổ chức;
b) Có tính chất chuyên nghiệp;
c) Tái phạm nguy hiểm;
d) Chiếm đoạt tài sản có giá trị từ năm mươi triệu đồng đến dưới hai trăm triệu đồng;
đ) Gây hậu quả nghiêm trọng.

3. Phạm tội thuộc một trong các trường hợp sau đây, thì bị phạt tù từ bảy năm đến mười lăm năm:
a) Chiếm đoạt tài sản có giá trị từ hai trăm triệu đồng đến dưới năm trăm triệu đồng;
b) Gây hậu quả rất nghiêm trọng.

4. Phạm tội thuộc một trong các trường hợp sau đây, thì bị phạt tù từ mười hai năm đến hai mươi năm:
a) Chiếm đoạt tài sản có giá trị từ năm trăm triệu đồng trở lên;
b) Gây hậu quả đặc biệt nghiêm trọng.

5. Người phạm tội còn có thể bị phạt tiền từ mười triệu đồng đến một trăm triệu đồng, tịch thu một phần hoặc toàn bộ tài sản.

-----------------

Quy định tại Luật bảo vệ quyền lợi người tiêu dùng:

Điều 3. Giải thích từ ngữ

Trong Luật này, các từ ngữ dưới đây được hiểu như sau:

1. Người tiêu dùng là người mua, sử dụng hàng hóa, dịch vụ cho mục đích tiêu dùng, sinh hoạt của cá nhân, gia đình, tổ chức.

2. Tổ chức, cá nhân kinh doanh hàng hóa, dịch vụ là tổ chức, cá nhân thực hiện một, một số hoặc tất cả các công đoạn của quá trình đầu tư, từ sản xuất đến tiêu thụ hàng hóa hoặc cung ứng dịch vụ trên thị trường nhằm mục đích sinh lợi, bao gồm: Thương nhân; Cá nhân hoạt động thương mại độc lập, thường xuyên, không phải đăng ký kinh doanh.

3. Hàng hóa có khuyết tật là hàng hóa không bảo đảm an toàn cho người tiêu dùng, có khả năng gây thiệt hại cho tính mạng, sức khỏe, tài sản của người tiêu dùng, kể cả trường hợp hàng hóa đó được sản xuất theo đúng tiêu chuẩn hoặc quy chuẩn kỹ thuật hiện hành nhưng chưa phát hiện được khuyết tật tại thời điểm hàng hóa được cung cấp cho người tiêu dùng.

Điều 8. Quyền của người tiêu dùng

1. Được bảo đảm an toàn tính mạng, sức khỏe, tài sản, quyền, lợi ích hợp pháp khác khi tham gia giao dịch, sử dụng hàng hóa, dịch vụ do tổ chức, cá nhân kinh doanh hàng hóa, dịch vụ cung cấp.

2. Được cung cấp thông tin chính xác, đầy đủ về tổ chức, cá nhân kinh doanh hàng hóa, dịch vụ; nội dung giao dịch hàng hóa, dịch vụ; nguồn gốc, xuất xứ hàng hóa; được cung cấp hóa đơn, chứng từ, tài liệu liên quan đến giao dịch và thông tin cần thiết khác về hàng hóa, dịch vụ mà người tiêu dùng đã mua, sử dụng.

3. Lựa chọn hàng hóa, dịch vụ, tổ chức, cá nhân kinh doanh hàng hóa, dịch vụ theo nhu cầu, điều kiện thực tế của mình; quyết định tham gia hoặc không tham gia giao dịch và các nội dung thỏa thuận khi tham gia giao dịch với tổ chức, cá nhân kinh doanh hàng hóa, dịch vụ.

4. Góp ý kiến với tổ chức, cá nhân kinh doanh hàng hóa, dịch vụ về giá cả, chất lượng hàng hóa, dịch vụ, phong cách phục vụ, phương thức giao dịch và nội dung khác liên quan đến giao dịch giữa người tiêu dùng và tổ chức, cá nhân kinh doanh hàng hóa, dịch vụ.

5. Tham gia xây dựng và thực thi chính sách, pháp luật về bảo vệ quyền lợi người tiêu dùng.

6. Yêu cầu bồi thường thiệt hại khi hàng hóa, dịch vụ không đúng tiêu chuẩn, quy chuẩn kỹ thuật, chất lượng, số lượng, tính năng, công dụng, giá cả hoặc nội dung khác mà tổ chức, cá nhân kinh doanh hàng hóa, dịch vụ đã công bố, niêm yết, quảng cáo hoặc cam kết.

7. Khiếu nại, tố cáo, khởi kiện hoặc đề nghị tổ chức xã hội khởi kiện để bảo vệ quyền lợi của mình theo quy định của Luật này và các quy định khác của pháp luật có liên quan.

8. Được tư vấn, hỗ trợ, hướng dẫn kiến thức về tiêu dùng hàng hóa, dịch vụ.

Điều 9. Nghĩa vụ của người tiêu dùng

1. Kiểm tra hàng hóa trước khi nhận; lựa chọn tiêu dùng hàng hóa, dịch vụ có nguồn gốc, xuất xứ rõ ràng, không làm tổn hại đến môi trường, trái với thuần phong mỹ tục và đạo đức xã hội, không gây nguy hại đến tính mạng, sức khỏe của mình và của người khác; thực hiện chính xác, đầy đủ hướng dẫn sử dụng hàng hóa, dịch vụ.

2. Thông tin cho cơ quan nhà nước, tổ chức, cá nhân có liên quan khi phát hiện hàng hóa, dịch vụ lưu hành trên thị trường không bảo đảm an toàn, gây thiệt hại hoặc đe dọa gây thiệt hại đến tính mạng, sức khỏe, tài sản của người tiêu dùng; hành vi của tổ chức, cá nhân kinh doanh hàng hóa, dịch vụ xâm phạm đến quyền, lợi ích hợp pháp của người tiêu dùng.

---------------


Bình luận của luật sư Trần Hồng Phong:

1. Trước mắt, có thể nói đây là một vụ án khá hấp dẫn về phương diện pháp lý. Có lẽ do nói về một tình huống/câu chuyện khá đời thường, dễ gặp, và liên quan đến một thương hiệu lớn là Tân Hiệp Phát, nên đã thu hút sự quan tâm rất lớn trong dư luận xã hội. Qua báo chí, tới nay có rất nhiềt luồng quan điểm, cách nhận định và đánh giá khác nhau. Ngay cả trong giới chuyên môn cũng có sự khác biệt về quan điểm. Song đây cũng là điều hết sức bình thường, cho thấy pháp luật nhiều khi không phải 2+2=4, mà phụ thuộc nhiều vào quan điểm, đánh giá của Hội đồng xét xử - những người có thẩm quyền phán quyết bị cáo có phạm tội hay không.      

2. Là một luật sư có trên 10 năm liên tục tư vấn cho cho một nhãn sản phẩm đồ uống thuộc hàng lớn nhất Việt Nam (xin không nêu tên), mặc dù đã trực tiếp xử lý hàng chục tình huống rất giống như trong sự việc này, điều mà tôi làm sau khi vụ án này xảy ra, là đề nghị bổ sung vào hợp đồng bán hàng của công ty mà tôi tư vấn một điều khoản mới về việc giải quyết khiếu nại của khách hàng liên quan đến chất lượng sản phẩm. Nguyên văn như sau:  (Ghi chú: bên A là bên mua (giá sỉ) sản phẩm của bên B (bên bán) về bán lẻ cho người tiêu dùng, tôi nghĩ các doanh nghiệp khác có thể tham khảo, vận dụng):

Điều x: Giải quyết khiếu nại về chất lượng sản phẩm

Theo hợp đồng này, những người trực tiếp sử dụng sản phẩm (khách hàng của bên A) do Bên bán sản xuất có các quyền và nghĩa vụ của người tiêu dùng theo quy định của pháp luật và tại Luật bảo vệ quyền lợi người tiêu dùng. 

Trong quá trình bảo quản, lưu giữ, bán hàng hoặc/và sử dụng sản phẩm của mình, Bên A có trách nhiệm và phối hợp với Bên B giải quyết các tình huống liên quan đến chất lượng sản phẩm (nếu có) như sau:

- Khi phát hiện sản phẩm có dấu hiệu bất thường hoặc bị lỗi, bất kể vì lý do gì và do ai, Bên A cam kết sẽ không bán hoặc giao hàng cho khách hàng; có trách nhiệm khuyến cáo khách hàng/người tiêu dùng của mình không sử dụng để bảo đảm an toàn sức khỏe. Đồng thời Bên A có nghĩa vụ thông báo ngay cho Bên B để hai bên trực tiếp làm việc, xác minh làm rõ nguyên nhân và trao đổi về hướng giải quyết, bồi thường thiệt hại (nếu có thiệt hại) trên cơ sở tuân thủ theo đúng các quy định của pháp luật hiện hành.

- Bên bán có quyền áp dụng biện pháp thu hồi sản phẩm lỗi, và có nghĩa vụ đổi sản phẩm tốt cho Bên A – theo quy định tại Luật bảo vệ quyền lợi người tiêu dùng.

3. Tôi muốn nói thêm cho rõ, là trong điều khoản bổ sung vào hợp đồng ở trên, liên đới đến vụ án Tân Hiệp Phát, tôi xác định anh Minh là "bên bán hàng" chứ không phải là "người tiêu dùng". Theo quy định tại Luật bảo vệ quyền lợi người tiêu dùng, thì người tiêu dùng là người mua và sử dụng sản phẩm của bên bán. Ở đây, anh Minh (hay chính xác hơn là quán của chị em anh Minh) mua chai nước Numer One về là có mục đích để bán cho khách hàng, chứ không phải là người trực tiếp sử dụng - để trở thành "người tiêu dùng" và từ đó có các quyền, nghĩa vụ của người tiêu dùng - theo quy định tại Luật bảo vệ quyền lợi người tiêu dùng. 

Tất nhiên, nếu anh Minh mua chai nước này từ người chị, hay thậm chí trực tiếp uống chai nước này, dù có thể là chưa thanh toán tiền cho người bán là chị Thảo, thì anh Minh cũng sẽ trở thành người tiêu dùng. Tuy nhiên anh Minh đã không sử dụng chai nước. Mà đem cất đi.

Nói khác đi, theo quan điểm của tôi, trong vụ án này anh Minh hoàn toàn không phải là người tiêu dùng. Nên anh Minh không có những quyền của người tiêu dùng - theo quy định (ở trên). Và tôi cũng khẳng định luôn hành vi tống tiền như của anh Minh là hoàn toàn sai trái, vi phạm pháp luật. 

(Tuy nhiên hành vi đó có đủ yếu tố để cấu thành tội phạm hay không là một vấn đề hoàn toàn khác. Đây là chuyện không thuộc thẩm quyền của tôi và tôi cũng không muốn chen vào. Mà phần bình luận ở đây chỉ thuần túy là về yếu tố khoa học pháp lý, ở những khía cạnh có liên quan. Như một sân chơi của người yêu thích luật, chứ không nhằm mục đích bênh vực hay kết tội ai  - xin xem phần sau).

Việc tôi bổ sung điều khoản nêu trên vào hợp đồng, là để ngăn chặn những tình huống doanh nghiệp sản xuất có thể bị tống tiền như trường hợp anh Minh. Cụ thể là nếu phát hiện sản phẩm có dấu hiệu bất thường, thì anh Minh (giả sử vậy) có trách nhiệm phải báo về cho bên bán (là Tân Hiệp Phát, giả sử vậy) để cùng phối hợp tìm hiểu, xác định nguyên nhân, ai là người có lỗi, có trách nhiệm - để từ đó có căn cứ giải quyết theo quy định của pháp luật, bao gồm cả việc bồi thường thiệt hại. Chứ không có chuyện bên bán hàng đem dấu chai nước mà mình dự định bán cho khách hàng đi, rồi gọi điện về công ty đòi một số tiền khổng lồ như vậy.

4. Bây giờ, tôi sẽ nói tới khía cạnh pháp lý - về mặt hình sự - trong vụ án này, liên quan đến hành vi và tội danh mà anh Minh đã bị truy tố.

Điều luật quy định như sau: "Người nào đe doạ sẽ dùng vũ lực hoặc có thủ đoạn khác uy hiếp tinh thần người khác nhằm chiếm đoạt tài sản" - thì có dấu hiệu của tội cưỡng đoạt tài sản.

Ở đây, do anh Minh không phải là người tiêu dùng, nên việc cơ quan tiến hành tố tụng (công an, Viện kiểm sát) xác định anh Minh thuộc trường hợp "người nào" - tức là chỉ một cá nhân có năng lực hành vi, một người bình thường - tôi đồng ý với quan điểm này. Tức là tôi đồng ý anh Minh có thể được xác định là "chủ thể", người thực hiện hành vi có dấu hiệu phạm tội. Hay nói khác đi, đây là vụ án đã xác định được chủ thể. (Một vụ án giết người chẳng hạn, mà không xác định được ai là người đã thực hiện hành vi - thì đó là một vụ án không xác định được chủ thể. Nên sẽ không thể tiến hành truy tố, xét xử mà phải đình chỉ vụ án).

Tiếp đó, thì những vấn đề sau đây bắt buộc phải làm rõ trong phiên tòa xét xử. Đó là: 

- Anh Minh đã có hành vi "đe dọa sẽ dùng vũ lực" hoặc "có thủ đoạn khác" hay chưa? 

- Hành vi của anh Minh (giả sử là có), thì đã và có "uy hiếp tinh thần người khác" hay không?

- "Người khác" ở đây có thể là "Công ty Tân Hiệp Phát" - một pháp nhân, được hay không? Hay chỉ có thể là một con người cụ thể là ông A, bà B nào đó?   

Ngoài ra, những sự kiện, vấn đề pháp lý sau đây cần phải hiểu, lý giải như thế nào - để việc xét xử sẽ thật sự khách quan, công bằng, mà không ép uổng bên nào:

- Tân Hiệp Phát là bên đã báo công an "bắt quả tang" anh Minh đã nhận tiền tống tiền. Liệu đây có phải là hành vi gài bẫy để anh Minh "phạm tội"? Và nếu là gài bẫy, thì hành động như vậy có đúng luật hay không? Nếu đúng, thì có thể xem Tân Hiệp Phát là "nạn nhân" hay không? Số tiền giao nhận đã xem là "chiếm đoạt" chưa? - vì chắc chắn Tân Hiệp Phát sẽ không mất số tiền này khi có công an hỗ trợ lúc đó. Việc này sẽ anh hưởng như thế nào đến việc đánh giá, xác định tính chất hành vi của anh Minh?

- Chai nước có ruồi là có thật, nhưng không phải là do anh Minh cố ý bỏ vào, tạo ra. Như vậy, trên thực tế có một sản phẩm kém chất lượng của Tân Hiệp Phát. Anh Minh hoàn toàn không phải lỗi trong việc làm cho sản phẩm của Tân Hiệp Phát bị kém chất lượng.  Vậy lỗi trong việc để lọt một sản phẩm kém chất lượng lưu thông trên thị trường thuộc về trách nhiệm của ai? (cụ thể người nào)? Tân Hiệp Phát có trách nhiệm gì không? Hay là đại lý của Tân Hiệp Phát? (giao hàng kém chất lượng cho khách hàng). Hay thậm chí là do chính do Tân Hiệp Phát (giả sử sẽ chứng minh được) đã sơ xuất trong sản xuất, để ruồi bay lọt vào (đây là khả năng hoàn toàn có thể chứ không phải là không thể. Nên nhớ là ngay cả những máy móc tinh vi, hiện đại nhất vẫn có thể có lỗi) - thì việc này phải được hiểu thế nào? đánh giá như thế nào? liên quan, liên đới như thế nào đến hành vi của anh Minh. Vì rõ ràng nếu không có chai nước có ruồi, thì anh Minh không có cớ gì để tống tiền Tân Hiệp Phát.

- Về mặt pháp luật, phải chăng chúng ta đáng thiếu một điều luật. Cụ thể là điều luật về tội tống tiền chẳng hạn? thì sẽ phù hợp hơn chăng? ...

...

Còn tiếp, song xét thấy đây là vụ án chưa xét xử, nên chúng tôi quyết định dừng tại đây "vì lý do kỹ thuật" ... 

--------------------

Bài liên quan: