Thứ Sáu, 9 tháng 10, 2015

Nghề Luật sư & Tôi

Ls. Trần Hồng Phong


BLA: Tự đánh giá bài viết này có chút tự sướng, từ trào, hơi lạc quan tếu (cho vui). Tuy nhiên cũng là những kỷ niệm, chiêm nghiệm, tự răn chính bản thân mình. Cũng xin chia sẻ cùng những người muốn tìm hiểu hoặc có ý định trở thành luật sư. Và tất nhiên đến những người bạn mà tôi chưa từng gặp mặt trên blog này. Hi hi.

Nghề luật sư hiện nay buồn nhiều hơn vui (ảnh minh họa, nguồn internet)

Con đường đến với nghề luật sư

Tôi chưa bao giờ ân hận khi chọn nghề luật sư. 15 năm qua, tôi đã nếm trải nhiều điều, không ít chán chường, thất vọng. Nhưng cũng có không ít niềm vui, hạnh phúc. Trên hết, đây là nghề đã cho tôi miếng cơm, dù không phải giàu có gì, một cách lương thiện.

Tôi vốn chẳng phải là dân luật chính quy, mà nguyên là dân Đại học kinh tế. Ngày ấy năm ấy, trên đường đạp xe từ trường về ký túc xá, đi ngang qua tòa án thành phố, thấy dân đứng nghẹt hai bên đường ngồi nghe qua loa phóng thanh xử vụ án nước hoa Thanh Hương. Tôi dừng lại nghe, thấy ông công tố phán luật sư bào chữa là "hồ đồ"! rùi nghe luật sư nói lại là "tôi không hồ đồ" - hay phết. Hóa ra người ta có thể chửi nhau một cách có văn hóa, mà không cần văng tục chửi thề! Hê hê.

Rồi dần được xem phim Mỹ, thấy nhiều vụ án luật sư sao mà hay và tài giỏi quá. Gỡ oan cho nhiều người, với bao vất vả, thử thách và trí thông minh. Thấy nghề luật sư có vẻ được tôn trong ở xứ tư bổn! Nhiều chính khách là luật sư.

Rồi ngày mới tốt nghiệp đại học kinh tế ra trường chưa có việc làm, lang thang vào tòa án ngồi nghe tòa xử. Nhớ có lần Kiểm sát viên phán bị cáo đã lấy cắp 2.000 bình ắc quy để trong kho. Rồi luật sư cãi lại là kho kích thước XYZ m3, thì làm sao chứa được 2.000 bình ắc quy thể tích XYZ + A. Tôi ngẩn ra: có lý ghê! Hóa ra là nghề cãi phải dùng cả kiến thức toán học, chứ không phải chỉ là điều luật abc!

Vài năm sau, đang đi làm ở một cơ quan Nhà nước, thì anh bạn là giảng viên trường Luật, nói "mày đăng ký học đi, đang có đợt". Thế là nộp hồ sơ vào học tại chức.

Phải cám ơn các chị trong phòng (cơ quan), mỗi lần trốn làm đi học đều được "bí mật", mà đâu phải ít, tuần có khi nhiều buổi, suốt 4 năm trời. Phải cám ơn chị nhân viên hành chính đã bao lần photocopy thu nhỏ giáo trình, để mỗi lần kiểm tra, thì có bùa mở ra xem!

Nhớ có lần đi thi lại, đang ngồi tám chuyện với một anh bạn trẻ, thì một anh lớn lớn tuổi đi đến nói "đóng 15.000 đồng". Tôi hỏi "anh là ai?" đáp: "lớp trưởng, ông đi học kiểu gì mà hết năm chưa biết tôi là lớp trưởng". Hỏi "tiền gì vậy anh?", trả lời "tiền thi lại. Thu nộp cho thầy cho chắc ăn". Anh bạn trẻ ngồi bên hỏi:"thầy giáo thì có phải đóng tiền không?". Lớp trưởng nạt: "thằng nào cũng phải đóng hết trơn, không chừa đứa nào. Ủa, mà ...mà anh là thầy giáo hả? Nếu là thầy thì ... khỏi đóng"!. Hóa ra "anh bạn trẻ" nãy giờ tôi ngồi tám chuyện chính là ông thầy giáo coi thi! Hê hê.

Thế rồi cũng nhờ duyên số, khoảng năm 2000 thì tôi trở thành một luật sư.

Nhớ vụ án đầu tiên ra tòa, cãi một vụ hình sự tội mua bán chất ma túy. Bị cáo là một phụ nữ, bữa nọ lấy trộm gói heroin trong túi chồng (là một trùm buôn bán ma túy, sau này lãnh án tử hình), rồi đem bán cho một người bán thuốc lá ngoài lề đường. Người này nói "nhiều quá, đem về chia thành nhiều gói, cứ vài ngày đem ra bán một lần". Cáo trạng kết luận bị cáo mua bán ma túy "nhiều lần". Tại phiên tòa bị cáo có 2 luật sư (tôi và một luật sư khác). Trong phần bào chữa của mình, tôi nói VKS truy tố bị cáo bán ma túy nhiều lần là không đúng. Thực chất chỉ mua bán 1 lần, chính là lần đầu tiên. Còn những lần giao hàng sau chỉ là thực hiện theo thỏa thuận từ lần đầu tiên.

Trong phiên tòa lần đầu tiên ấy tôi nói giọng còn run, tiếng chưa vỡ, lại quên đeo cà vạt. Nhưng chủ tọa phiên tòa là thẩm phán Nguyễn Đức Sáu nghe rất kỹ, đề nghị tôi "nói lại cho rõ hơn". Sau đó tòa tuyên án bị cáo 7 năm tù. Thấp hơn mức đề nghị của VKS là từ 8-10 năm tù. Người luật sư đồng nghiệp lớn tuổi lại bắt tay tôi thật chặt, nói "hay lắm!". Tôi thật sự cảm nhận được niềm hạnh phúc của người luật sư, dù vụ án ấy hình như không có được đồng nào.

Rồi tôi đã tham gia rất nhiều vụ án hình sự trong thời gian tập sự 2 năm. Ngày ấy còn ít luật sư và luật cho phép, nên chỉ trong vòng 2 năm ấy, tôi đã tham gia bào chữa trên 50 vụ án hình sự, hầu hết là án chỉ định (về các tội rất nghiêm trọng hoặc bị cáo là vị thành niên). Hầu hết các vụ án mà tôi tham gia đều có kết quả tốt (theo đánh giá chủ quan của tôi, về mặt chuyên môn), và tôi cũng trưởng thành, có thêm rất nhiều kiến thức, kinh nghiệm.

Có rất nhiều phiên tòa người nhà bị cáo xúc động đến cám ơn, cầm tay thật chặt. Họ hầu hết đều là người nghèo, đâu có tiền thuê luật sư. Và luật sư thì cũng chỉ là cãi "chay", làm gì có tiền. Không bao giờ tôi thấy chút vương vấn nào về chuyện mình "cãi" không có tiền. Và tôi tin chắc tất cả mọi luật sư khác cũng đều như tôi.

Lại nhớ ngày mới mở văn phòng phải thuê trong một con hẻm nhỏ xa trung tâm. Văn phòng chẳng có gì ngoài 3 cái bàn làm việc. Đến mức cậu nhân viên nói "em có thằng bạn sửa máy vi tính có chiếc máy hư để đó. Hay là mình mượn về để lên bàn cho "có màu" hả anh?".

Hôm sau, trong một suy nghĩ chưa từng có, tôi ghé một cửa hàng bán máy vi tính trên đường Võ Văn Tần, bước vào nói gặp người chủ. Khi nghe tôi trình bày chỉ có 2,7 triệu đồng trong khi một chiếc máy vi tính khoảng 9 triệu đồng (giá khi đó), và xin được trả góp, người chủ bán hàng là một thanh niên còn trẻ hơn tôi đã không một chút băn khoăn nói "anh cứ lấy máy này về dùng. Rồi từ từ trả tiền", mà không đòi hỏi tôi phải thế chấp hay ký kết hợp đồng gì, ngoài một tờ giấy tay ghi vài dòng về số tiền đã trả.

Lại không thể quên những tháng đầu tiên không có một khách hàng, không một chút kinh nghiệm. Biết bao lần băn khoăn tự hỏi phải chăng là mình đã "dại" - như bao người đã nói, khi bỏ một chỗ làm có thu nhập tốt và ổn định, để chọn nghiệp luật sư mờ mịt tương lai?

Sự dũng cảm và lương tâm nghề nghiệp

Luật sư là một nghề đòi hỏi có nhiều tố chất và không phải ai cũng có thể trở thành luật sư (giỏi). Nếu như cầu thủ bóng đá cần phải khéo léo, sức khỏe tốt và có năng khiếu, thì luật sư cũng vậy.

Luật sư không thể là một người hèn nhát, nhu nhược. Anh là "điểm tựa" cho khách hàng, đối đầu với phe đối phương - mà anh nhát thích, không dám nói năng, đối đầu - kể cả với cơ quan nhà nước, thì khách hàng còn biết trông mong vào ai?

Nhưng muốn nói năng, trình bày - thì luật sư phải có khả năng diễn đạt tốt - bao gồm cả nói và viết. Nói để ra tòa tranh luận, hay đại diện cho khách hàng trao đổi với bên đối tác. Viết để làm đơn từ, văn bản trình bày, bài bảo vệ ...

Nhưng nếu đầu anh rỗng, thì làm sao có "nguyên liệu" để có thể nói tốt, viết hay? Một vụ án tranh chấp hợp đồng xuất nhập khẩu, đòi hỏi người luật sư phải có kiến thức về thủ tục hải quan, kế toán, vận tải biển ... Một vụ án về đòi bồi thường thiệt hại trong dịch vụ y tế - đòi hỏi người luật sư phải biết về nguyên tắc khám chữa bệnh, cách xem hồ sơ bệnh án, kiến thức cơ bản về y khoa ...  Những điều ấy ở trường đại học luật đều không dạy, mà luật sư phải học, học hỏi mãi không ngừng - từ những người bạn của mình, từ sách vở, tự nghiên cứu tìm hiểu ...

Nhưng trên hết, là sự tôn trọng sự thật và niềm tin vào công lý. Luật sư là người vận dụng kiến thức pháp luật để tranh đấu, bảo vệ quyền lợi cho khách hàng, tìm đến sự thật và công lý. Nếu người luật sư không tin vào công lý, không tin vào khả năng của mình, thì khách hàng có tin tưởng mình không? Tự mình có lừa dối mình không?

Luật sư, nếu đã là luật sư, phải tìm mọi cách, bằng trí tuệ, khả năng của mình và trong khuôn khổ an toàn của pháp luật để hành nghề. Luật sư mà chỉ than thở, đổ lỗi cho khách quan, đổ lỗi cho tệ nạn chạy án đang hoành hành (dù đây là thực trạng có thật) ... thì cũng không phải là hay. Và nếu vậy thì nên chọn con đường là luật sư tư vấn, thay vì tranh tụng tại tòa.

Luật sư không chỉ là bào chữa trong vụ án hình sự

Nhiều người nghĩ một cách đơn giản luật sư là người ra tòa cãi cho bị cáo và chỉ có vậy. Điều này hoàn toàn không đúng.

Theo quan điểm, kinh nghiệm và đánh giá của tôi, luật sư cãi trong vụ án hình sự là dễ nhất. Vì cơ bản là dựa theo chứng cứ một cách rõ ràng, không có nhiều mâu thuẫn trong đánh giá. Trong khi đó, trong các lĩnh vực kinh tế, dân sự - sẽ phức tạp hơn rất nhiều, và cũng đòi hỏi kiến thức, kinh nghiệm rất nhiều. Phải có thời gian, phải làm thật nhiều vụ án thì mới có kinh nghiệm, mới đưa ra nhận định, đánh giá chuẩn xác và từ đó có hướng tư vấn, giải pháp hiệu quả cho khách hàng.

Chẳng hạn như một Hợp đồng mua bán nhà. Thoạt nhìn thì thấy có vẻ cái nào cũng giống cái nào và thậm chí có sẵn mẫu do Phòng công chứng đưa ra. Nhưng nếu là một luật sư có kinh nghiệm, từng tham gia hàng chục vụ án về tranh chấp hợp đồng mua bán nhà, người luật sư sẽ tìm ra được những điểm tiềm ẩn rủi ro, hay khiếm khuyết ... trong hợp đồng, nếu có, từ đó chỉnh sửa, bổ sung cho phù hợp, chặt chẽ. Hoặc tùy tình huống thực tế của hai bên, mà bổ sung thêm những nội dung, điều khoản cần thiết, tránh rủi ro, tranh chấp về sau.

Một người có tiền mua căn nhà 5 tỷ đồng, dù là thấy rằng hợp đồng đã chắc chắn, họ cũng sẽ không tiếc gì vài triệu đồng chỉ để nhờ luật sư "xem qua" cho chắc chắn. Dù có thể là luật sư chỉ nói một câu "OK". Nhưng cái "giỏi" của người luật sư thì nhiều khi cũng thật khó biết và thường không bộc lộ. Chẳng hạn cũng trường hợp đó, nhưng luật sư nào không có lương tâm thì thậm chí không xem cũng nói "OK" thì khách hàng cũng không biết được.

Hay nói khác đi, để trở thành một luật sư giỏi, dù thông minh và có tố chất, bạn cần có ít nhất 5 năm làm việc liên tục, để tích lũy kiến thức, kinh nghiệm. Và cũng là xây dựng uy tín, có người biết đến. Tôi từng phỏng vấn một nữ sinh viên vừa ra trường, cô nói mục tiêu của mình là trong 3 năm tới sẽ trở thành một luật sư giỏi. Tôi nói rằng trong 5 năm mà em trở thành một luật sư giỏi cũng là rất xuất sắc rồi. Và tôi ủng hộ em bằng cách nhận em vào làm tại văn phòng. Thế nhưng chỉ khoảng 1 năm thì cô ấy tự thấy không phù hợp và sau này cũng không chọn con đường luật sư nữa.

Công việc của người luật sư gồm 3 mảng chính là:

- Bào chữa, tham gia tố tụng trong các vụ án (dân sự, hình sự, hôn nhân gia đình ...).

- Tư vấn pháp luật cho cá nhân, doanh nghiệp.

- Đại diện cho khách hàng liên hệ, làm việc với các đối tác, cơ quan nhà nước ...

Ngoài ra, còn có thể thực hiện rất nhiều dịch vụ khác (đăng ký thành lập công ty, làm giấy tờ sở hữu ...).

Trách nhiệm xã hội và Tiền

Luật sư tất yếu phải có trách nhiệm xã hội. Cụ thể là hỗ trợ pháp lý cho người có hoàn cảnh khó khăn. Qua đó, cũng chính là tích lũy thêm kiến thức, kinh nghiệm ... Rất quan trọng và cần thiết.

Luật sư là một nghề, người luật sư làm việc trước hết cũng vì chính mình, phải kiếm tiền để chăm lo cho gia đình, bản thân, thực hiện nghĩa vụ của cha mẹ với con cái, tích lũy khi về già ... Thế nên hiển nhiên người luật sư làm vì tiền không có gì là xấu hay bất hợp hợp pháp.

Về thù lao luật sư, vừa qua trên mạng xã hội có luật sư nói rằng do là người "chân chính" nên anh chỉ lấy vài ba triệu trong một vụ án. Còn những luật sư lấy cả chục, cả trăm triệu - thì có thể là luật sư chạy án, hoặc cũng có thể là "luật sư chân chính". Thật là một quan điểm khá lạ! Tuy nhiên tôi cũng không có gì phải phản đối.

Thù lao luật sư thông thường dựa vào nguyên tắc: thỏa thuận, tính chất phức tạp và giá trị, công sức người luật sư sẽ bỏ ra. Tuy nhiên vẫn luôn có một nguyên tắc bất di bất dịch khác - dù luật không quy định - đó là uy tín, thương hiệu của người luật sư.

Đối với những người có tiền, thì họ chấp nhận trả số tiền 100 đồng nếu là luật sư A. Nhưng nếu là luật sư B thì họ không thuê, dù chỉ là 5 đồng. Việc này rất phổ biến và không thể nói là họ "ngu". Vì những người có tiền thì thường là thông minh, giỏi giang.

Thông thường, một người trước khi chọn luật sư A, nếu không có sự quen biết tín nhiệm từ trước, họ sẽ đi tìm đến ít nhất 3 văn phòng, gặp các luật sư A, B và C. Để tự mình đánh giá, xem xét - sau khi tiếp xúc và đưa ra quyết định sẽ chọn ai. Có thể luật sư B đưa ra mức phí 50 đồng, luật sư C đưa ra mức phí 30 đồng, nhưng khách hàng vẫn chấp nhận chọn luật sư A với mức phí đắt hơn là 100 đồng. Điều này là rất bình thường, phổ biến. Qua đó, cũng cho thấy luật sư là một nghề có tính cạnh tranh cao.

Nhưng rất nhiều luật sư, trong đó có tôi, không chỉ biết có tiền và làm chỉ vì tiền. Không phải vì tôi là phật là tiên gì. Mà đơn giản là vì do đặc tính nghề nghiệp, bản thân người luật sư rất khó có thể chấp nhận tình huống khách hàng dùng tiền để "dẫn dắt" hay "áp đặt" mình, một khi mình đã không có thiện cảm, không thích!

Thế nên, ai đó nói rằng luật sư chỉ biết có tiền thì cũng đúng. Nhưng chưa đầy đủ.

Vậy bản thân tôi ngoài việc làm nghề để kiếm tiền, thì có làm công tác xã hội gì không? Hay chỉ là nói phét? Xin thưa cũng có chút chút. Hi hi.

Từ khoảng năm 2009, văn phòng tôi (công ty luật hợp danh Ecolaw) có mở một website là ecolaw.vn. Trong đó có chuyên mục "Luật sư tư vấn" miễn phí. Khi nhận được câu hỏi qua email, chúng tôi đã nỗ lực và tận tâm trả lời "y chang" như trường hợp có tiền. Từ chỗ không ai biết đến, sau khoảng 4 năm chúng tôi đã nhận và trả lời được cho khoảng 900 người. Tuy nhiên thật đáng tiếc là cuối năm 2013, webite của Ecolaw bị hack. nên chúng tôi hầu như bị mất toàn bộ dữ liệu. May còn lưu lại một phần trong máy, nên tôi có đưa tạm lên blog Công ty luật hợp danh Ecolaw được khoảng hơn 400 câu.

Sau hơn một năm, Blog của chúng tôi đã bắt đầu được nhiều người biết đến và cũng đã nhận được những câu hỏi mới. Chúng tôi cũng đã trả lời hầu hết. Chúng tôi sẽ chính thức phục hồi lại website ecolaw.vn trong nửa đầu năm 2016. Và mong muốn xây dựng website này trở thành một trong những địa chỉ tư vấn pháp luật miễn phí uy tín, đàng hoàng.

Dưới đây là đường link blog tạm, một lần nữa xin nói rõ là tất cả những câu hỏi - đáp đều là tình huống thật 100% do các "thân chủ" gửi đến. Hi hi.

http://ecolaw1.blogspot.com/p/luat-su-tu-van.html

Tôi xin dừng ở đây, hình như lan man cũng đã quá nhiều.

Điều cuối cùng mà tôi muốn nói, là cũng như bất kỳ nghề nào, trong xã hội vẫn có người tốt, kẻ xấu. Nhưng tôi tin chắc vẫn có rất nhiều luật sư Việt Nam hiện nay là những người đàng hoàng, làm nghề một cách lương thiện, ngày đêm góp phần bảo vệ công lý, công bằng, giúp đỡ người nghèo một cách vô tư, có trách nhiệm. Chứ không phải cứ nói đến luật sư là nói đến chạy án, hay tiêu cực, hay tiền.

------------

Bài liên quan: