Thứ Ba, 20 tháng 10, 2015

Chuyện đạo thơ

Hồng Phong

Tôi vốn là người rất yêu văn chương, hồi nhỏ cũng đã đọc khá nhiều, nên cũng biết chút chút chuyện thơ văn. Thế nên mấy bữa nay, nghe chuyện "nghi án" nhà thơ Phan Huyền Thư đạo thơ của nhà thơ Phan Ngọc Thường Đoan, dù là chuyện nhỏ xíu, nhưng nói thật là có cảm giác khó chịu, cứ như bị "chấy rận làm ngứa" - nói theo kiểu chống tham nhũng của bác tổng Nguyễn Phú Trọng. Hề hề. Khó chịu là vì mang tiếng là nhà thơ, mà đến vài câu thơ cũng ăn cắp, thì còn gì là tự trọng, có xứng với cái danh "nhà thơ" không? 

Văn chương là chuyện nghiêm túc, không phải là khuôn mặt hề như thế này (ảnh minh họa)

* Cập nhật: Hội nhà văn Hà Nội đã thu hồi giải thưởng của Phan Huyền Thư
* Phan Huyền Thư liên tiếp nhiều lần "xin lỗi", nhưng vữn khéo léo lảng tránh chuyện đạo thơ, coi thường bạn đọc

Trong số những bạn bè người quen của tôi, cũng có không ít nhà văn, nhà thơ thuộc hàng nổi tiếng. Tôi có anh bạn quen từ hồi ở ký túc xá, hiện là Phó chủ tịch một Hội nhà văn ở một thành phố lớn nhất nước (xin không nêu tên), anh này cũng là một nhà thơ.

Thế nên, khi đọc bài thơ của nhà thơ Phan Huyền Thư, có những câu giống y chang như của nhà thơ Phan Ngọc Thường Đoan - tôi xin nói thẳng luôn đó là "ăn cắp", chứ không phải là chuyện "tư tưởng lớn gặp nhau". Trong hai người, chắc chắn phải có một người ăn cắp của người kia. Hay nói khác đi, trong hai người có một người nói dối, không đàng hoàng. (Nội dung sự việc như bên dưới bài viết này).

Nói thật dù rất yêu văn chương, cũng không có gì phản bác các chuyện nhà văn, nhà thơ sáng tác - như một lẽ tất yếu, nhưng tôi vẫn không ngừng ngạc nhiên, khi thời buổi này, vẫn có những người hầu như chỉ chìm đắm vào chuyện hoa lá, mây trôi, gió thổi, dòng nước lững lờ ..., hay anh yêu em, em yêu anh, nụ hôn xao xuyến, ...vân vân và vân vân. Mà quên đi rằng đất nước đang cần nhà văn nhà thơ phản ánh được hiện thực cuộc sống, chuyển tải được cuộc đấu tranh vì công bằng xã hội, vì chủ quyền đất nước, lưu giữ những giá trị đang bị xói mòn, lên án bọn quan tham, giả dối, đạo đức giả ... Thì chẳng thấy đâu!

Dù rằng có một thực tế là, thời buổi này con người ta bị gò bó, ngăn cản đến mức phải sống giả dối. Không dám nói thẳng, nói thật điều mình suy nghĩ, cảm nhận. Hoặc nói ra thì bị cấm đoán, thậm chí bị chụp cho những "cái mũ" như có tư tưởng chống đối, hay phản động, hay sai đường lối ...vv. Thế nên tất yếu là nền văn học nước nhà khó mà phát triển được một cách đúng nghĩa.

Thế nên, hễ thấy nhà văn nhà thơ nào mà không sáng tác được trong nhiều năm qua, nói thật là tôi ... rất nể phục. Vì tôi biết trong lòng họ có những nỗi đau, niềm trăn trở, nên họ không thể sáng tác, hoặc sáng tác một cách giả tạo! Cụ thể trong số đó là nhà văn Nguyên Ngọc chẳng hạn. Ông đã từng viết những tác phẩm lớn, văn chương rất hay và chau chuốt - như Đất nước đứng lên! Suốt nhiều chục năm qua chưa thấy tác phẩm mới của ông.

Nói thật, tôi có hoặc biết khá nhiều anh bạn chuyên lấy thơ người khác sửa thành thơ mình, để chộ chọa thiên hạ. Hay để tặng người yêu, hay dùng tán gái... Tỷ như bài thơ Mèo con đi học của Phan Thị Vàng Anh như vầy:

Hôm nay trời nắng chang chang
Mèo con đi học chẳng mang cái gì
Chỉ mang một cái bút chì
Và mang một mẩu bánh mì con con 

Thì có anh bạn của tôi đã nghiên cứu và "biến" thành thơ của mình để tặng "người yêu" như vầy:

Hôm nay trời nắng mây xanh
Em qua ngõ nhỏ lòng anh thẫn thờ
Em ơi chín đợi mười chờ
Anh luôn như vậy vẫn chờ em ơi!

Khi anh ấy chỉnh sửa, chính tôi ngồi bên cạnh. Anh ấy nhìn câu thơ chính gốc bên này, rồi chiếu qua thành câu bên kia của mình! Hê hê. Tôi không nói là anh bạn tôi làm thơ hay. Nhưng quả thật anh ấy cũng có cái tài biến hóa thơ người khác thành thơ của mình. Mà sao bây giờ, cái "tài" kiểu như vậy hình như hơi nhiều!

Thế nên, chuyện đạo thơ ầm ĩ giữa Phan Huyền Thư và Phan Ngọc Thường Đoan, theo tôi cũng chỉ là phần nổi của một tảng băng đạo thơ nói riêng, đạo văn nói chung mà thôi. Còn có biết bao nhiêu "nhà văn", "nhà thơ" ăn cắp từ những tác phẩm của các nhà thơ nước ngoài chẳng hạn, rồi biến thành tác phẩm của mình! Những người này coi thường thiên hạ quá!

Văn chương đối với tôi luôn là một lĩnh vực mà tôi ...tôn thờ! Theo quan điểm và nhìn nhận của tôi, chính các nhà văn chứ không phải ai khác, sẽ là người đem lại niềm tự hào, làm rạng danh cho dân tộc, đất nước mình.

Chẳng hạn như nói đến nước Nga, người ta phải nói và không thể không nói đến những văn hào như Lev Tolstoi (với những tác phẩm Chiến tranh và Hòa bình, Annakarenia ...), đến thi hào Puskin..., với Con đầm pích hay những bài thơ tình bất hủ. Chẳng phải người Trung Quốc luôn tự hào vì có Lỗ Tấn, Mạc Ngôn đó sao? Hay có người Pháp nào lại không tự hào vì có Victor Hugo? ...

Thế nên, với tư cách là một bạn đọc, càng quý trọng và yêu mến chữ nghĩa bao nhiêu, tôi càng thấy xem thường và chán nản cho những người mang mác nhà văn, nhà thơ - mà thực chất không có tài năng gì, mà chỉ chuyên đi sửa, đi ăn cắp tác phẩm của người khác, rồi hùng hổ tuyên bố là của mình, rồi tự khen mình, khen nhau ...

Những người như vậy không xứng đáng là nhà thơ! Và chính họ đã làm xấu đi, bôi bác nền văn học nước nhà!

-------------

Cập nhật:

Thu hồi giải thưởng của Phan Huyền Thư

16 giờ 30 chiều 20-10-2015, Ban Chấp hành Hội Nhà văn Hà Nội đã họp khẩn và quyết định thu hồi giải thưởng với tập thơ Sẹo độc lập của nhà thơ Phan Huyền Thư. 

Trước đó, trong thư điện tử giải trình về nghi vấn đạo thơ trong tập thơ này, nhà thơ Phan Huyền Thư cũng xin trả lại giải thưởng.

Bình luận án blog hoan nghênh quyết định của Hội nhà văn Hà Nội

.....................

Cập nhật 21-10-2015:

Ý kiến của Bình luận án blog: Đây là lời xin lỗi của Phan Huyền Thư dành riêng cho Phan Ngọc Thường Đoan. Nên người được xin lỗi có đồng ý hay không không liên quan đến người ngoài. Tuy nhiên với tư cách là một bạn đọc và công dân, chúng tôi cho rằng trong thư xin lỗi Phan Huyền Thư vẫn không chịu thừa nhận là đã ăn cắp thơ - tức là đã cố tình né tránh và coi thường bạn đọc. Một khi tác phẩm đã phát hành, tức là đã phát sinh trách nhiệm của tác giả đối với công chúng, bạn đọc. Quá khéo, nhưng đã tự đánh mất đi lòng tự trọng.  

Phan Huyền Thư xin lỗi Thường Đoan và tiêu hủy Bạch lộ

22/10/2015 13:31 GMT+7

Nhà thơ Phan Huyền Thư vừa gửi đến Tuổi Trẻ một lá thư, cô nói muốn "tìm đường đến với công luận để xin lỗi chị Phan Ngọc Thường Đoan công khai thêm một lần nữa, với sự chân thành nhất có thể".

Hà nội, ngày 21-10-2015

Kính gửi nhà thơ Phan Ngọc Thường Đoan,

Trên công luận, hôm nay tôi chính thức gửi lời xin lỗi tới cá nhân chị. Tôi sẽ coi đây là một bài học lớn trong đời mình, một bài học sâu sắc nhất về thái độ sống và viết.

Tôi cũng xin chính thức tiêu hủy bài thơ "Bạch lộ" trong các lần ấn bản, tái bản sau này, để từ nay trong gia tài văn học Việt nam chỉ còn tồn tại một bài thơ "Buổi sáng" của Phan Ngọc Thường Đoan đã từng xuất bản trong tập thơ“Đếm Cát” năm 2003 mà thôi.

Tôi đã gửi lời xin lỗi chính thức đến Ban tổ chức Giải thưởng Văn học 2015 HNVHN và chị cùng các độc giả, bạn bè trên công luận. Nhưng đây là lời xin lỗi dành riêng cho chị, vì tôi hiểu chị vẫn cảm thấy bị tổn thương khi đọc lời xin lỗi đó, tôi thừa nhận "Bạch lộ" là bài thơ ra đời sau bài thơ "Buổi sáng" của chị.

Vì thời gian và công việc của tôi đã được lên kế hoạch từ trước, tôi phải đi công tác nước ngoài dài ngày nên trước khi đi, tôi muốn chính thức xin lỗi nhà thơ Phan Ngọc Thường Đoan và nhận lỗi này hoàn toàn thuộc về mình, không để cho việc thời gian trôi đi mà lời xin lỗi của tôi trước đây chưa thực sự làm chị cảm thấy được sự chân thành, hối lỗi nên chị vẫn còn buồn bực.

Chị có thể không chấp nhận lời xin lỗi này, nhưng tôi thấy cần thiết phải làm việc đó cho lương tâm mình được thanh thản và mong rằng cả hai chị em ta sẽ cùng vượt qua được những thời khắc tồi tệ này để lại có những tác phẩm hay đến với bạn đọc.

Chân thành xin lỗi chị.

......................

Cập nhật (báo Pháp luật TP.HCM):

Nhỏ chép văn mẫu, lớn ‘đạo’ thơ

Chủ Nhật, ngày 25/10/2015 - 06:20

Thật không thể nào tin và cũng không thể hiểu nổi một nhà thơ cũng có tên tuổi như Phan Huyền Thư lại “đạo” thơ của một nhà thơ nữ khác, công khai in vào tập thơ mình! Cho đến khi không còn cách gì chối cãi cái tội “đạo” thơ, cô mới chính thức xin lỗi nhà thơ Thường Đoan, thừa nhận sáng tác bài Bạch lộ sau bài Buổi sáng và khẳng định sẽ tiêu hủy bài thơ của mình trong lần in sau.

Thư xin lỗi mà đọc thấy mắc cười, thất vọng làm sao! Bài thơ cóp sao lại gọi là sáng tác? Phải gọi là “tối tác” mới đúng! Lại còn bảo sẽ tiêu hủy bài thơ của mình? Sao gọi là “thơ của mình” khi chép của người khác? Trong thư xin lỗi, Huyền Thư còn viết: “Mong chị chấp nhận lời xin lỗi để lương tâm chị được thanh thản” và mong hai tác giả cùng vượt qua thời khắc tồi tệ và có thể tiếp tục sáng tác. Nghe rất buồn cười, bởi người “đạo” thơ mới bị lương tâm (nếu có) cắn rứt và cần vượt qua thời khắc tồi tệ chứ sao người bị “đạo” thơ lại phải vượt qua? Có vẻ như cô nhà thơ này bị khủng hoảng nặng. Và nếu cô vượt qua được, rồi tiếp tục làm thơ, liệu người đọc có còn tin tưởng đọc thơ cô khi “cái sẹo” quá lớn này không dễ gì phai mờ trong tâm thức những người yêu thơ?

Chuyện “đạo” văn, “đạo” thơ ở nước ta những năm gần đây liên tục xảy ra. Nhiều sách biên khảo“xào nấu”, thậm chí chép nguyên xi nhiều đoạn, nhiều chương các công trình biên khảo nghiêm túc của các tác giả uy tín. Hoặc những người “cầm nhầm” thơ, truyện người khác thường chỉ là những em học sinh, sinh viên không có năng khiếu viết lách nhưng muốn nổi tiếng - ít ra với bạn bè - bởi các em đã quen việc thầy cô dạy văn khuyên chép những bài văn mẫu; hoặc những kẻ thích văn chương nhưng bất tài lại muốn nổi tiếng bằng… tài năng kẻ khác! Vì họ là những kẻ vô danh nên nếu bị phát hiện thì bất quá tòa báo công bố hủy bỏ “tác phẩm” ấy và họ biến khỏi văn đàn thôi. Thế nhưng trường hợp Phan Huyền Thư, một tác giả thơ đã có hơn 20 năm cầm bút, có một vài tác phẩm được nhiều người biết đến lại đi làm cái chuyện “đạo” thơ đã làm nhiều người - nhất là trong giới cầm bút quá bất ngờ, thất vọng và cả đau xót.

Trong giới sáng tác (nhà thơ, nhà văn, nhạc sĩ…) nếu chỉ cần ai đó bảo rằng bài thơ của ông có hơi hướng bài thơ nổi tiếng nọ; hoặc truyện ngắn của bà na ná một đoạn truyện của nhà văn lừng danh kia; hay khúc nhạc này nghe ngờ ngợ bài hát nọ… thì những tác giả đó đã cảm thấy bị xúc phạm rồi. Bởi lòng tự trọng và tự ái của người sáng tạo to bằng… trời - nói theo cách ví von của nhà văn quá cố Võ Hồng: “Nhà văn như ông trời. Bởi nhà văn muốn nhân vật chết là cho chết, muốn cho sống thì sống!”. Tuy vậy nhà thơ, nhà văn, nhạc sĩ cũng có khi chịu ảnh hưởng một tác giả mà mình yêu thích. Nhưng nếu ảnh hưởng thì chỉ ảnh hưởng phong cách hành văn hoặc một ý thơ, một nhịp điệu thôi…

PHẠM CHU SA
................

Bài trên báo Tuổi Trẻ
  
Văn đàn dậy sóng chuyện đạo thơ

20/10/2015 16:00 GMT+7

Những lời trần tình của Phan Huyền Thư trên Tuổi Trẻ sáng 20-10-2015 dường như đã "đổ thêm dầu vào lửa". Rất nhiều ý kiến lên tiếng phản ứng về việc này.

Nhà phê bình Nguyễn Thanh Sơn thẳng thắn nói trên Facebook của anh rằng: “Tôi chỉ ngạc nhiên về sự phi logic mà ít người nhận ra "làm thế nào để chị Thường Đoan đạo thơ của Phan Huyền Thư khi mà chính chủ nhân của nó giấu kỹ thơ trong hộc bàn của mình, chả ai biết cả từ năm 1996? Hay chị Thường Đoan có chìa khóa buồng nhà Thư? Hay một nhà thơ ở VN có thể đặt Hợp Lưu và tạp chí Thơ dài hạn nên đọc được bài thơ trên đó, trong khi chính tác giả cũng không biết hai tạp chí trên có đăng hay không"? Thư thật thiếu dũng cảm nhận lỗi!”.

Còn nhà thơ Lê Thiếu Nhơn, người trước đó ở vụ “đạo Du Tử Lê của Phan Huyền Thư” đã có một tối hậu thư mà Phan Huyền Thư phải nói lại, thì bày tỏ quan điểm:

“Hôm qua khi bị phanh phui bài thơ Bạch lộ giống bài thơ Buổi sáng của P.N.Thường Đoan, nhiều người vừa buồn vừa... thương Phan Huyền Thư. Rõ ràng quá nhiều đồng nghiệp không hiểu gì về Phan Huyền Thư!

Vì vậy, hôm qua tôi đã comment vào Facebook của chị Hằng Chu và chị Thu Ngoc Đoàn để nhắc nhở hai bà chị yêu quý rằng: Phan Huyền Thư sẽ trổ tài biên kịch để chống chế đến cùng. Đồng thời tôi cũng cam đoan với Bùi Thanh Tuấn rằng Phan Huyền Thư quen thói rồi, không nhận đạo thơ đâu chứ đừng nói đến động thái văn hóa là xin lỗi công chúng.

Bây giờ quả nhiên Phan Huyền Thư "sáng tác" ra câu chuyện: mình đã viết bài thơ Bạch lộ vào năm... 1996 và từng gửi qua... Mỹ để in. Phần kịch bản tiếp theo của nhà biên kịch kiêm đạo diễn Phan Huyền Thư là gì? Sẽ tìm một người quen nào đó bên kia bờ đại dương đứng ra làm chứng giùm, ỡm ờ và õng ẹo tuyên bố: Ừ, à, ừ, ờ... từng nhận được bài thơ như thế nhưng thất lạc bản thảo rồi!”.


Bài thơ Buổi sáng của Thường Đoan in trong tập Đếm cát (NXB Văn Học xuất bản năm 2003 - trái) và bài thơ Bạch lộ của nhà thơ Phan Huyền Thư in trong tập thơ Sẹo độc lập (Nhã Nam & NXB Lao Động ấn hành năm 2014)

Nhưng không phải là không có người chân thành với Phan Huyền Thư, trên Facebook của nhà thơ Nguyễn Danh Lam, anh tự sự:

“Gửi Phan Huyền Thư. Giữa tôi và bạn có nhiều kỷ niệm trân quý, từ những ngày cùng đám trẻ măng viết lách lang thang ở Hội An. Tập thơ bạn ra, tôi mừng lắm, trích giới thiệu ngay trên báo... Sách tôi ra, bạn cũng gí tới cùng để lấy chữ ký làm kỷ niệm. Giữa lúc bạn... ngã mà tôi "khoe" kỷ niệm, mối quan hệ bè bạn với bạn, tôi khùng à? Không, đấy là sự trân trọng nghề nghiệp.

Từ hôm qua đến giờ, biết sự việc của bạn, tôi như người mất hồn. Thú thực chúng ta chưa thân đến mức độ đau cho nhau, bênh cho nhau, và cũng chẳng nên bênh nếu đó là sự thật, bạn xứng đáng... ăn roi lắm, đáng bị đánh đòn lắm.

Nhưng trong tôi có gì đó như đổ vỡ. Buồn. Và tôi vẫn muốn đứng bên bạn ở một khía cạnh nào đó. Nhớ lần trước khi sự việc "đạo lời giới thiệu" ở Văn Miếu, nửa đêm tôi cũng là người nhắn tin cho bạn, mong bạn vượt qua "tai nạn".

Tôi cũng nói với bạn bè: Hãy tưởng tượng một người nữ làm thơ, đầy nhạy cảm, bị đánh tơi tả, chắc cô đơn lắm, hoang mang lắm - nếu phải chọn giữa ba khả năng, mắng bạn vài câu - im lặng - hay chia sẻ, lúc ấy tôi đã chọn cách thứ ba.

Lần này tâm trạng của tôi cũng vậy, cũng muốn chọn cách thứ ba nhưng không được nữa rồi. Nếu sự việc xảy ra đúng vậy, bạn nên chân thành xin lỗi tác giả bài thơ gốc, xin lỗi tất cả mọi người, trong đó có cả tôi vì tôi đã giới thiệu chùm thơ bạn trên báo, trả lại giải thưởng, rút lui một thời gian cần thiết.

Ngã đâu đứng dậy ở đó, trả lại công bằng cho người khác Thư nhé!”.

Trên TTO, ý kiến các độc giả cũng khá đồng nhất. Độc giả Văn Minh nói: “Không thể tin cái chuyện sáng tác năm 1996 được, khi nhà thơ Phan Ngọc Thường Đoan cho in tập thơ này vào năm 2003 thì không thấy ai nói gì đến việc bài thơ có vấn đề trong suốt 12 năm (2015), còn Phan Huyền Thư chỉ mới xuất bản có một năm là bị phát hiện đạo thơ rồi.

Cá nhân tôi nghĩ cần phải kiểm tra lại toàn bộ tập thơ của nhà đạo thơ Phan Huyền Thư xem còn bài nào sao chép và chỉnh sửa không, tôi nghĩ có khả năng là còn khá nhiều bài đạo thơ chưa bị phát hiện”.

Bạn Trầm Hương đặt câu hỏi: "Nếu như là của mình, sao cô Thư đã nghe bài hát Phú Quang phổ nhạc bài thơ của Thường Đoan mà không có động thái phản đối gì?”.

Đặt vấn đề ai chịu trách nhiệm, độc giả Chu Văn Lai nói: “Bài thơ và bài hát được phổ nhạc cả trên 10 năm mà tác giả Huyền Thư không có phản ứng gì thì bất thường quá! Thơ sinh ra từ cảm xúc, mà cảm xúc ít khi nào đến với ta hai lần giống nhau nên các nhà thơ thường chỉ sửa một số từ trong bài chứ ít khi nào "cắt xén" kiểu Huyền Thư lắm!

Mà Hội Nhà văn Hà Nội cũng rất bất thường, tại sao không nhận ra được việc này hay các vị ấy chẳng đọc và so sánh mà cứ cho đại. Tôi nghĩ lỗi trước tiên thuộc về Hội Nhà văn Hà Nội!”.

Lật lại chuyện bài thơ Có lẽ đã chết vẫn tốt hơn, một số người cho rằng bài này đã được Phan Huyền Thư ghi tặng cho nhà thơ Đỗ Thị Tấc nhưng không hiểu sao khi vào sách, Huyền Thư lại ghi tặng nhà thơ Nguyễn Việt Chiến và có một diễn giải dài về lý do viết bài thơ này gắn với sự kiện liên quan đến nhà thơ Nguyễn Việt Chiến.

Một bạn đọc chuyển cho TTO bằng chứng này khi Phan Huyền Thư gửi bản thảo đến một tòa soạn để giới thiệu thơ…

Bài thơ Có lẽ đã chết vẫn tốt hơn, một số người cho rằng bài này đã được Phan Huyền Thư ghi tặng cho nhà thơ Đỗ Thị Tấc nhưng không hiểu sao khi vào sách, Huyền Thư lại ghi tặng nhà thơ Nguyễn Việt Chiến và có một diễn giải dài về lý do viết bài thơ này gắn với sự kiện liên quan đến nhà thơ Nguyễn Việt Chiến. Một bạn đọc đã chuyển cho TTO bằng chứng này khi Phan Huyền Thư gửi bản thảo đến một tòa soạn để giới thiệu thơ…

Bài thơ Có lẽ đã chết vẫn tốt hơn, một số người cho rằng bài này đã được Phan Huyền Thư ghi tặng cho nhà thơ Đỗ Thị Tấc nhưng không hiểu sao khi vào sách, Huyền Thư lại ghi tặng nhà thơ Nguyễn Việt Chiến và có một diễn giải dài về lý do viết bài thơ này gắn với sự kiện liên quan đến nhà thơ Nguyễn Việt Chiến. Một bạn đọc đã chuyển cho TTO bằng chứng này khi Phan Huyền Thư gửi bản thảo đến một tòa soạn để giới thiệu thơ…

-----------------


* Gà gáy sáng

Đặt tựa "Gà gáy sáng" cho lạ lạ chút, thực ra là những suy nghĩ, trăn trở trong cuộc sống, như chú gà trong đêm khuya giật mình tỉnh giấc, gáy ò ó o chờ trời sáng! Hi,