Chủ Nhật, 31 tháng 5, 2015

Ca sỹ Họa Mi: tiếng hát tơ lòng

Hoa Văn

Họa Mi là loài chim nổi tiếng có giọng hót rất hay. Những nữ ca sĩ hàng đầu thường được gọi là "họa mi". Loài chim này còn nổi tiếng ở sự chung thủy. Hai con đực mái thường chung sống từ rất sớm và trọn đời với nhau. Khi một con chết, con còn lại có thể sẽ nhịn đói chết theo. Nhưng câu chuyện dưới đây không phải về loài chim Họa Mi, mà về một nữ ca sĩ mang tên loài chim ấy.

Ca sĩ Họa Mi, ảnh D.L. Duy

Họa Mi, nữ ca sỹ một thời vang bóng của Sài Gòn sẽ có đêm nhạc của riêng mình trong chương trình Sol Vàng (Trở về mái nhà xưa, ngày 13-6-2015 tới đây, tại nhà hát Hòa Bình TP.HCM).

Năm 1985, tôi là một sinh viên vừa ở miền Trung vào học đại học ở Sài Gòn. Khi đó là thời bao cấp, đất nước còn rất nghèo, thậm chí đói. Ở Sài Gòn hầu như chưa có ánh đèn màu nay vốn quá bình thường. Mỗi tuần cúp điện nhiều đêm, đường phố tối thui, xe đạp nhiều hơn xe máy.

Đây cũng là thời kỳ nghèo khó, nhiều người liều mạng lên thuyền vượt biên. Nhiều gia đình sống bằng hàng Mỹ gửi về. Không ít ca sỹ, kể cả ca sỹ ngoài bắc, đã vượt biên vì cuộc sống vật chất (hay rất có thể vì lý tưởng, quan điểm - thì tôi không chắc). Ngay sinh viên tụi tôi cũng có người rủ nhau vượt biên!

Tuy nhiên, có lẽ do khi đó truyền hình chưa phát triển, không có internet, nên đời sống âm nhạc, như một nhu cầu giải trí của giới trẻ, lại rất phát triển. Rất nhiều ca khúc hay đã được sáng tác trong giai đoạn này, với những nhạc sỹ rất nổi tiếng của cả hai miền Nam Bắc, như Trịnh Công Sơn, Phạm Trọng Cầu, Trần Tiến, Vũ Hoàng... Ca sỹ cũng có khá nhiều giọng ca hay, làm say đắm lòng người, như Thanh Lan, Cẩm Vân, Thế Hiển, Quang Lý, Nhã Phương, Bảo Yến ... Trong số đó, ca sỹ Họa Mi có một vị trí vững vàng và khá riêng biệt, gây được thiện cảm của giới trẻ, sinh viên các trường đại học.

Ngày đó hàng tuần, ca sĩ thường hát ở các "tụ điểm ca nhạc" - tên gọi khi đó. Đó là những sân khấu đơn giản làm bằng gỗ, dựng ngoài trời, không mái che. Những tụ điểm ca nhạc nổi tiếng nhất phải kể đến là 126 Cách Mạng tháng Tám, Trống Đồng, Tao Đàn (bên trong công viên Tao Đàn bây giờ), Nhà Văn hóa Lao động. Các ca sỹ hầu hết đều hát đơn ca, kể cả nhạc sỹ cũng có khi trực tiếp lên sân khấu hát, như Phạm Trọng Cầu, Trịnh Công Sơn, Trần Tiến ... Giá vé thì lâu rồi tôi không còn nhớ là bao nhiêu. Nhưng đại để là số tiền ấy có thể ăn được chừng 2 tô phở ngon.

Tôi vẫn nhớ nữ ca sĩ Họa Mi dáng dong dỏng cao, thanh nhã và luôn có nét nết na, buồn buồn. Trong giới ca sĩ khi đó, Họa Mi có thể nói là xinh đẹp. Khi đó Họa Mi khoảng xấp xỉ 30 tuổi, nói chung là còn trẻ. Dù giọng hát của Họa Mi theo tôi (và nhiều bạn bè) không phải là xuất sắc và nổi trội nhất, như Cẩm Vân hay Bảo Yến, nhưng Họa Mi vẫn là ca sỹ hạng A. Luôn được mong đợi.

Điều đáng nói là Họa Mi được nhiều người yêu mến và có cảm tình vì được đồn rằng mặc dù xinh đẹp, hát hay là thế, nhưng chị nổi tiếng là người chung thủy, thương chồng, con. Chúng tôi chỉ nghe rằng chị đã có chồng, có con. Chồng chị cũng là một nghệ sỹ, nhưng sau bị mù. Vậy mà chị vẫn yêu, không bỏ chồng. Không đi lấy người khác. Nói chung Họa Mi không có điều tiếng gì. Vì vậy mà Họa Mi luôn được sinh viên chúng tôi có cảm tình, yêu mến hơn. Đơn giản thế thôi (không như ca sỹ bây giờ yêu đương thì quá đơn giản, mà khoái tung hê cho thiên hạ biết. Lại không ít tai tiếng). Nói chung Họa Mi là một bông hoa đẹp không tì vết. Một giọng ca hay.

Thế rồi đang trong giai đoạn đỉnh cao như vậy, qua năm 1988, một tin làm choáng váng người hâm mộ. Đó là chuyện (báo chí có đưa) ca sĩ Họa Mi trong một chuyến lưu diễn qua Pháp đã "bỏ trốn" ở lại xứ người (nói theo kiểu đơn giản là một hình thức "vượt biên"). Thời này ca sỹ muốn ra nước ngoài lưu diễn phải được Nhà nước "duyệt", không dễ được đi. Nghe nói lãnh đạo ngành Văn hóa thông tin thành phố khi đó bị kiểm điểm, vì chuyện đó làm mất uy tín, thể diện gì đó. "Đau" trong lòng mọi người, là Họa Mi vốn nổi danh chung thủy, thế mà lại một mình thoát ra nước ngoài, lại khi đang xinh đẹp hơ hớ, bỏ lại chồng và các con ...

Tôi nhớ mình khi đó đã cảm thấy hụt hẫng và thất vọng. Tất nhiên không đến nỗi là thần tượng hay sụp đổi gì lớn lao. Nhưng quả thật khi đó từ chỗ đang có cảm tình, tôi đâm ra ghét Họa Mi! Nghĩ thầm con người này cứ tưởng là hay, hóa ra là kẻ bội bạc, thậm chí tàn nhẫn! Vừa không xứng là vợ, vừa không xứng là mẹ. Thậm chí bọn sinh viên chúng tôi con cảm thấy giống như được "sáng mắt" ra, thay đổi quan điểm và cách nhìn về phụ nữ. Thấy chán, không muốn yêu. Thì một người hay ho như thế. mà như thế, như thế ...

Rồi thì cũng quên, cũng qua, theo thời gian, và những tất bật, bộn bề của cuộc sống.

Vài năm sau, có tin nói Họa Mi (vẫn ở Pháp) có rước chồng và các con qua Pháp. Khi ấy mọi người lại quay lại khen Họa Mi là "mưu cao", trí tuệ. Thì ra ở lại Pháp là để rước được chồng con ra nước ngoài, xứ tư bổn. Sung sướng. Thì thấy cũng vui vui, cũng mừng cho gia đình ấy.

Nhưng cũng từ đó, câu chuyện về ca sĩ Họa Mi xem như kết thúc. Trên sân khấu hiển nhiên vắng bóng Họa Mi từ đó. Rồi không ai còn nhớ, và cũng bặt tin luôn suốt 25 năm qua.

Năm thì mười họa, lúc bạn bè ngày xưa gặp nhau, lúc trà dư hậu tửu, nhớ về thời âm nhạc xa xưa, những cái tên như Thanh Lan, Họa Mi có thể được nhắc lại, như một sự hoài niệm. Thế thôi.

2015 Họa Mi bất ngờ về lại Sài Gòn 

Thế rồi thật bất ngờ, khi hôm nay (31/5/2015) tình cờ đọc trên báo Tuổi Trẻ, được biết chương trình ca nhạc Sol vàng, vốn dành cho những ca sỹ đã qua thời đỉnh cao, số tới là của ca sĩ Họa Mi!

Báo Tuổi Trẻ đưa tin thế này:
         
Sáng 30/4/2015 này, ngay khi vừa đáp máy bay từ Paris về đến TP.HCM, chiều cùng ngày ca sĩ Họa Mi đã đến thăm chồng cũ là nghệ sĩ saxophone Lê Tấn Quốc để báo hai tin vui: con gái út của hai người sắp kết hôn và Họa Mi sẽ lần đầu có một live show cá nhân sau 41 năm thành danh.

Nhớ về quyết định một mình ở lại Pháp sau chuyến lưu diễn năm 1988, Họa Mị cho biết:

“Hai năm sau đó là hai năm tủi cực không sao kể hết. Ở quê nhà công chúng hờn trách. Còn ở xứ người không người thân, thương nhớ chồng con, vừa học tiếng Pháp, vừa học lái xe, vừa đi hát từ 22g đêm đến 3g sáng ở một nhà hàng Trung Quốc với đồng lương rẻ bèo... Cứ sống như thế chờ ngày đoàn tụ. Nhiều đêm lái xe về nhà mà nước mắt tuôn rơi…”.

Và điều đầu tiên mà tôi làm, khi tạm hòa nhập với cuộc sống ở Pháp là viết thư cho tổng thống phu nhân lúc đó là bà Danielle Mitterrand để trình bày về hoàn cảnh của mình. Nhận được thư, tổng thống phu nhân đã gửi người đến tận nhà, giúp tôi làm thủ tục cho gia đình được đoàn tụ tại Pháp và giới thiệu các bác sĩ giỏi nhất để chữa bệnh cho anh Lê Tấn Quốc...

Nhưng căn bệnh thoái hóa võng mạc sắc tố mà nghệ sĩ Lê Tấn Quốc mắc phải là căn bệnh không thể cứu chữa. Bác sĩ bó tay. Không muốn là gánh nặng của vợ, ông đã đề nghị chia tay tôi. Một mình tôi ở lại Pháp nuôi ba con nhỏ.

“Cũng từ đó tôi buộc phải từ bỏ đam mê của mình để lo cho các con. Làm sao có thể để các con ở nhà một mình để đi hát? Nhất là các bác sĩ cũng cảnh báo căn bệnh chồng tôi mang có tính di truyền. Các con tôi phải được kiểm tra mắt mỗi năm cho đến khi 18 tuổi”.

Họa Mi tâm sự, rồi tôi lập gia đình với người chồng thứ hai là một người Pháp gốc Việt. “Chúng tôi có một xưởng làm bánh nên mỗi ngày đều đầu tắt mặt tối trong xưởng. Ðến khi công việc tạm vào guồng, vừa định bụng sẽ đi hát trở lại thì tôi lại có thai con trai út”.

Cũng từ đó, Họa Mi “nuốt” luôn tiếng hát của mình, thậm chí không dám nghe nhạc vì sợ nỗi nhớ sân khấu, nhớ nghề ập đến.

Dẫu vậy, tiếng hát trong và sâu lắng ấy chưa một lần nguội tàn, nên Họa Mi đã một lần trở về vào năm 2009 để ghi âm ba album cá nhân (với PNF) và một album cùng tiếng kèn của Lê Tấn Quốc (với Vafaco). Khi đó bà cũng dự tính đi hát trở lại nhưng rồi công việc, gia đình ở Pháp vẫn chưa thể thiếu vắng bàn tay bà. Lại thôi…

Thế rồi năm 2014 danh ca Bạch Yến tìm đến và thay mặt ban tổ chức Sol Vàng gửi lời mời Họa Mi về hát.

“Chị Bạch Yến và tôi dù đều ở Pháp nhiều năm nhưng cũng rất hiếm khi gặp. Suốt 27 năm ở Pháp tôi gần như không có một người bạn, không có lấy một bộ đồ diễn. Thi thoảng ghi hình tôi mới được ban tổ chức chuẩn bị cho vài bộ đồ, mặc hát xong gửi lại người ta. Mọi sinh hoạt văn nghệ, đồng nghiệp đều gần như không còn. Nhưng tôi đã gần như “thức tỉnh” sau khi trò chuyện cùng chị Bạch Yến. Tôi phải trở lại với nghề nghiệp của mình…” - nữ ca sĩ danh tiếng của một thời nói như vậy.

Họa Mi cho biết: “Thời gian này tôi cũng nhờ người quen tìm nhà để về Việt Nam sinh sống, ca hát trở lại, dự định một năm sẽ chỉ về Pháp một, hai lần thôi. Tôi đã từ bỏ đam mê, nghề nghiệp và cả hào quang của mình vì chồng con. Bây giờ các con đã lớn và trưởng thành, người chồng sau cũng thấu hiểu nỗi nhớ quê nhà, nhớ nghề nghiệp của vợ và đồng ý cho tôi trở về để tôi không còn là người phụ nữ cô độc, mang nhiều nuối tiếc nữa”.

Bao đắng cay lận đận đã đeo đuổi người đàn bà tài sắc này. Chính thức bước vào con đường ca hát chuyên nghiệp khi 19 tuổi, sau 41 năm, bây giờ Họa Mi mới có một “live show đầu đời”.

“Tôi rất biết ơn vì chồng tôi đã giúp tôi nuôi dạy các con trưởng thành. Tôi cũng biết ơn vì anh ấy đã cảm thông và đồng ý cho tôi quay về. Bây giờ tôi chỉ muốn trở lại nghề nghiệp của mình, phục vụ những khán giả xưa đã yêu mến mình và làm quen với những khán giả mới” - nữ ca sĩ bộc bạch.

Hồi hương, mở một tiệm bánh mì như bà từng mong ước nữa chứ? “Có thể, nhưng trước mắt phải hát cái đã!” - Họa Mi cười giòn. Và bà lại trải lòng: “Cảm giác đầu tiên của tôi khi đặt chân xuống sân bay Tân Sơn Nhất hôm 30-4-2015 vừa rồi là quãng đời nhiều buồn đau của mình chắc đã chấm dứt”...


Ca sỹ Họa Mi sinh năm 1955, ảnh chụp 2015

Đọc những dòng tin trên, tự dưng những kỷ niệm xưa cũ dội về. Lại thấy có gì đó thương thương, xúc động. Cuộc đời của người ca sĩ có tên của loài chim này sao lắm nỗi trân chuyên. Cứ như là cái tên họa mi ấy "vận" vào số phận cuộc đời.

Xin được chia vui, và chúc chị Họa Mi gặp thật nhiều niềm vui, may mắn trong những năm tháng còn lại của cuộc đời. Trước mắt là một đêm diễn thành công rực rỡ!

-------------------------

Vẫn chờ tiếng kèn của chồng cũ Lê Tấn Quốc

Chương trình ca nhạc "Trở về mái nhà xưa", Họa Mi không chỉ trở về để hát mà còn để kể câu chuyện của một đời nghệ sĩ có nhiều thăng trầm nhất. Cùng với Họa Mi sẽ có sự xuất hiện của những ca sĩ khách mời: Chung Tử Lưu, Quỳnh Lan, Xuân Phú. 

Ban tổ chức cũng đã gửi lời mời rất chân thành đến nghệ sĩ saxophone Lê Tấn Quốc nhưng vẫn chưa nhận được câu trả lời từ ông.

Họa Mi nói nghệ sĩ Lê Tấn Quốc là người mà bà mong mỏi có mặt trong đêm diễn nhất và vẫn chờ ông gật đầu.

Chương trình sẽ diễn ra vào 20g ngày 13-6-2015 tại nhà hát Hòa Bình (TP.HCM), truyền hình trực tiếp trên VTV9.

----------------------

Thông tin thêm:

Lê Tấn Quốc và tiếng kèn Saxophone đơn độc trong bóng tối

Lê Tấn Quốc là người chồng ngày xưa ấy của Họa Mi, ông là nhạc sĩ thổi kèn saxophone. Lê Tấn Quốc sinh tại Sài Gòn năm 1953. Lê Tấn Quốc lập gia đình với ca sĩ Họa Mi năm 1976.

Năm 1988, khi vợ ông, ca sĩ Họa Mi sang Pháp trình diễn và ở lại là một tình huống bất ngờ và làm ông bị shock, suy sụp. Vì Họa Mi đã không hề báo cho Quốc biết trước quyết định này.

Lê Tấn Quốc cho biết sau khi Họa Mi ra đi, cuộc sống hôn nhân của tôi đã chấm dứt. “Khi Họa Mi đi coi như xong rồi, coi như tan vỡ rồi. Đó là định mệnh”. Và khi biết Họa Mi không trở lại Việt Nam: 
“Lúc đó mình thấy cũng hụt hẫng lắm. Đi làm về thấy 3 đứa con nằm ngủ lăn lóc rất tội nghiệp.”

Nhưng Lê Tấn Quốc cho rằng Họa Mi đi Pháp ở là do tình trạng kinh tế khó khăn của gia đình chứ không có lý do gì khác. Vì sau đó vợ anh cũng đã hoàn tất thủ tục cho chồng con cùng sang đoàn tụ tại Pháp.

Năm 1990, Lê Tấn Quốc cùng 3 con sang Pháp với Họa Mi. Vấn đề đầu tiên là hai người tìm cách chữa trị bệnh mắt của anh. Tuy nhiên, các bác sĩ điều trị cho biết họ cũng bó tay.

Sau vài tháng ở Pháp, Họa Mi đề nghị làm thủ tục để Quốc được hưởng qui chế tỵ nạn, nhưng Quốc nhất định từ chối, anh quyết định quay trở lại Việt Nam. 

Ông quyết định trở về chính là vì sự mặc cảm của mình. Lê Tấn Quốc có lẽ sẽ ở lại Pháp nếu mắt của mình có thể chữa được. Ông nói:  “Tới bây giờ tôi chưa bao giờ ân hận vì đã trở về. Em để các con ở lại cho chúng nó ăn học”. 

Lê Tấn Quốc quay trở lại Sài Gòn vào cuối năm 1990, để lại 3 con sống với Họa Mi. 

Lê Tấn Quốc cũng cho biết Họa Mi đã không giấu diếm khi tâm sự với anh là có cảm tình với một người Việt lớn hơn chị 12 tuổi trong thời gian sống ở Pháp. Người này là giám đốc một công ty sản xuất kem và bánh ngọt. Anh mừng cho Họa Mi đã gặp được một người tốt.

Nguyên nhân khiến họ chia tay không phải đến từ sự đổ vỡ hạnh phúc. Và cũng chẳng phải do lỗi lầm của một ai hoặc do một sự xung đột nào đó. Mà chỉ do đầu óc thực tế của cả đôi bên. Vì thật sự cho đến lúc quyết định như vậy, cả hai đều vẫn dành cho nhau những tình cảm rất tốt đẹp sau khi đã có với nhau 3 người con.

Câu chuyện gia đình giữa một nhạc sĩ kèn khiếm thị và một nữ ca sĩ nổi tiếng này đã có một thời kỳ gây nhiều xúc động nơi mọi người.

Ghi chú: Bài viết có sử dụng các tư liệu trên báo Tuổi Trẻ, Wikipedia và banbequanhta.com

------------------

Nhân vật, tác phẩm