Thứ Năm, 28 tháng 5, 2015

Đại biểu QH Đỗ Văn Đương tiết lộ thông tin về gắn camera trong phòng hỏi cung và lý luận về Quyền im lặng

Luật sư Trần Hồng Phong


Hôm nay 28-5-2015, trên báo Pháp luật có bài ‘Quy định ghi âm, ghi hình để chống bức cung nhục hình là… lạc quan tếu’ - chủ yếu nêu ý kiến của ông Đỗ Văn Đương - một đại biểu QH của TP.HCM. Ông Đương vốn khá nổi tiếng với ý kiến trong lĩnh vực tư pháp, tố tụng hình sự ...Lần này, ông nói về chuyện có nên ghi âm, ghi hình ở phòng hỏi cung để chống bức cung nhục hình hay không? chuyện Quyền im lặng của bị can, bị cáo.

Đại biểu QH Đỗ Văn Dương đang phát biểu về dự thảo Luật TTHS (ảnh báo Pháp luật TP.HCM)

Vì nhận thấy ý kiến của ông Đương khá "lạ", nên tôi mạn phép xin chép ra đây, và có đôi lời bàn về ý kiến của ông ấy.

Nguyên văn ý kiến của ông Đỗ Văn Đương trên báo Pháp luật TP.HCM như sau:

...................

Tại phiên thảo luận chiều 27-5 -2015 về Bộ Luật tố tụng hình sự (sửa đổi), các ĐBQH đoàn TP.HCM đã tranh luận nảy lửa về dự luật này. Có khá nhiều ý khác nhau đến từ các đại biểu.

Theo đại biểu (ĐB) Đỗ Văn Đương, cách đây 12 năm ông là người được giao biên tập đến chữ cuối cùng của Bộ Luật Tố tụng Hình sự năm 2003. Ông Đương khuyên mọi người không nên lạc quan sớm quá về dự luật lần này vì từng đã có câu chuyện rắc rồi về luật xử lý vi phạm hành chính đối với người nghiện.

Dung túng cho tội phạm

ĐB Đương cho rằng, dự luật mới dung túng cho tội phạm khi đưa vào nhiều điều có lợi cho tội phạm. “Tôi quan niệm sinh ra các cơ quan tư pháp trước hết là đấu tranh chống tội phạm giữ bình yên cho 90 triệu dân. Với thiểu số người có hành vi nguy hiểm (khoảng 130.000 đối tượng) chống lại sự bình yên thì không được dung túng”, vị ĐB này nói.

ĐB Đương đưa ra ví dụ, nếu anh đặt tâm trạng vào người bị hại, khi ra khỏi nhà lo trộm cắp, đi trên đường sợ cướp thì mới thấu hiểu được tâm trạng của người bị hại. Theo ĐB Đỗ Văn Đương, dù luật có tiên tiến mấy cũng không thể tránh được oan sai. “Chúng ta chỉ có thể làm giảm oan sai chứ không thể yêu cầu tuyệt đối được. Dù biết rằng, một người bị oan thì không chỉ họ đau khổ mà cả gia đình họ đau khổ nhưng nếu vì số ít này mà chiều chuộng nhân văn với tội phạm là không được”, ĐB Đương cứng rắn nói.

ĐB Đương cho rằng, trong dự luật này gần như quy định quyền im lặng của người phạm tội. “Luật không buộc phải khai, không buộc phải nhận tội, như vậy ngầm hiểu là im mồm rồi, tội phạm không khai báo gì cả thì sao xử lý. Cái này phải làm rõ là bị can, bị cáo được phép trình bày ý kiến và quan trọng nhất là chống lại bức cung nhục hình. Chứ không phải cứ khăng khăng im mồm như thế, nếu cứ nghĩ như thế là diễn biến hòa bình, chống lại nhân dân… Quan điểm của tôi là không để oan sai nhưng cũng không để bỏ lọt tội phạm” ĐB Đương nói.

Tuy nhiên đại biểu Trần Du Lịch không đồng tình: “Tôi không nghĩ VKSTC như anh Đương nói là dung túng tội phạm, không quan tâm tới 90 triệu dân đâu”. ĐB Lịch cho rằng, tội phạm có quyền im lặng còn việc chứng minh tội phạm tội là của cơ quan chấp pháp”.

Quy định ghi âm, ghi hình khi lấy cung là “lạc quan tếu”

Theo ông Đương, quy định về ghi âm, ghi hình để chống lại bức cung nhục hình là “lạc quan tếu”: “Buồng hỏi cung tôi đi hết rồi, đều có ghi hình. Nhưng 60% là phạm pháp quả tang, thì ghi âm ghi hình để làm gì. Rồi ai sẽ là người ghi âm, ghi hình? Còn nếu là điều tra viên thì ai dại gì ghi âm, ghi hình lúc anh đang dùng nhục hình với người ta. Tôi cho rằng cái này là tốn kém rườm rà không cần thiết. Cái quan trọng nhất là cái tâm của điều tra viên, có một số trường hợp là do anh em nôn nóng chứ không phải ai cũng vậy”.

Về thủ tục vào trại giam tiếp xúc với phạm nhân của luật sư. ĐB Đương cho rằng, trại giam không phải là cái chợ ai vào cũng được. Ngay cả ĐBQH cũng phải có kế hoạch mới vào. ĐB Đương cho rằng, thực tiễn mới là chân lý còn cây đời mãi mãi xanh tươi.

Phải bỏ giấy chứng nhận bào chữa

Trong khi đó, các ĐB khác lại cho rằng, dự thảo luật mới là rất tiến bộ, nhân văn và đề cao quyền con người. ĐB Trương Trọng Nghĩa cho hay, phải bỏ ngay tư duy cứ hễ thấy phạm tội là chú trọng vào lời khai. Ví dụ, như vụ Hồ Duy Hải, Lê Bá Mai. Đáng lẽ các vụ án xảy ra thì phải đưa ra ngay một loạt biện pháp điều tra, thu thập chứng cứ chứ để một thời gian rồi bắt người ta, rồi trọng vào lấy cung là không được. “Vấn đề ở đây là trọng chứng hơn trọng cung, đã nói mấy chục năm nay rồi nhưng khi làm thì chúng ta lại cứ trọng cung”, ĐB Nghĩa nói.

ĐB Nghĩa cũng đề nghị phải bỏ quy định về giấy chứng nhận bào chữa. “Làm gì lại quy chụp nói bỏ chứng nhận bào chữa là sẽ đi vào chỗ không người. Ngay khi vào trại giam là chúng tôi đã phải cung cấp giấy tờ rồi. Phải bỏ cái này vì nó là một sự cản trở không cần thiết”, ĐB Trương Trọng Nghĩa thẳng thắn.

ĐB Trần Du Lịch thì cho rằng, về dự luật này ngay cả trong ban soạn thảo cũng có nhiều ý kiến trái nhau. Nhưng quan điểm của ban soạn thảo là tiến bộ, thể hiện tinh thần về quyền của công dân về nhân thân mà Hiến pháp đã quy định. “Tuy nhiên, nếu như chúng ta chỉ chạy theo chương trình pháp luật, mà thực ra là viết lại cả thì tôi sợ nhất là đi đến thỏa hiệp, thà không đổi mới thì thôi chứ đổi mới là phải căn bản”, ĐB Lịch nói.

...............................

Ngay sau khi bài báo đăng, vì "ngứa miệng" quá, nên tôi có còm vài câu trên báo, như dưới đây:


.........................

Và dưới đây là một số ý kiến bàn luận thêm của tôi, về một vấn đề, một dự luật có thể nói là hết sức quan trọng và nghiêm túc (không hề "tếu") này.

1. Đúng như lời ông Đương nói, vì lý do công việc, tôi cũng đã khá nhiều lần vào các trại giam, phòng hỏi cung ở khu vực TP.HCM, và thấy hiện nay hầu hết đều đã được trang bị camera, màn hình theo dõi rất hiện đại. Cho nên, việc lâu nay ngành công an nói rằng do không có kinh phí để trang bị camera chẳng qua là một cách nói né. Vả lại nếu đã vì thân phận con người, tránh oan sai, thì cho dù có tốn kém cũng vẫn cần thiết phải làm.

2. Ông Đương nói dự luật lần này "chiều chuộng phạm nhân" là hoàn toàn chủ quan và sai nguyên tắc. Thậm chí là sự xúc phạm bị can, bị cáo. Hiến pháp nước ta đã quy định rõ mọi công dân đều bình đẳng trước pháp luật. Một người chỉ bị coi là có tội khi có bản án có hiệu lực pháp luật và đúng thẩm quyền tuyên kết tội. Còn ở đây, người có hành vi phạm tội mới chỉ là "bị can, bị cáo", chưa hề có tội (trách nhiệm chứng minh tội phạm thuộc về bên công tố), thế mà ông đã phán "chiều chuộng phạm nhân" - tức là chỉ người đã bị kết tội và đang ở trong giai đoạn thi hành án ("phạm nhân"), là rất ẩu và không liên qua gì đến Bộ luật tố tụng hình sự mà ông đang nói. Vả lại, nói "chiều chuộng phạm nhân", thì mọi người sẽ hiểu là việc nâng cao mức sống (vật chất và tinh thần), cho phạm nhân trong trại gia. Thì cũng là điều tốt, nên làm, chứ chẳng có gì là xấu hay trái luật.

3. Thậm chí cho dù ý ông Đương muốn nói là luật "chiều chuộng" người bị tình nghi, hay bị can, bị cáo thì theo tôi cũng hoàn toàn tốt và cần thiết. Vừa bảo đảm quyền con người, vừa bảo đảm tránh oan sai, tránh nan bức cung nhục hình, tránh phân biệt đối xử ... Việc này các đại biểu cũng đã nói rồi (trong cùng bài báo), và đã có rất nhiều người nói rồi, nên tôi không cần thiết nói thêm ở đây nữa.

4. Tôi cho rằng ông Đương, theo ý kiến nêu trong bài báo, đã hiểu chưa đúng ý nghĩa và nội hàm về Quyền im lặng của bị can, bị cáo. Tất nhiên hiểu như thế nào hoặc quan điểm ra sao là chuyện của ông, nhưng do ý kiến của ông liên quan đến nhiều người, thậm chí đến trật tự xã hội - vì là dự án Luật, nên rất cần được phản biện, bình bàn. Quyền im lặng ở đây là quyền im lặng cho đến khi có luật sư, hoặc thể hiện bị can bị cáo có quyền mời hay không mời luật sư. Có quyền nhận tội hay không nhận tội. Hay nói khác đi, nội hàm của quyền này là việc chứng minh tội phạm là trách nhiệm của cơ quan điều tra, cơ quan công tố - cả trong trường hợp bị cáo không chịu khai, không chịu nhận tội. Chứ hoàn toàn không phải là quyền im lặng theo kiểu một người bị "câm" xét về lý tính, không trả lời mọi câu hỏi của Hội đồng xét xử, hay của điều tra viên, hay của luật sư.

Ví dụ: Trong nhiều bộ phim nước ngoài, khi bắt giữ nghi can, cảnh sát thường nói "Ông có quyền im lặng cho đến khi có luật sư, hoặc có quyền nói, và những lời nói này có thể được xem là bằng chứng kết tội ông". Rõ ràng không phải là quyền "câm", á khẩu. Nhân đây chợt nghĩ nếu đại biểu QH nào mà cũng nghĩ và hiểu như ông Đương thì nguy hiểm quá - cho xã hội.

(Ghi chú: Trên thực tế tôi cũng không/chưa được tiếp cận với dự thảo sửa đổi luật này, nên không biết cách diễn đạt về Quyền im lặng của bị can và bị cáo trong dự thảo luật như thế nào, để dẫn đến cách hiểu như của ông Đương.

 Theo một bài viết trên tờ Thời báo kinh tế Sài Gòn, thì trong bản dự thảo viết "Người bị bắt, bị tạm giữ, bị can, bị cáo có quyền tự do trình bày lời khai, trình bày ý kiến, không buộc phải đưa ra lời khai chống lại chính mình hoặc buộc phải nhận mình có tội”. Nếu đúng như vậy, thì theo tôi là hoàn toàn hợp lý, không hề "câm hóa" bị can bị cáo như cách nghĩ của ông Đương. Và tôi ủng hộ sự sửa đổi như vậy. 

5. Tôi còn choáng hơn nữa khi nghe ông Đương nói quy định về "ghi âm, ghi hình để chống lại bức cung nhục hình là “lạc quan tếu”, 60% là phạm pháp quả tang, thì ghi âm ghi hình để làm gì? Rồi ai sẽ là người ghi âm, ghi hình?". Xin hỏi ngược lại ông Đương, là căn cứ vào đâu mà ông nói việc sửa luật như vậy là "lạc quan tếu"?

Còn "phạm pháp quả tang" cũng là một khái niệm "mới lạ" của ông Đương. Trong tố tụng hình sự, chỉ có những trường hợp bị bắt quả tang khi đang phạm tội. Thì đây cũng chỉ là biện pháp ngăn chặn, chứ hoàn toàn không đồng nghĩa "quả tang" tức là đã hiển nhiên bị xem là kẻ phạm tội, có tội.

Cụ thể điều luật trong Bộ luật tố tụng hình sự hiện nay như sau:

"Điều 82. Bắt người phạm tội quả tang hoặc đang bị truy nã

1. Đối với người đang thực hiện tội phạm hoặc ngay sau khi thực hiện tội phạm thì bị phát hiện hoặc bị đuổi bắt, cũng như người đang bị truy nã thì bất kỳ người nào cũng có quyền bắt và giải ngay đến cơ quan Công an, Viện kiểm sát hoặc Uỷ ban nhân dân nơi gần nhất. Các cơ quan này phải lập biên bản và giải ngay người bị bắt đến Cơ quan điều tra có thẩm quyền.

2. Khi bắt người phạm tội quả tang hoặc người đang bị truy nã thì người nào cũng có quyền tước vũ khí, hung khí của người bị bắt".

Còn nói ai là người ghi âm ghi hình, thì đây hoàn toàn là vấn đề kỹ thuật, dễ dàng giải quyết chứ không thể là lý do để bàn ra việc trang bị camera trong phòng hỏi cung. Tất nhiên không thể để cho anh Điều tra viên tự ghi hình của chính mình theo kiểu "vừa đá bóng vừa thổi còi". Mà chẳng hạn camera gắn cố định ở vị trí cáo trong phòng hỏi cung, màn hình theo dõi giám sát đặt ở phòng khác. Người của trại giam sẽ điểu khiển và quản lý hệ thống này. Khi cần thì gửi cho Tòa án, hay cơ quan điều tra, luật sư ... - như là bằng chứng thể hiện việc lấy lời khai là đúng luật, không có bức cung nhục hình, hay lời khai nhận tội của bị can là hoàn toàn tự nguyện ...vv.

6.  Cuối cùng là về thủ tục vào trại giam tiếp xúc với phạm nhân của luật sư. Ông Đương nói "trại giam không phải là cái chợ ai vào cũng được. Ngay cả ĐBQH cũng phải có kế hoạch mới vào". Xin thưa với ông là quyền tiếp xúc với bị can, bị cáo, dự cung là quyền của luật sư - được quy định cụ thể trong Bộ luật tố tụng hình sự. Cho nên việc luật sư có quyền vào là tất yếu và bất kỳ lúc nào trong quá trình giải quyết vụ án (tất nhiên là phải trong giờ hành chính). Ai cản trở, làm khó luật sư ... chính là phạm luật vậy. Hoàn toàn không có chuyện "cái chợ" gì ở đây.

Còn đại biểu QH thì do là đại biểu QH, chứ không phải là một bên tham gia tố tụng, hay tiến hành tố tụng, nên tất yếu là phải đề nghị (thậm chí "xin"), phải làm thủ tục, phải có kế hoạch và thông báo trước .... Chứ nếu đại biểu QH mà có quyền lúc nào thích là có thể vào trại giam - mới chính là góp phần biến trại giam thành cái chợ vậy.

Tóm lại, là tôi không hề "ghét" hay ác cảm gì với cá nhân ông Đỗ Văn Đương. Nhưng vì cái chung, vì sự hoàn thiện của pháp luật, vì sự tiến bộ và phát triển của đất nước, tôi phản đối những ý kiến như trên của ông.

-----------------

Thông tin thêm: 

Phó chủ nhiệm Ủy ban Pháp luật Lê Minh Thông:

Mờ nhạt nguyên tắc tranh tụng

Chúng ta đề cao nguyên tắc suy đoán vô tội. Một người chỉ bị xem là có tội khi có bản án có hiệu lực pháp luật. Nhưng trước đây bị cáo của chúng ta ra tòa đã mặc áo tù. Tôi nghĩ để thực hiện nguyên tắc này phải quy định từ cách ứng xử.

Tại sao dẫn đến tòa lại còng tay người ta, đã có tội đâu mà bị xích tay? Lẽ ra phải khi tòa tuyên có tội mới xích tay chứ?

Tôi sang Mỹ thấy người ta đưa bị cáo ra xét xử một vụ án rất nghiêm trọng nhưng bị cáo vẫn mặc comlê. Ngay đến cái chỗ ngồi ở tòa cũng cần phải bình đẳng, thể hiện quyền tranh tụng.

Tôi thấy dự án bộ luật này vẫn đi theo xu hướng xét hỏi, chưa đáp ứng quy định về tranh tụng của Hiến pháp và mục tiêu cải cách tư pháp của Đảng.

(theo báo Tuổi Trẻ)
--------------------------
  • Tố tụng