Thứ Bảy, 20 tháng 9, 2014

Rắc rối … Đắc nhân tâm!

Huỳnh Kiều

Công ty First News có bản quyền dịch và xuất bản độc quyền hai cuốn sách có tên tiếng việt là Đắc nhân tâm và Quảng gánh lo đi và vui sống tại Việt Nam. Khổ nỗi hai cuốn sách này đã được xuất bản và tái bản tại Việt Nam suốt 50 năm qua và tựa tiếng việt là do sự sáng tạo của cố dịch giả Nguyễn Hiến Lê. Nhiều rắc rối pháp lý đã phát sinh từ đây.

Sách có bản quyền đụng sách tái bản không bản quyền

Từ năm 2005 công ty First News mua tác quyền dịch và phát hành hai quyển sách How to win friends & influence people và How to stop worrying and start living của Tập đoàn xuất bản Simon & Schuster (Hoa Kỳ). Tác giả hai cuốn sách này là Dale Carnegie.

Chuyện chẳng có gì đáng nói nếu như hai cuốn sách đó không phải là hai cuốn Đắc nhân tâm và Quảng gánh lo đi và vui sống – vốn đã xuất bản tại Việt Nam ( Nam VN) cách nay đã 50 năm bởi dịch giả Nguyễn Hiến Lê. Tại Việt Nam, có lẽ hầu hết những người đọc sách, đặc biệt là thế hệ trên 40 tuổi đều đã từng đọc hoặc chí ít cũng nghe nói về hai cuốn sách vẫn thường được gọi nôm na là sách “học làm người” nổi tiếng này.


Lễ ký kết bản quyền giữa Tập đoàn xuất bản Dorling Kindersley (DK), Anh quốc và công ty Trí Việt – First News, Việt Nam đã diễn ra vào sáng 07.12.2005.

Sau khi tổ chức dịch, in và chuẩn bị phát hành, First News “phát hiện” trên thị trường sách Việt Nam đang “tràn ngập” các bản dịch hai quyển sách này của nhiều nhà xuất bản khác nhau. Trong số đó, một số bìa sách còn ghi rõ "đã mua bản quyền từ Simon & Schuster" –như trường hợp công ty Thư Lâm.

Cụ thể, công ty Thư Lâm là đối tác đã liên kết với nhiều nhà xuất bản (Văn Hóa Thông Tin, Hồng Ðức, Tổng Hợp TP.HCM … ) xuất bản hai cuốn sách này. Theo bản in mới nhất của tập sách Quẳng gánh lo đi và vui sống, xuất bản quý 1- 2008 (nhà xuất bản Văn hóa Thông tin), tại bìa 1 ghi đúng tên tác giả Dale Carnegie và dịch giả Nguyễn Hiến Lê, trang bìa lót ghi: “Ðã mua lại bản quyền dịch của NXB "Simon and Schuster, inc publishers...".

Chính việc thông báo "đã mua lại bản quyền dịch…" như vậy đã khiến First News ngạc nhiên. Do vậy, công ty này đã có thư trao đổi lại với Simon & Schuster về vấn đề này.

Phúc đáp, tập đoàn xuất bản Simon & Schuster có văn bản xác nhận: "Simon & Schuster chính là nhà xuất bản đầu tiên in và phát hành hai tác phẩm này từ lần xuất bản đầu tiên của Dale Carnegie và giữ quyền kiểm soát tất cả bản quyền dịch thuật liên quan trên toàn thế giới. Chúng tôi cũng xác nhận rằng Tập đoàn Simon & Schuster và các công ty trực thuộc từ trước đến giờ đã không cấp quyền xuất bản các tác phẩm này cho bất kỳ nhà xuất bản, cá nhân hay đối tác nào ở Việt Nam".

Dựa trên văn bản trên của Simon & Schuster, First News đặt vấn đề : Hiện tại bản dịch các sách của Nguyễn Hiến Lê đang được thực hiện tác quyền như thế nào ? công ty Thư Lâm có phải là đơn vị sở hữu tác quyền hợp pháp của những trước tác của học giả Nguyễn Hiến Lê không?

Theo luật sư Trần Hồng Phong, công ty luật hợp danh Ecolaw, với những căn cứ pháp lý như vậy, trước mắt có thể khẳng định hiện nay tại Việt Nam chỉ duy nhất có First News là có quyền dịch và xuất bản hợp pháp hai tác phẩm trên. Việc những nhà xuất bản khác liên kết với “ai đó” tái bản cuốn sách này chắc chắn không có sự chấp thuận của chủ sở hữu bản quyền là Simon & Schuster.

Tuy nhiên, về mặt pháp lý – trong lĩnh vực sở hữu trí tuệ, mọi việc không hề đơn giản.

First News không có quyền lấy tựa sách đúng theo sáng tạo của dịch giả Nguyễn Hiến Lê ?

Ngày 16-12-2008 vừa qua, công ty First News đã họp báo công bố việc phát hành hai cuốn sách nói trên. Tại cuộc họp báo, vấn đề tựa sách tiếng việt đã trở thành một cuộc bàn cãi chưa có hồi kết.

Vấn đề là ở chỗ, sau khi mua tác quyền và phiên dịch lại, First News vẫn giữ nguyên tiêu đề tiếng việt cho hai quyền sách giống y chang như cách dịch đầy sáng tạo của cố dịch giả Nguyễn Hiến Lê là "Đắc nhân tâm" và "Quẳng gánh lo đi và vui sống". (How to win friends & influence people dịch là Ðắc nhân tâm và How to stop worrying and start living dịch là Quẳng gánh lo đi và vui sống).



“Đắc Nhân Tâm” và “Quẳng gánh lo đi và vui sống” của First News xuất bản cuối 2008

Ông Nguyễn Quyết Thắng (đại diện gia đình Nguyễn Hiến Lê, cũng chính là đại diện của công ty Thư Lâm) đã bày tỏ quan điểm phản đối việc này. Ông Thắng cho biết :

"Thời trước, mỗi lần dịch tác phẩm của ai, cụ Nguyễn Hiến Lê đều có xin phép và có đề rõ trong ấn phẩm dịch. Nhiều nhà xuất bản từng đến xin phép chúng tôi để in lại hai cuốn sách này và thậm chí có khi không xin phép, nhưng họ đã đổi tiêu đề cho khác một chút với tên gốc, cho dù bên trong vẫn là bản dịch của Nguyễn Hiến Lê. Đơn cử, NXB Hồng Đức thì ghi là "Thuật đắc nhân tâm dụng nhân" và "Quẳng gánh lo vui sống trong mọi hoàn cảnh", còn NXB Văn hoá Thông tin thì giữ nguyên tựa đề.

Ở đây, tôi muốn nói là cách ứng xử với bản dịch cũ như thế nào cho phải. Không phải như lời ông Phước tuyên bố trên một tờ báo mới đây là những bản dịch nào trước đó đều vi phạm bản quyền và phải tịch thu. Và ông Phước cũng chưa từng thương thảo với gia đình về việc này, chỉ đến nhà tôi một lần mà không gặp tôi".

Trong khi đó, ông Nguyễn Văn Phước, giám đốc First News cho rằng: "Chúng tôi lấy lại tựa đề hai cuốn sách trên vì nhận thấy đó là hai cái tựa quá gắn bó thân thiết với bạn đọc VN. Trước đây, tôi cũng từng đọc tác phẩm này qua bản dịch của học giả Nguyễn Hiến Lê và trân trọng tâm sức cũng như sự sáng tạo của ông. Ông Phước còn cho biết có đến nhà ông Nguyễn Quyết Thắng (đại diện gia đình cố dịch giả Nguyễn Hiến Lê) gửi lại cho gia đình bản hợp đồng, nhưng không thấy trả lời”.

Giám đốc First News cho biết thêm rằng : "Chúng tôi lấy lại tựa đề hai cuốn sách trên vì nhận thấy đó là hai cái tựa quá gắn bó thân thiết với bạn đọc VN. Trước đây, tôi cũng từng đọc tác phẩm này qua bản dịch của học giả Nguyễn Hiến Lê và trân trọng tâm sức cũng như sự sáng tạo của ông”.

Nếu là người biết dù chỉ “chút chút” về tiếng anh, hẳn tất cả chúng ta đều thừa nhận rằng cách dịch từ How to win friends & influence people thành Ðắc nhân tâm và How to stop worrying and start living thành Quẳng gánh lo đi và vui sống của cụ Nguyễn Hiến Lê thật tài tình, thoát ý và đầy sức sáng tạo. Chắc chắn không phải ai cũng có thể chuyển ngữ một cách thần diệu như vậy. Sự sáng tạo này thực sự là “bản quyền” của Nguyễn Hiến Lê. Chính First News cũng đã thừa nhận như vậy.

Vậy, câu hỏi cần giải quyết là : First News có quyền tự ý đặt tên hai cuốn sách thuộc bản quyền của mình giống y chang như cụ Nguyễn Hiến Lê đã dịch hay không?

-------------------------------------------------------------

Ai vi phạm tác quyền của ai ?

Tác phẩm dịch là một tác phẩm phái sinh được pháp luật bảo hộ quyền tác giả. Tuy nhiên, điều đó chỉ xảy ra khi việc bảo hộ này không gây phương hại đến quyền tác giả đối với tác phẩm gốc. Chính vì vậy, việc Đắc nhân tâm của Nguyễn Hiến Lê được tái bản không bởi First News có thể xem là hành vi vi phạm tác quyền.

Đắc nhân tâm và Quảng gánh lo đi & vui sống là tựa sách thuộc quyền sở hữu trí tuệ của Nguyễn Hiến Lê

Có thể nói, Đắc nhân tâm và Quẳng gánh lo đi và vui sống không đơn thuần là một bản dịch theo kiểu chuyển ngữ mà thực sự là một công trình của sự sáng tạo, của trí tuệ. Nguyễn Hiến Lê đã “việt hóa” hai tác phẩm này, đưa vào nhiều ví dụ, dẫn chứng một cách sinh động, dễ hiểu… chính vì vậy, suốt nhiều chục năm qua, hàng triệu người đã say mê, tìm đọc hai cuốn sách này.

Tuy nhiên, điều đáng nói hơn ở đây là hai tựa sách với tên gọi “Đắc nhân tâm” và Quẳng gánh lo đi & vui sống” – do Nguyễn Hiến Lê sáng tạo ra - đã trở nên rất nổi tiếng, quen thuộc với nhiều thế hệ người đọc sách tại Việt Nam.
Theo luật sư Nguyễn Công Khán (Đoàn luật sư TP.HCM), nếu “áp” theo giải thích tại Luật Sở hữu trí tuệ, “Nhãn hiệu là dấu hiệu dùng để phân biệt hàng hoá, dịch vụ của các tổ chức, cá nhân khác nhau” – có thể thấy hai tựa sách Đắc nhân tâm và Quẳng gánh lo đi & vui sống chính là một loại nhãn hiệu hàng hóa. Vì hai tựa sách này không trùng lẫn với bất kỳ tác phẩm nào khác.



Tựa sách “Đắc nhân tâm” thuộc quyền sở hữu trí tuệ của Nguyễn Hiến Lê (ảnh minh họa)

Chưa hết, nếu căn cứ vào các tiêu chí như: số lượng người biết đến nhãn hiệu, phạm vi lãnh thổ, thời gian sử dụng liên tục nhãn hiệu, uy tín rộng rãi của hàng hoá, dịch vụ mang nhãn hiệu … có thể thấy hai tựa sách nói trên thậm chí còn là nhãn hiệu được xem là “nổi tiếng”.

Theo qui định của luật sở hữu trí tuệ, người sáng tạo, làm ra nhãn hiệu hàng hóa được bảo hộ sở hữu độc quyền nhãn hiệu hàng hóa. Hay nói cách khác, hai tựa sách Đắc nhân tâm và Quẳng gánh lo đi & vui sống của Nguyễn Hiến Lê được pháp luật bảo hộ. Mọi hành vi sử dụng mà không xin phép tác giả đều là sự vi phạm về quyền bảo hộ đối với nhãn hiệu hàng hóa.

Do vậy, việc First News “sử dụng” lại hai tựa sách y chang như trên từ hai tựa gốc là How to win friends & influence people và How to stop worrying and start living là không đúng. Việc “cầm nhầm” công sức sáng tạo của người khác này đã ảnh hưởng đến quyền và lợi ích hợp pháp của Nguyễn Hiến Lê (và nay là những người thừa kế của ông).

Và rõ ràng, nếu hai tựa sách của Nguyễn Hiến Lê không hay, không nổi tiếng và đã quá quen thuộc như chính phía First News đã thừa nhận thì chắc sẽ không có sự “cầm nhầm” như vậy.

Tự ý tái bản Đắc nhân tâm và Quảng gánh lo đi & vui sống là sai

Tuy vậy, nếu xét về thẩm quyền dịch và phát hành hai quyển sách trên thì bản chất lại khác hẳn.

Một trong những nhà xuất bản liên kết với công ty Thư Lâm xuất bản sách là NXB Văn Hóa Thông Tin cho biết: trong hợp đồng liên kết xuất bản tập sách Quẳng gánh lo đi và vui sống trên, phía công ty Thư Lâm cam kết thực hiện nghĩa vụ tác quyền. Tuy nhiên, tới nay công ty Thư Lâm vẫn từ chối cung cấp thông tin về việc này, tức không trình ra được.

Theo ông Nguyễn Văn Phước, giám đốc First News, việc "thị trường hiện đang tràn ngập các bản dịch hai quyển sách này, riêng Ðắc nhân tâm và Quẳng gánh lo đi và vui sống từng in tái bản nhiều lần từ trước 1975 và hiện vẫn còn bày bán. Ðiều này đe dọa doanh thu của chúng tôi khi phát hành, và cũng là hiện tượng vi phạm tác quyền một khi VN đã gia nhập Công ước Berne".

Căn cứ vào hợp đồng với Simon & Schuster, do là đơn vị duy nhất có quyền dịch và phát hành hai cuốn sách tại Việt Nam, rõ ràng First News có quyền đề nghị ngưng ngay việc phát hành các bản dịch hai ấn bản How to win friends & influence people và How to stop worrying and start living tại VN do các đơn vị khác thực hiện.

Theo luật sư Trần Hồng Phong (Đoàn luật sư TP.HCM) : “trước sự xác nhận của chính “ông chủ” bản quyền là Simon & Schuster, tôi cho rằng công ty Thư Lâm đã vi phạm quyền tác giả của First News tại Việt Nam”.

Đắc nhân tâm và Quẳng gánh lo đi & vui sống thuộc dạng tác phẩm phái sinh (tác phẩm dịch, có sự phóng tác, cải biên của tác giả Nguyễn Hiến Lê).


Rất nhiều Nhà xuất bản đã xuất bản cuốn sách này 

Theo qui định của pháp luật Việt Nam (và cũng tương đồng với luật quốc tế) về nguyên tắc, tác phẩm phái sinh vẫn có thể được bảo hộ quyền tác giả “nếu không gây phương hại đến quyền tác giả đối với tác phẩm được dùng để làm tác phẩm phái sinh”.

Trong trường hợp này, hai tác phẩm phái sinh Đắc nhân tâm và Quẳng gánh lo đi & vui sống chắc chắn thuộc sự sáng tạo trí tuệ của Nguyễn Hiến Lê. Tuy nhiên, đây là hai tác phẩm được dịch từ hai tác phẩm gốc là How to win friends & influence people và How to stop worrying and start living - đã được First News mua bản quyền tại Việt Nam. Do vậy, pháp luật không thể bảo vệ quyền tác giả đối với hai tác phẩm phái sinh này. Vì nếu “bảo vệ” tức là đồng nghĩa với việc “làm ảnh hưởng” đến bản quyền hợp pháp của First News.

Do vậy, theo quan điểm của chúng tôi, tại Việt Nam hiện nay chỉ có duy nhất First News là có bản quyền hợp pháp đối với hai quyển sách How to win friends & influence people và How to stop worrying and start living. Việc những cá nhân, tổ chức khác như Thư lâm tái bản và phát hành - dù là tái bản theo tác phẩm phái sinh của Nguyễn Hiến Lê, đều là sự vi phạm bản quyền của First News.

-----------------------

Đắc nhân tâm và Quẳng gánh lo đi & vui sống

Khi xuất bản lần đầu tiên vào năm 1936, tác phẩm “How to Win Friends and Influence People” của Dale Carnegie chỉ được in có 5 ngàn bản.

Cả Dale Carnegie lẫn nhà xuất bản Simon & Schuster đều không ngờ rằng quyển sách này ngay sau đó đã trở thành một hiện tượng đáng kinh ngạc trong ngành xuất bản Hoa Kỳ. Simon & Schuster phải tái bản liên tục mới kịp đáp ứng đủ nhu cầu của độc giả. Trong suốt nhiều thập kỷ tiếp theo, và cho đến tận bây giờ, tác phẩm này vẫn chiếm vị trí số một trong danh mục sách bán chạy nhất, trở thành một sự kiện có một không hai trong lịch sử ngành xuất bản thế giới và được đánh giá là một quyển sách có tầm ảnh hưởng nhất mọi thời đại.

Tại Việt nam, Đắc Nhân Tâm và Quẳng Gánh Lo Đi và Vui Sống đã có hơn 50 năm gắn bó cùng bạn đọc Việt Nam qua bản dịch của học giả Nguyễn Hiến Lê. Bộ sách đã giúp nhiều thế hệ bạn đọc Việt Nam thành công trong cuộc sống.

Trong suốt thời gian từ khi phát hành ấn bản đầu tiên năm 1936 cho đến nay, quyển sách từng nhiều lần được những người con của Dale Carnegie chỉnh sửa, cập nhật, bổ sung cho phù hợp với thời đại và luôn mang những giá trị thực tiễn ứng dụng toàn cầu. Đó cũng chính là mong muốn của Dale Carnegie lúc sinh thời.

Đắc nhân tâm ra đời như thế nào?

Từ năm 1912, tôi bắt đầu giảng về nghệ thuật kinh doanh ở New York. Ban đầu, với kinh nghiệm thực tế, tôi dạy học viên cách diễn thuyết trước công chúng. Sau đó, tôi nhận thấy các học viên cần được hướng dẫn cách diễn đạt hiệu quả, đặc biệt là nghệ thuật ứng xử với con người, trong kinh doanh cũng như giao tiếp hàng ngày. Tôi nghĩ rằng, chính bản thân tôi cũng cần tự nhìn lại mình. Chiêm nghiệm về thời gian đã qua, tôi tự nhận thấy bản thân đã có rất nhiều lần xử sự thiếu tế nhị.

Với mong muốn huấn luyện, đào tạo những học viên ở Meriden một khóa học về nghệ thuật giao tiếp ứng xử, các giảng viên đã cố gắng tìm kiếm một vài quyển sách để có thể làm tài liệu giảng dạy, nhưng thật ngạc nhiên là chẳng hề có một quyển sách nào về đề tài này cả.


Tác giả hai cuốn sách, Dale Carnegie

Không thể tìm ở đâu ra một cuốn sách để làm giáo trình, thế là tôi bắt tay vào viết sách. Trước khi viết, tôi đã dành nhiều thời gian để lục tìm và tham khảo kỹ lưỡng những vấn đề mình đang quan tâm trên sách báo, tạp chí, các câu chuyện và hồ sơ ghi chép các vụ kiện tụng trong gia đình và xã hội, các tác phẩm kinh điển của các triết gia và những nhà tâm lý học nổi tiếng trên thế giới...

Bên cạnh đó, chúng tôi cũng đọc về gương thành công của nhiều nhân vật xuất chúng như: Julius Caesar, Thomas Edison... Tôi còn nhớ, chỉ riêng Theodore Roosevelt, chúng tôi đã đọc đến hơn 100 bài tư liệu về cuộc đời ông.

Riêng tôi đã trực tiếp phỏng vấn rất nhiều người thành công, trong đó có những nhân vật nổi tiếng thế giới, thuộc nhiều lĩnh vực: những nhà phát minh vĩ đại như: Marconi, Edison…; những nhà lãnh đạo chính trị xuất chúng như: Franklin D. Roosevelt, James Farley; nhà kinh doanh tài năng Owen D.Young; những ngôi sao màn bạc như: Clark Gable, Mary Pickford; nhà thám hiểm Martin Johnson... để cố tìm ra những bí quyết thành công mà họ đã ứng dụng trong cách đối nhân xử thế.

Từ tất cả những tài liệu thu thập được, tôi đã viết thành một bài luận ngắn có tên là “Đắc nhân tâm – Nghệ thuật đối nhân xử thế và thu phục lòng người”. Bài viết này chỉ “ngắn” ở giai đoạn đầu, nhưng không lâu sau đó đã được phát triển thành một bài giảng dài trong một tiếng rưỡi đồng hồ.

Nếu như bạn đọc xong ba chương đầu của quyển sách mà vẫn chưa cảm thấy mình tiếp nhận được những kiến thức và kinh nghiệm tốt hơn để ứng dụng vào những tình huống thực tế cuộc sống thì tôi xem là đó một thất bại hoàn toàn. Và, như vậy, quyển sách này không còn cần thiết cho bạn nữa. Bởi vì “mục đích tối thượng của giáo dục”, như Herbert Spencer nói, “không phải là kiến thức - mà là hành động.” Và đây chính là một quyển sách để hành động! 

(DALE CARNEGIE) 

-------------

Qui định của pháp luật :

Nhãn hiệu là dấu hiệu dùng để phân biệt hàng hoá, dịch vụ của các tổ chức, cá nhân khác nhau.

Tác phẩm phái sinh là tác phẩm dịch từ ngôn ngữ này sang ngôn ngữ khác, tác phẩm phóng tác, cải biên, chuyển thể …

Điều 75. Tiêu chí đánh giá nhãn hiệu nổi tiếng

Các tiêu chí sau đây được xem xét khi đánh giá một nhãn hiệu là nổi tiếng:

1. Số lượng người tiêu dùng liên quan đã biết đến nhãn hiệu thông qua việc mua bán, sử dụng hàng hoá, dịch vụ mang nhãn hiệu hoặc thông qua quảng cáo;
2. Phạm vi lãnh thổ mà hàng hoá, dịch vụ mang nhãn hiệu đã được lưu hành;
3. Doanh số từ việc bán hàng hoá hoặc cung cấp dịch vụ mang nhãn hiệu hoặc số lượng hàng hoá đã được bán ra, lượng dịch vụ đã được cung cấp;
4. Thời gian sử dụng liên tục nhãn hiệu;
5. Uy tín rộng rãi của hàng hoá, dịch vụ mang nhãn hiệu;
6. Số lượng quốc gia bảo hộ nhãn hiệu;
7. Số lượng quốc gia công nhận nhãn hiệu là nổi tiếng;
8. Giá chuyển nhượng, giá chuyển giao quyền sử dụng, giá trị góp vốn đầu tư của nhãn hiệu.

Điều 14. Các loại hình tác phẩm được bảo hộ quyền tác giả

1. Tác phẩm văn học, nghệ thuật và khoa học được bảo hộ bao gồm:
a) Tác phẩm văn học, khoa học, sách giáo khoa, giáo trình và tác phẩm khác được thể hiện dưới dạng chữ viết hoặc ký tự khác;
b) Bài giảng, bài phát biểu và bài nói khác;
c) Tác phẩm báo chí;
d) Tác phẩm âm nhạc;
đ) Tác phẩm sân khấu;
e) Tác phẩm điện ảnh và tác phẩm được tạo ra theo phương pháp tương tự (sau đây gọi chung là tác phẩm điện ảnh);
g) Tác phẩm tạo hình, mỹ thuật ứng dụng;
h) Tác phẩm nhiếp ảnh;
i) Tác phẩm kiến trúc;
k) Bản họa đồ, sơ đồ, bản đồ, bản vẽ liên quan đến địa hình, công trình khoa học;
l) Tác phẩm văn học, nghệ thuật dân gian;
m) Chương trình máy tính, sưu tập dữ liệu.
2. Tác phẩm phái sinh chỉ được bảo hộ theo quy định tại khoản 1 Điều này nếu không gây phương hại đến quyền tác giả đối với tác phẩm được dùng để làm tác phẩm phái sinh.
3. Tác phẩm được bảo hộ quy định tại khoản 1 và khoản 2 Điều này phải do tác giả trực tiếp sáng tạo bằng lao động trí tuệ của mình mà không sao chép từ tác phẩm của người khác.
4. Chính phủ hướng dẫn cụ thể về các loại hình tác phẩm quy định tại khoản 1 Điều này.

Điều 20. Quyền tài sản

1. Quyền tài sản bao gồm các quyền sau đây: 
a) Làm tác phẩm phái sinh;
b) Biểu diễn tác phẩm trước công chúng;
c) Sao chép tác phẩm;
d) Phân phối, nhập khẩu bản gốc hoặc bản sao tác phẩm;
đ) Truyền đạt tác phẩm đến công chúng bằng phương tiện hữu tuyến, vô tuyến, mạng thông tin điện tử hoặc bất kỳ phương tiện kỹ thuật nào khác;
e) Cho thuê bản gốc hoặc bản sao tác phẩm điện ảnh, chương trình máy tính.
2. Các quyền quy định tại khoản 1 Điều này do tác giả, chủ sở hữu quyền tác giả độc quyền thực hiện hoặc cho phép người khác thực hiện theo quy định của Luật này.
3. Tổ chức, cá nhân khi khai thác, sử dụng một, một số hoặc toàn bộ các quyền quy định tại khoản 1 Điều này và khoản 3 Điều 19 của Luật này phải xin phép và trả tiền nhuận bút, thù lao, các quyền lợi vật chất khác cho chủ sở hữu quyền tác giả.

( Theo Luật sở hữu trí tuệ)