Thứ Bảy, 20 tháng 9, 2014

Tranh cãi quanh poster “Cánh đồng bất tận”

Xuân Mai

Bộ phim Cánh Đồng bất tận tiếp tục được dư luận chú ý bởi tình tiết mới liên quan đến tác quyền trong poster quảng cáo. Theo thông tin ban đầu, các bức ảnh được sử dụng dù đẹp như mơ nhưng không có tên người chụp là Đặng Minh Tùng.

<= Poster "Cánh đồng bất tận" tạo từ bức hình cánh đồng chụp ở Mộc Hóa - Long An và hai bức hình chụp nhân vật Dustin Nguyễn, Dustin Nguyễn - Tăng Thanh Hà của Đặng Minh Tùng.



Tác giả ảnh Đặng Minh Tùng: ảnh tôi chụp, sao không có tên tôi?

Ông Đặng Minh Tùng cho biết anh được thuê làm công việc ghi lại nhật ký đoàn phim bằng hình ảnh để cung cấp thông tin cho báo chí. Nhà sản xuất đồng thời thuê riêng nhiếp ảnh gia Trần Huy Hoan chụp và làm poster phim.

Thế nhưng, ông Tùng cho biết " Gần chục tấm poster đều là hình của tôi, không có bức nào do anh Hoan chụp. Anh Hoan chỉ là người thiết kế. Như vậy, dưới những tấm poster này, nhà sản xuất phải đề: Designer: Trần Huy Hoan, Nhiếp ảnh: Đặng Minh Tùng. Đằng này, họ chỉ đề: Nhiếp ảnh Trần Huy Hoan. Điều đó khiến khán giả dễ nhầm tưởng người chụp tấm hình là anh Hoan".

Sau khi phát hiện ra vụ việc, Đặng Minh Tùng đã gọi điện cho nhiếp ảnh gia Trần Huy Hoan và được Trần Huy Hoan yêu cầu liên hệ với phía BHD. Khi liên lạc với BHD, Minh Tùng được đạo diễn Nguyễn Phan Quang Bình nói rằng, anh nên … thông cảm ! Vì poster phim đã in hết và sẽ tìm cách giải thích trên các phương tiện truyền thông.


Phim "Cánh đồng bất tận" đang dược khán giả quan tâm

Còn bà Ngô Thị Bích Hiền - Giám đốc BHD TP HCM hứa hẹn sẽ coi lại các điều khoản trong hợp đồng, tìm hướng giải quyết từ trước khi phim ra rạp 4 ngày (18-10-2010), nhưng đến nay vẫn chưa có động thái gì.

Đặng Minh Tùng cho biết thêm, tên anh cũng không hề xuất hiện trên các bức ảnh gửi báo chí dù khi chuyển ảnh cho phía BHD, anh đã để tên từng tấm ảnh là "Dang Minh Tung 1, Dang Minh Tung 2…" như một cách làm tế nhị để nhà sản xuất nhớ đến tên mình. “Tôi hiểu quyền lợi của mình và muốn người ta trả lại những cái mà tôi xứng đáng được hưởng", Đặng Minh Tùng khẳng định.

Nhà thiết kế poster Trần Huy Hoan: Đặng Minh Tùng đang tạo scandal

Báo điện tử VNExpress dẫn lời nhiếp ảnh gia Trần Huy Hoan, cho rằng Đặng Minh Tùng không có cơ sở kiện nhà sản xuất Cánh đồng bất tận.

"Đặng Minh Tùng là người không hiểu việc. Tôi đã nhiều lần giải thích nhưng cậu ta không chấp nhận thực tế rằng: cậu ta được thuê chụp lại hiện trường, không tham gia vào công tác makeup diễn viên, lo phục trang, chỉ đạo diễn xuất… Như vậy, cậu ta chỉ chép lại sáng tạo của người khác, không được gọi là có bản quyền. Tôi cũng từng làm nhiếp ảnh hiện trường hơn 10 phim lớn, nhưng bất cứ phim nào tôi cũng xin nhà sản xuất đừng đưa tên vào vì đó chỉ là hành động chép lại", nhiếp ảnh gia nổi tiếng nhận định.


Bộ phim gây nhiều tranh cãi từ dư luận

Trần Huy Hoan khẳng định, việc thiết kế poster quan trọng nhất là ý tưởng, còn bức ảnh có thể lấy từ trên mạng hoặc của bất cứ ai mà không cần đề nguồn. Hơn nữa, trong hợp đồng giữa Đặng Minh Tùng và BHD có điều khoản: "Toàn bộ bản quyền hình ảnh do bên A (BHD) nắm giữ. Bên A có quyền sử dụng mà không cần hỏi ý kiến bên B (Đặng Minh Tùng)".

Nhiếp ảnh gia Trần Huy Hoan cũng cho rằng, việc BHD chỉ đưa tên anh mà không đưa tên Đặng Minh Tùng vào các tấm poster là lý do tế nhị, chỉ đưa tên những người có lợi cho quảng cáo. Theo Trần Huy Hoan, nhà sản xuất đã rất đúng đắn khi đưa tên Đặng Minh Tùng vào trong phần giới thiệu êkíp sản xuất cuối phim. "Poster có thể mỗi nơi một khác, ở Việt Nam thế này, sang Mỹ lại thế khác nhưng phần giới thiệu êkíp trong phim thì không thể thay đổi", anh nói.

Theo Trần Huy Hoan, Đặng Minh Tùng nếu kiện sẽ rất vô lý, càng làm ồn càng thiệt. "Theo tôi, Minh Tùng mới vào nghề nên chọn cách xử trí ôn tồn hơn, đừng cố tạo scandal để tạo tên tuổi cho mình", anh nói.

Không ghi tên tác giả là làm ảnh hưởng đến quyền tác giả

Trả lời báo chí, bà Ngô Minh Hạnh - Giám đốc BHD cho biết: poster phim không thể trưng hết tên tất cả mọi người mà chỉ đưa vào những thứ có lợi cho việc bán vé. Trong hợp đồng của Minh Tùng với công ty BHD, việc chụp ảnh hiện trường là để công ty sử dụng tư liệu trong mọi hoạt động quảng bá và PR cho phim nên bản quyền của toàn bộ ảnh thuộc về nhà sản xuất.

Theo luật sư Trần Hồng Phong, việc trên các poster không ghi/thể hiện tên tác giả các bức ảnh là thiếu sót và làm ảnh hưởng đến quyền tác giả của ông Đặng Minh Tùng.

Theo qui định tại Luật sở hữu trí tuệ, người sáng tạo ra tác phẩm có quyền tác giả đối với tác phẩm của mình. Quyền tác giả là quyền của tổ chức, cá nhân đối với tác phẩm do mình sáng tạo ra hoặc sở hữu. Quyền tác giả phát sinh kể từ khi tác phẩm được sáng tạo và được thể hiện dưới một hình thức vật chất nhất định, không phân biệt nội dung, chất lượng, hình thức, phương tiện, ngôn ngữ, đã công bố hay chưa công bố, đã đăng ký hay chưa đăng ký.

Như vậy, kể từ khi những bức ảnh được chụp ra, hiển nhiên ông Đặng Minh Tùng có quyền tác giả đối với những tấm ảnh của mình.

Quyền tác giả gồm 2 nội dung : quyền nhân thân và quyền tài sản.

Quyền nhân thân bao gồm các quyền như :

- Đặt tên cho tác phẩm;

- Đứng tên thật hoặc bút danh trên tác phẩm; được nêu tên thật hoặc bút danh khi tác phẩm được công bố, sử dụng;

- Công bố tác phẩm hoặc cho phép người khác công bố tác phẩm;

- Bảo vệ sự toàn vẹn của tác phẩm, không cho người khác sửa chữa, cắt xén hoặc xuyên tạc tác phẩm dưới bất kỳ hình thức nào gây phương hại đến danh dự và uy tín của tác giả.

Cần lưu ý là “quyền nhân thân” nói trên là “gắn liền” với tác giả, không thể chuyển giao cho người khác.  Còn quyền tài sản bao gồm các quyền sau :

- Làm tác phẩm phái sinh;

- Biểu diễn tác phẩm trước công chúng;

- Sao chép tác phẩm;
- Phân phối, nhập khẩu bản gốc hoặc bản sao tác phẩm;

- Truyền đạt tác phẩm đến công chúng bằng phương tiện hữu tuyến, vô tuyến, mạng thông tin điện tử hoặc bất kỳ phương tiện kỹ thuật nào khác;

- Cho thuê bản gốc hoặc bản sao tác phẩm điện ảnh, chương trình máy tính.

Qua thông tin từ các bên, có thể thấy phía Nhà sản xuất (công ty BHD) đã thỏa thuận và có “quyền tài sản” đối với các bức ảnh của Đặng Minh Tùng. Và trên thực tế BHD đã “công bố”, làm “tác phẩm phái sinh” (poster) ... Tuy nhiên, việc trong các poster không ghi tên tác giả của những bức ảnh được sử dụng là đã không có chi tiết thể hiện “quyền nhân thân” đối với tác phẩm của Đặng Minh Tùng. Hay nói cách khác là BHD đã có thiếu sót và qua đó làm ảnh hưởng đến tác quyền của Đặng Minh Tùng.

Vụ việc này thực ra cũng không hẳn là to tát. Nhưng về cũng không phải là có thể bỏ qua một cách đơn giản – nhất là nếu thực sự đây là một “thói quen” của các Nhà sản xuất phim tại Việt Nam.

Vì lẽ để ra các tác phẩm nghệ thuật, người nghệ sĩ đã phải có sự sáng tạo, nỗ lực không ngừng. Chính vì vậy, pháp luật bảo hộ quyền tác giả cho họ. Nếu như ai cũng đơn giản lấy cắp sự sáng tạo của người khác, tự nhận là của mình hoặc trục lợi bất hợp pháp, thì sẽ không còn ai có động lực để sáng tạo. Trong khi ai cũng biết chính sự sáng tạo mới góp phần thay đổi và phát triển xã hội.

-------------------------------------------------------------------------------

Một số cảnh quay trong phim "Cánh đồng bất tận"




---------------------

Ý kiến:

Nhiếp ảnh MPK (Michel Phước Khùng) nhìn nhận: 

"Rõ ràng cái tên Trần Huy Hoan lớn hơn cái tên Đặng Minh Tùng rất nhiều, nhưng không vì tên tuổi mà phân biệt đứa con tinh thần của họ". MPK cho rằng, Trần Huy Hoan đã sai khi nói Đặng Minh Tùng chỉ là người làm thuê thì không được quyền ghi tên vào poster cũng như việc Trần Huy Hoan nói người làm poster có thể lấy hình trên mạng về mà không cần ghi nguồn vì như thế vi phạm công ước quốc tế Berne. Theo anh, đây là lời cảnh báo cho tình trạng “lập lờ đánh lận con đen” thường xuyên diễn ra ở Việt Nam.

Ông Lê Xuân Thăng - Phó chủ tịch Hội Nghệ sĩ Nhiếp ảnh Việt Nam, đồng thời là Phó chủ tịch Hội Nhiếp ảnh TP HCM :

Người nào chụp thì tác quyền của họ, dù ai mượn với bất cứ lý do gì cũng phải đề tên tác giả. "Đặng Minh Tùng là Hội viên Hội Nhiếp ảnh TP HCM, nên nếu tác giả có văn bản yêu cầu, chúng tôi sẽ tìm hiểu kỹ vấn đề và sẽ bảo vệ quyền lợi hội viên, gửi kiến nghị đến các đơn vị có liên quan", ông Thăng phát biểu. Theo ý kiến của ông, các bên: nhà sản xuất BHD - Trần Huy Hoan - Đặng Minh Tùng nên ngồi lại nói chuyện tìm ra phương án giải quyết trước khi tính đến chuyện nhờ luật pháp can thiệp.

 ----------------------

Đặng Minh Tùng hiện là hội viên Hội nghệ sĩ nhiếp ảnh TP HCM. Anh là tay máy khá trẻ, tốt nghiệp lớp nhiếp ảnh của Hội vào tháng 8-2009. Còn nhiếp ảnh gia Trần Huy Hoan đã có trên 35 năm cầm máy và tạo được nhiều danh tiếng.