Thứ Sáu, 11 tháng 7, 2014

Dự án Formosa Đài Loan: cần giảm quy mô để bảo đảm an ninh quốc phòng

Luật sư Trần Hồng Phong

BLA: Ngày 30-6-2014, báo Tuổi Trẻ có liên hệ với tôi, mời viết bài nêu quan điểm pháp lý về việc chủ đầu tư dự án Formosa xin Chính phủ VN cho phép họ được mua, cấp đất cho công nhân người nước ngoài của họ và thành lập đặc khu tại khu vực gần cảng Vũng Áng (Nghệ Tĩnh). Theo đó, tôi đã viết bài viết dưới đây gửi cho báo Tuổi Trẻ. Đến nay đã hơn 10 ngày trôi qua chưa thấy báo đăng (điều đó hoàn toàn là bình thường, thuộc quyền của báo, tôi vui vẻ và không có bất kỳ sự thắc mắc nào). Nhưng tôi nghĩ rằng mình cũng nên đăng bài viết này ở đây, công khai quan điểm của mình về vấn đề này.

Từ vài năm trước, tôi đã nghe nhiều nhân sỹ, trí thức bày tỏ mối quan ngại về dự án của tập đoàn Formosa, ngay tại khu vực cảng Vũng Áng, Nghệ Tĩnh. Đây là vùng đất có bề ngang gần như hẹp nhất nước, nối liền giữa miền Bắc và Bắc trung bộ của VN. Chí vì vậy nên Vũng Áng có vị trí vô cùng quan trọng về mặt an ninh quốc phòng. 

Nhìn trên bản đồ, khu vực Formosa Vũng Áng có vĩ độ gần ngang cực nam đảo Hải Nam của Trung Quốc. Đi xuống phía dưới, khoảng ngang vĩ độ Đà Nẵng là khu vực quần đảo Hoàng Sa của Việt Nam, nhưng TQ đang chiếm giữ từ năm 1974 và hiện đã xây dựng nên thành phố Tam Sa hiện đại, có cảng biển, sân bay … Nếu đấu nối hai vị trí trên vào Vũng Áng, sẽ tạo ra một tam giác đâm thẳng vào “yết hầu” của Việt Nam - ngay tại khu vực Vũng Áng. Nói một cách cụ thể hơn, là nếu TQ vì một lý do nào đó mà chiếm giữ được, hay thậm chí chỉ cần phong tỏa được Vũng Áng, thì Việt Nam sẽ bị chia cắt làm đôi cả trên đường bộ lẫn đường biển, thậm chí cả đường hàng không. Khi đó, toàn bộ khu vực vịnh Bắc Bộ cũng sẽ bị án ngữ.

Một đề nghị ngạo ngược, vô căn cứ

Chính vì vậy, việc Nhà nước cho xây dựng và phát triển một khu công nghiệp lớn của nước ngoài như Formosa, chủ đầu tư lại có mối liên hệ với Trung Quốc, trong bối cảnh căng thẳng đang ngày càng leo thang, Trung Quốc đang liên tiếp tiến hành các hành động xâm lược lãnh thổ, vùng biển của Việt Nam, là điều hết sức không nên, tiềm ẩn những nguy cơ không thể lường trước. Theo tôi, đó là một sai lầm lớn về mặt quản lý Nhà nước.

Trong bối cảnh như vậy, việc tập đoàn Đài Loan Formosa vừa có đơn xin thành lập đặc khu kinh tế riêng, với cơ chế đặc biệt ưu đãi về thuế khóa, nguồn cung ngoại tệ, tín dụng và thậm chí còn muốn được cắt đất bán lâu dài cho nhân viên, với số lượng lên đến 15.000 người làm cho không ít người Việt Nam phải bất ngờ và …choáng váng!

Theo quy định của pháp luật hiện hành, có thể nói ngay đề nghị của Formosa là không có cơ sở, nếu không muốn nói là rất ngang ngược. Ngay ở tầm quốc tế, cũng không có pháp luật nước nào cho phép công nhân nước ngoài vào lao động theo hợp đồng được mua đất, cất nhà, cấp chủ quyền cả.

Dấu hiệu buông lỏng quản lý gây hậu quả nghiêm trọng

Điều đáng nói là qua thông tin báo chí, chúng ta biết có tới nhiều ngàn người, thậm chí cả chục ngàn người TQ, Đài Loan đã đến và đang sống, “làm việc” tại Formosa, khu vực Vũng Áng, và hầu hết là dạng lao động phổ thông, cư ngụ bất hợp pháp.

Pháp luật lao động Việt Nam quy định các doanh nghiệp trong nước không được tuyển dụng lao động phổ thông người nước ngoài. Chỉ trong những trường hợp cần thiết, thuộc các lĩnh vực mà Việt Nam không có nhân lực thì mới được tuyển dụng chuyên gia, công nhân kỹ thuật cao người nước ngoài. Chính vì vậy, theo tôi việc Formosa xin cấp đất cho tới 15 ngàn công nhân của mình cho thấy chính quyền địa phương, cơ quan quản lý lao động đã có sự buông lỏng, sai phạm hết sức nghiêm trọng. Chính sai phạm này đã tạo ra tiền đề để hôm nay Formosa đưa ra đề nghị có thể nói là kỳ quái, ngạo ngược. Vì theo quy định tại Luật đầu tư, doanh nghiệp nước ngoài có nghĩa vụ thực hiện các quy định của pháp luật về lao động.

Về mặt quản lý Nhà nước, ít nhất cần cách chức Chủ tịch UBND tỉnh Hà Tĩnh vì đã thiếu trách nhiệm, gây hậu quả nghiêm trọng, tạo ra nguy cơ và tiểm ẩn nguy hại chưa từng có về mặt an ninh quốc phòng như hiện nay.

Ai cũng thấy mối quan hệ TQ - VN hiện nay đang ở trong tình trạng xấu và nguy hiểm. Việt Nam tuy chưa đến mức phụ thuộc hoàn toàn, nhưng đã và đang bị ảnh hưởng, bị TQ dẫn dắt quá nhiều, thậm chí cả về ý thức hệ.

Qua việc Formosa xin được cấp đất cho công nhân, cho thấy rõ ràng là có ai đó, chứ không hẳn là những người công nhân cụ thể, muốn người của họ được định cư vĩnh viễn, ở dài lâu ở Việt Nam. Nếu việc này được Nhà nước Việt Nam chấp nhận, sẽ sớm đến ngày hình thành nên những làng Trung Quốc tại Việt Nam. Bài học mới nhất về việc Nga sáp nhập bán đảo Crimea của Ukraine với lý do Nga có quyền lợi ở đó - cho thấy VN không thể chủ quan.


Vũng Áng là khu vực có vị trí rất quan trọng về an ninh quốc phòng của Việt Nam


Cần giảm thiểu nguy cơ bằng luật

Xét về khía cạnh đầu tư, dự án khu gang thép của Formosa hoàn toàn không thuộc lĩnh vực được ưu đãi đầu tư hay quý hiếm gì. Trong khi mối nguy hại thì hiển hiện.

Tại Điều 6 Luật đầu tư quy định trong trường hợp thật cần thiết vì lý do quốc phòng, an ninh và lợi ích quốc gia, Nhà nước có quyền trưng mua, trưng dụng tài sản của nhà đầu tư. Điều 30 Luật đầu tư quy định lĩnh vực cấm đầu tư gồm các dự án gây phương hại đến quốc phòng, an ninh quốc gia và lợi ích công cộng. Nói một cách ngắn gọn, là an ninh quốc phòng và lợi ích quốc gia phải luôn được đặt lên hàng đầu.

Với vị trí nhạy cảm của khu công nghiệp Formosa như nói ở trên, theo tôi Nhà nước không những không thể chấp nhận đề nghị của Formosa, mà thậm chí cần phải thu nhỏ quy mô của dự án này, không cho tiếp tục triển khai trên diện rộng.

Có một điều có vẻ lạ nhưng không hề lạ, đó là những nhà đầu tư TQ hoặc thân TQ luôn có xu hướng tím đến những vùng có vị trí nhạy cảm, xung yếu về mặt an ninh quốc phòng của Việt Nam để đầu tư. Và dự án nào của họ cũng kéo theo rất nhiều công nhân bản xứ, chiếm dụng nhiều đất, thời gian kéo dài. Vì sao, chắc người Việt Nam nào cũng hiểu!

------------------------

Bài tham khảo trên các báo:
----------------

Bài liên quan: