Thứ Sáu, 14 tháng 2, 2014

Vụ án Huyền Như: Tòa sơ thẩm có sai phạm và chưa làm rõ nhiều vấn đề


Luật sư Đinh Văn Quế (*)

(BLA) - Vụ án Huỳnh Thị Huyền Như lừa đảo chiếm đoạt gần 4.000 tỷ đồng đã kết thúc giai đoạn xét xử sơ thẩm với nhiều ý kiến khác biệt nhau giữa giới luật sư, cơ quan tiến hành tố tụng và cả dư luận xã hội. Đây là trường hợp hiếm gặp trong lịch sử tố tụng Việt Nam.  

Bình luận án Blog tổng hợp và trân trọng giới thiệu ý kiến của luật sư Đinh Văn Quế, đăng trên báo Lao Động. Tựa bài do chúng tôi đặt.

Xác định tư cách "nguyên đơn dân sự" sai luật

Theo quy định tại khoản 1, Điều 40, Bộ luật Tố tụng hình sự, nguyên đơn dân sự là cá nhân, cơ quan hoặc tổ chức bị thiệt hại về vật chất do tội phạm gây ra và có đơn yêu cầu bồi thường thiệt hại. Điều kiện cần và đủ để xác định nguyên đơn dân sự trong vụ án hình sự là bị thiệt hại về vật chất do tội phạm gây ra và có đơn yêu cầu bồi thường thiệt hại. Thiếu một trong hai tiêu chí trên thì không thể là nguyên đơn dân sự trong vụ án hình sự được.

Ngay từ khi khai mạc phiên tòa, nhiều tổ chức cá nhân đã từ chối tư cách nguyên đơn dân sự, vì họ cho rằng họ yêu cầu VietinBank trả tiền chứ không có đơn yêu cầu Huyền Như bồi thường. Đã có tổ chức được xác định là nguyên đơn dân sự, sau khi từ chối tư cách nguyên đơn nên đã bỏ về không tham dự phiên tòa, nhưng tòa án vẫn xét xử vắng mặt họ và tuyên họ “phải được” bồi thường thiệt hại (!?).

Trong khi đó, VietinBank bị yêu cầu trả tiền, lại không được tòa án xác định là bị đơn dân sự, mà chỉ tham gia phiên tòa với tư cách người có quyền lợi nghĩa vụ liên quan, mong tòa án cấp phúc thẩm làm rõ.

Việc HĐXX vẫn xác định những tổ chức, cá nhân không có đơn yêu cầu Huyền Như bồi thường thiệt hại là nguyên đơn dân sự, vẫn để luật sư bảo vệ quyền lợi hợp pháp của họ tham gia phiên tòa khi họ đã từ chối tham gia, vẫn quyết định Huyền Như bồi thường cho họ vừa không đúng quy định của Bộ luật Dân sự, vừa vi phạm tố tụng hình sự. Khi đã xác định không đúng tư cách tham gia tố tụng thì việc quyết định trách nhiệm dân sự trong vụ án hình sự cũng không chính xác được.

Đối với vụ án này, để xác định trách nhiệm bồi thường thiệt hại và tư cách tham gia tố tụng đúng pháp luật, trước hết tòa án phải làm rõ các quy định của Nhà nước, mà cụ thể là của Ngân hàng Nhà nước về việc huy động vốn, về trần lãi suất, ngân hàng huy động vốn vượt trần lãi suất quy định của Nhà nước thì họ là người vi phạm chứ không phải khách hàng. Khách hàng thì bao giờ cũng có quyền lựa chọn, gửi tiền vào đâu có lãi cao thì họ chọn, sao lại đổ cho khách hàng “vì tham” (!?).

Bản án chưa căn cứ vào kết quả tranh tụng

Theo quy định của Bộ luật Tố tụng hình sự, mọi tình tiết của vụ án do Cơ quan điều tra thu thập phải được thẩm tra lại tại phiên tòa.

Nghị quyết 08 và 49 của Bộ Chính trị về tranh tụng tại phiên tòa cũng khẳng định mọi phán quyết của tòa án phải căn cứ chủ yếu vào kết quả tranh tụng tại phiên tòa. Nhưng đối với vụ án này, nhiều phán quyết của tòa án cấp sơ thẩm đã không căn cứ vào kết quả tranh tụng tại phiên tòa.

Trong phiên tòa, có nhiều tài liệu, chứng cứ mà tòa án sử dụng để làm căn cứ phán quyết nhưng không được xem xét công khai tại phiên tòa như: Chủ trương cho phép ngân hàng được ủy thác cho cá nhân, tổ chức mở tài khoản gửi tiền vào các ngân hàng khác để hưởng lãi suất, các quy định về việc quản lý nội bộ, trách nhiệm của VietinBank về các vấn đề liên quan đến việc xác định hợp đồng được ký như thế nào, địa điểm ký hợp đồng...

Đại diện của VietinBank tham gia phiên tòa lúc thì nói với tư cách cá nhân, lúc lại nói đại diện cho VietinBank, hầu hết các câu hỏi đối với VietinBank đã không được trả lời, mà chủ tọa lại cho phép ghi lại rồi trả lời sau, như vậy đâu có phải là xét hỏi. Phiên tòa chứ không phải hội nghị chất vấn và trả lời chất vấn mà người bị chất vấn “ghi lại” rồi trả lời sau (!?). Cách làm này của HĐXX là vi phạm tố tụng.

Đến phần tranh luận, các luật sư đề nghị HĐXX trở lại phần xét hỏi cũng không được chấp nhận. Hy vọng rằng, tại phiên tòa phúc thẩm của TAND Tối cao sắp tới, vấn đề này sẽ được tòa án cấp phúc thẩm làm rõ.

Huyền Như tham ô tài sản

Căn cứ vào nội dung vụ án thì đối với các khoản tiền các tổ chức, cá nhân đã gửi vào tài khoản hợp pháp của họ tại NH Công thương Việt Nam (VietinBank), thì VietinBank phải có trách nhiệm quản lý, khai thác, sử dụng khoản tiền này và có nghĩa vụ trả lãi cho khách hàng theo thỏa thuận. Thực tế, VietinBank đã làm như vậy.

Trong số hơn một 1.000 tỉ đồng của ACB gửi vào VietinBank, đã được VietinBank quyết toán một phần, chỉ còn 718.908.000.000 đồng, tại phiên tòa, ACB đã xuất trình chứng cứ chứng minh VietinBank có thông báo cho một khách hàng về xác định khoản nợ (chốt nợ), nhưng không được HĐXX xem xét.

VietinBank là DN nhà nước, Huyền Như được bổ nhiệm làm quyền Giám đốc Phòng giao dịch thuộc VietinBank, có trách nhiệm kiểm soát, xét duyệt các chứng từ chuyển tiền, rút tiền và giao dịch khác trên tài khoản của khách hàng, kiểm tra và đảm bảo các chứng từ chính xác, hợp lệ. Do có chức vụ, quyền hạn này nên đương nhiên Huyền Như là người có trách nhiệm quản lý tài sản của Ngân hàng Công Thương.

Theo quy định của Bộ luật Hình sự, tham ô là hành vi của người lợi dụng chức vụ, quyền hạn chiếm đoạt tài sản mà mình có trách nhiệm quản lý, còn chiếm đoạt bằng thủ đoạn nào (gian dối, lén lút hay công khai...) không phải là dấu hiệu đặc trưng của tội tham ô tài sản. Huyền Như là người có chức vụ, quyền hạn đã lợi dụng chức vụ, quyền hạn, bằng thủ đoạn gian dối để chiếm đoạt tài sản của Ngân hàng Công Thương, do mình có trách nhiệm quản lý là hành vi phạm tội tham ô tài sản, chứ không phải là hành vi phạm tội lừa đảo chiếm đoạt tài sản như bản án mà tòa án cấp sơ thẩm đã tuyên.

Gần 4.000 tỉ đồng đi đâu?

Khi vụ án mở ra, các cơ quan tố tụng và dư luận báo chí cho rằng, đây là “đại án” về tham nhũng, nhưng cuối cùng thì chẳng có bị cáo nào bị kết án về tội phạm tham nhũng cả. Việc không truy cứu trách nhiệm hình sự đối với Huyền Như về tội tham ô là chưa thấy rõ bản chất của vụ án. Dư luận cho rằng, tòa án cấp sơ thẩm kết án Huyền Như tội lừa đảo chiếm đoạt tài sản cũng là cách để VietinBank rũ bỏ trách nhiệm đối với khách hàng.

Việc tòa án cấp sơ thẩm quyết định VietinBank không có trách nhiệm đối với số tiền mà khách hàng gửi vào hệ thống ngân hàng không chỉ không đúng pháp luật, mà còn gây mất lòng tin của xã hội vào hệ thống ngân hàng, gây hoang mang, lo ngại cho khách hàng khi có tiền gửi vào ngân hàng. Công chúng đang chờ những phán quyết của tòa phúc thẩm sắp tới. Trong quá trình điều tra, Viện KSND Tối cao đã phát hiện Cơ quan điều tra đã kết luận không đúng tội danh đối với Huyền Như nên đã quyết định trả hồ sơ để điều tra bổ sung và khẳng định: “Việc ký hợp đồng nhận tiền gửi của khách hàng, trách nhiệm quản lý đối với số tiền này thuộc về VietinBank”. Nhưng không hiểu vì lý do gì mà đến khi ra cáo trạng lại chỉ truy tố Huyền Như về tội lừa đảo chiếm đoạt tài sản?

Về việc thu hồi tiền do Huyền Như chiếm đoạt cũng không được Cơ quan điều tra tiến hành cương quyết. Trong gần 5.000 tỉ đồng Huyền Như chiếm đoạt, có gần 4.000 tỉ đồng chưa thu hồi được là vật chứng của vụ án. Theo quy định của Bộ luật Tố tụng hình sự thì vật chứng phải được thu hồi kịp thời, đầy đủ, vật chứng là tiền bạc thuộc sở hữu của tổ chức, cá nhân bị người phạm tội chiếm đoạt thì trả lại cho chủ sở hữu. Trong vụ án này, phần lớn tiền sau khi Huyền Như chiếm đoạt, sử dụng đều có thể xác định được địa chỉ cụ thể vì có chứng từ chuyển tiền qua hệ thống ngân hàng, các khoản vay mượn của Huyền Như đều có thể xác định được. Không hiểu sao cơ quan điều tra không tiến hành các biện pháp để thu hồi số tiền là vật chứng của vụ án?

Tại phiên tòa, HĐXX không làm rõ chi tiết từng khoản tiền chiếm đoạt đã được sử dụng vào việc gì, hiện đang ở đâu, trên cơ sở đó quyết định buộc những người chiếm hữu bất hợp pháp phải nộp lại để trả cho những đơn vị, cá nhân bị thiệt hại là chưa đúng quy định của Bộ luật Tố tụng hình sự.

(*) Tác giả nguyên là Chánh tòa hình sự TANDTC
---------------------------------

Bài liên quan:

Đơn tố cáo của một đương sự trong vụ án Huỳnh Thị Huyền Như

Những vấn đề pháp lý xung quanh căn biệt thự 43 tỷ đồng mà Huyền Như kháng cáo đề nghị trả lại cho mẹ mình
-------------------------

(Xem them nhiều bài viết khác về vụ đại án này trong Danh mục vụ án)