Friday, May 11, 2018

Quyền được chết - tại sao không?

Ls. Trần Hồng Phong 

Cuộc sống - đối với mỗi người, có lẽ là “tài sản” quí nhất do tạo hoá sinh ra mà không ai muốn rời bỏ. Không phải ngẫu nhiên mà trong Tuyên ngôn nhân quyền nước Mỹ có câu “Người ta sinh ra ai cũng có quyền được sống, được mưu cầu hạnh phúc”. Thế nhưng, có sự sống thì ắt hẳn có cái chết. Đối lập với sự sống là cái chết. Vậy đối với con người, được chết có thể xem như là một "quyền" hay không? (đặc biệt là trong tình trạng đau đớn thể xác, bệnh nan y). Ngày càng có nhiều quốc gia cho phép cá nhân được tự định đoạt cái chết của mình. Khi nào thì tại Việt Nam sẽ cho phép áp dụng luật "cái chết êm ái"?

Cập nhật: Bài này Bình luận án Blog đã đăng khá lâu rồi, nhưng hôm nay (ngày 11/5/2018), nhân sự kiện nhà khoa học lớn tuổi nhất Australia, tiến sĩ David Goodall - 104 tuổi, đã tự kết thúc cuộc đời mình bằng "cái chết êm ái" tại Basel (Thụy Sĩ), chúng tôi làm "mới" lại bài viết này. Đây là trường hợp mới nhất về CÁI CHẾT ÊM ÁI trên thế giới.

* Ngày 10/5/2018: vị tiến sỹ 104 tuổi tự tay nhấn nút, vĩnh biệt cuộc đời bằng "cái chết êm ái" tại Thuỵ Sỹ.

Ra đi trong cô đơn

Chỉ vài ngày sau khi tòa án Dijon (Pháp) bác bỏ thỉnh nguyện xin được "ra đi xứng đáng" bằng cách được chích thuốc độc chết (mà người ta vẫn hay gọi là “cái chết êm ái” hay “an tử’), hôm 20/3/2008, người ta đã phát hiện thi thể của bà Sebire tại một căn hộ ở Plombières-les-Dijon, miền đông nước Pháp.

Mặc dù nguyên nhân cái chết của bà chưa được xác định, nhưng nó đã gây nên sự thổn thức trên toàn thế giới. Bởi trước đó, bà nói: "Dù toà án không cho phép, thì tôi vẫn biết cách xoay những thứ cần thiết để ... tự chết!”.

Giữa tháng 3, bà Sebire đã làm đơn gửi tòa án, xin được chết. Trước đó, bà đã thỉnh cầu Tổng thống Pháp Sarkozy can thiệp, để bác sĩ điều trị được phép kê toa độc dược, “giúp” bà được chết trong tỉnh táo, nhanh và trong vòng tay thân quyến, bạn bè. Tổng thống Pháp nói rằng mình không có quyền quyết định, và bà cần liên hệ với Tòa án.

Tòa Dijon đã bác bỏ thỉnh nguyện được chết an tử của bà Sebire, với lý do luật pháp nước Pháp hiện hành không cho phép bác sĩ giúp bệnh nhân được chết. Vì sự việc gây sự chú ý và quan tâm rất lớn trong xã hội, nên thủ tướng Pháp đã chỉ thị lập một Ủy ban, để xem xét xem có thể điều chỉnh luật hay không. Tuy nhiên, trong khi cả nước Pháp còn đang bàn cãi về “cái chết êm ái” dưới lăng kính đạo đức và pháp luật, thì bà Sebire ra đi trong sự cô đơn.

Cùng lúc với cái chết của bà Sebire, tại Bỉ - một nước không xa Pháp là bao, người ta cũng đưa tin cái chết an tử của nhà văn Hugo Claus, 78 tuổi. Bị mắc chứng Alzheimer, ông đã sử dụng “quyền an tử” theo luật pháp Bỉ, và đã “được” chết tại Bệnh viện Middelheim. Báo chí đưa tin, với luật về “quyền an tử” tại Bỉ, ông đã "chọn giờ chết cho chính mình, vì không muốn kéo dài đau đớn".

Như vậy, cùng là bệnh nhân bị bệnh nan y, cùng là chết - nhưng một người thì bị từ chối và đã ra phải ra đi trong đau đớn và cô đơn. Còn một người thì được quyền chọn và ra đi trong trong êm ái thanh thản, bên cạnh những người thân. Sự khác biệt ở đây chính là pháp luật. Đó là vấn đề: quyền được chết!



Bà Serbire và bức ảnh của chính mình khi còn khỏe mạnh. Cho thấy bà đã bị sự đau đớn về thể xác và không còn muốn sống nữa 

“Giúp” người hay “giết” người ?

Cho đến nay, mới chỉ có Hà Lan (năm 2001) và Bỉ (năm 2002) cho phép an tử.

Tháng 2/2008, Quốc hội Luxembourg cũng đã thông qua dự luật cho người dân "quyền được chết". Ở Mỹ, bang Oregon là địa phương duy nhất cho phép an tử. Còn lại hầu hết các nước trên thế giới, không hoặc chưa cho phép điều này.

Vấn đề gây tranh cãi gay gắt trong dư luận xã hội ở hầu hết các nước đã chính thức nêu lên vấn đề này là: việc cho phép an tử là nhân đạo hay bất nhân? Là giúp người hay giết người? Trong khi ai cũng hiểu rằng sự sống là điều quí giá và tuyệt vời nhất của một con người, thì tại sao lại chúng ta lại nhẫn tâm cướp đi điều ấy của người bệnh?

Tuy vậy, ở một số nước trên thế giới, nhất là tại các nước Tây Âu, đang tồn tại thực tế là các bác sĩ "giúp" bệnh nhân chấm dứt cuộc sống đớn đau vì những căn bệnh nan y. Chẳng hạn như tại Ý, theo một báo cáo của Hiệp hội Bác sĩ quốc gia, có khoảng 0,7% bác sĩ Ý thừa nhận đã tiến hành an tử cho bệnh nhân.

Cuối năm 2006, ở Ý có một sự kiện làm dấy lên sự tranh cãi và ồn ào trên cả nước liên quan đến một cái chết được thực hiện theo kiểu “an tử” nhưng … trái pháp luật. Bệnh nhân 60 tuổi là nhà thơ Welby, bị teo cơ làm liệt các ngón tay, đau đớn và hạn chế nhiều trong giao tiếp. Ông đã gửi thư lên Tổng thống Giorgio Napotalino xin được chết. Lá thư đã gây xúc động sâu sắc, khiến Tổng thống Napotalino mời các chính khách, chuyên gia cùng bàn bạc. Sau đó, một tòa án được yêu cầu ra phán quyết. Nhưng họ lại chuyển hồ sơ về quốc hội với lý do không tìm ra luật nào giải quyết trường hợp này. Ngày 20-12-2006, bác sĩ điều trị của Welby là Mario Riccio khẳng định nguyện vọng xin được chết của Welby không bị một cản trở pháp lý nào. Và ông đã tắt máy trợ thở, “giúp” an tử.

Tuy vậy, cái chết của Welby không giải quyết được vấn đề đạo đức. Mà thậm chí còn gây chia rẽ ngay trong nước Ý nhiều hơn. Trong khi một số người khẳng định cái chết là sự giải thoát cho Welby, thì những người khác gọi bác sĩ Riccio là kẻ sát nhân. Nhà thờ cũng đã từ chối phục vụ các nghi thức tôn giáo cho lễ tang Welby.

Năm 1999, tại Mỹ có trường hợp "bác sĩ tử thần" Jack Kevorkian (bang Michigan) bị truy tố về tội giết người do đã "giúp" tới 130 bệnh nhân được “ra đi”. Jack Kevorkian bị kết án tới 25 năm tù. Tuy nhiên sau đó ông được giảm án, trả tự do trước thời hạn sau 8 năm ngồi tù.

Ngay ở Hà Lan, luật an tử thông qua vào năm 2001 cho đối tượng là người trưởng thành. Đến năm 2006, mở rộng việc cho phép áp dụng “an tử” đối với trẻ sơ sinh mắc bệnh nặng không thể cứu chữa. Nhiều người Hà Lan cho rằng điều này đã làm suy đồi đạo đức xã hội, dẫn đến nguy cơ bác sĩ và những bậc cha mẹ có thể lợi dụng luật để quyết định sự sống của một cá nhân còn quá nhỏ bé, không thể tự nói lên mong muốn của mình.

Vì sao người bệnh muốn chết?

Vì sao một người muốn chết? Đó là một câu hỏi thoạt nghe có vẻ ngớ ngẩn. Tuy nhiên, đối với những người đang mắc phải những bạo bệnh, đang bị hành hạ về thể xác từng ngày, từng giờ và y học chịu thua không thể chữa trị thì việc họ muốn chết không có gì là vô lý.

Quay lại trường hợp trên. Bà Sebire bị mắc chứng bệnh esthesioneuroblastoma, một loại khối u ác tính tấn công cơ thể từ khoang mũi. Bệnh tật đã cướp đi gần hết cơ quan ngũ tạng của bà và gây cho bà những cơn đau đớn khủng khiếp. Mỗi cơn có khi kéo dài tới bốn giờ. Hai nhà phẫu thuật thần kinh nhận điều trị cho bà và đều cùng kết luận đây là ca bệnh không thể chữa trị được. Trong lời thỉnh cầu xin được chết gửi Toà án của mình, bà viết: "Ngay cả thú vật, người ta cũng không để phải chịu đựng sự đau đớn như tôi đang phải chịu đựng”.

Bất luận thế nào, chúng ta phải thừa nhận rằng trên thực tế hiện tại, vẫn còn rất nhiều căn bệnh nan y mà y học bất lực, không thể chữa trị. Chẳng hạn như bệnh Aids, bệnh ung thư ... Trong những trường hợp như vậy, tác dụng của y học họa chăng cũng chỉ là trì hoãn cái chết. Tuy nhiên, khi đã tới giai đoạn cuối của những căn bệnh nan y này, hoặc bất kỳ bệnh tật nào - mà việc phát hiện hoặc chữa trị quá trễ, thì hầu như các bác sỹ - dù giỏi nhất - cũng đành bó tay bất lực.

Tại Việt Nam, chúng ta vẫn luôn chứng kiến hàng ngày, không ít những bệnh nhân bị bệnh viện trả về vì … không thể giúp gì hơn. Mà người ta vẫn hay gọi là bị “bác sỹ chê”. Đối với những trường hợp này, biết chắc là bệnh nhân sẽ chết, người thân chỉ còn biết khóc, mà bất lực, mà chứng kiến người bệnh nhiều khi phải lịm đi vì sự đau đớn thể xác hành hạ.

Cái chết an tử đã tồn tại ở Việt Nam trên thực tế

Tại Việt Nam có một thực tế vẫn luôn tồn tại từ lâu, nhiều người biết mà … không nói ra. Đó là việc thân nhân của người bệnh thường tạo ra “cái chết êm ái” cho họ, khi thấy họ quá đau đớn, quá già nua hoặc đã được … thầy cúng xem “ngày chết tốt”! Khi đó, cái chết sẽ đến với người bệnh, có thể do thân nhân không cho uống thêm sâm chẳng hạn – vốn chỉ có tác dụng duy trì sự sống thêm trong vòng một vài giờ. Hoặc chủ động không cho uống thêm thuốc nữa. Với cách tạo ra sự “an tử” như vậy, liệu có gì không hợp đạo đức chăng?

Chúng ta cũng biết rằng, sự sống và cái chết là một chuỗi tuần hoàn, một qui luật của tạo hóa. Không có gì là tồn tại vĩnh cửu và bất biến. Cái chết tất yếu rồi sẽ đến với bất kỳ ai – dù muốn hay không. Dù người đó là ai: một ông vua hay một kẻ ăn mày.

Đạo đức cũng là một khái niệm mang tính trừu tượng và có thể thay đổi theo nhận thức, thời gian. Nếu kể từ khi loài người còn ăn lông ở lỗ, người ta “trừng trị” nhau bằng chém giết. Mạng người nhiều khi còn rẻ hơn con thú. Thì ngày nay, quan niệm đạo đức đúng - sai cũng khác biệt đáng kể từng nơi, từng lúc. Ngay như việc kết án tử hình – đối với những phạm nhân phạm tội đặc biệt nghiêm trọng, trong khi nhiều nước đã bãi bỏ vì cho rằng dã man, vô đạo đức, thì vẫn không ít nước vẫn duy trì hình thức này, vì cho rằng cần thiết.

Chính vì do cuộc sống là quí giá nhất, nên hơn ai hết, chính những người bị bệnh muốn chết hẳn hiểu rõ vì sao mình lại muốn chết. Suy cho cùng, quyền được sống cũng chính là quyền được chết. Vì xét về mặt pháp lý, nếu “sống” được xem là quyền - chứ không phải là nghĩa vụ, thì một người cũng có quyền từ chối quyền đó – của chính mình – mà không làm ảnh hưởng tới ai.

Tôi cho rằng, trong những trường hợp đã chắc chắn là bất lực trong chữa trị y khoa, thì việc chúng ta từ chối cái chết an tử phải chăng chính là đã "tiếp tay" dung dưỡng và duy trì nỗi đau thể xác và cả tinh thần của người bệnh. Tại sao chúng ta đã biết chắc một người sắp chết và không thể qua khỏi, đang phải chịu đau đớn và có nguyện vọng được chết một cách nhẹ nhàng, trong sự tỉnh táo, giữa những người thân yêu nhất – mà vẫn đang tâm im lặng. Và không làm gì, ngoài sự chờ đợi cái kết cục tất yếu và đau lòng ấy đến?

Do vậy, tôi ủng hộ quyền được an tử. Tôi cho rằng đã đến lúc cần chính thức nêu lên vấn đề này trên diễn đàn pháp luật.

------------------

Không có luật “an tử” người bệnh vẫn chết được theo nguyện vọng?

Luật sư của bà Sebire là ông Giles Antonovic cho rằng có thể “an tử” bằng cách đề nghị được áp dụng "luật về quyền bệnh nhân" ở Pháp. Theo luật này, người mắc bệnh nan y có quyền khước từ các biện pháp kỹ thuật kéo dài cuộc sống của họ. Bằng cách đó, họ có thể rơi vào hôn mê và qua đời chỉ sau 10-15 ngày. Cái chết này, theo ông, về kỹ thuật không phải là an tử, nên hợp pháp. Tuy nhiên, điều này trên thực tế đã không xảy ra. Nên cũng không thể kết luận là cách tư vấn như vậy có đúng luật hay không.

.......


Ý kiến:

Con người có quyền được sống không lẽ không có quyền được chết ? Tuy nhiên vấn đề đặt ra là ai sẽ “giúp” làm cho bệnh nhân chết : bác sỹ hay người thân? Nếu là bác sỹ thì vấn đề đạo đức nghề nghiệp có được đặt ra hay không , và liệu có bác sỹ nào chuyên làm việc này không. Còn người thân khi giúp thân nhân mình đạt được ý nguyện thì có bị truy tố hình sự hay không? Tôi nghĩ tất cả những vấn đề trên phải được thể hiện bằng luật. Chính luật là cơ sở để tạo yên tâm cho người “ muốn chết “ và những người giúp họ đạt được ý nguyện này.

Anh Lê Hoàng Vũ ( Bình Định)

Tôi nghĩ rằng con người có quyền được chết. Hãy đặt mình trong hoàn cảnh của những bệnh nhân và suy nghĩ. Khi họ cảm thấy rằng sự sống không bằng cái chết, và ra đi sẽ là cách giúp họ giải thoát được cho chính mình. Con người sống ở đời sinh, lão, bệnh, tử là điều tất nhiên. Bất cứ ai cũng vậy, ít nhất một lần cũng đã bị cảm, sốt... Những lúc đó có những cơn sốt, những cơn đau đầu đã khiến bản thân mình khó chịu lắm rồi thì huống chi một người đang bị bệnh ung thư bị cơn đau hành hạ. Họ sẽ phải chịu đau đớn đến cỡ nào - nhất là khi phải chịu cho đến cuối đời. Giải pháp ra đi lúc đó là biện pháp nhân đạo nhất mà tôi nghĩ rằng pháp luật nên cho phép.

Chị Phạm Thị Thu Hiền (Daklak)

Giáo hoàng John Paul II ra đi do “cái chết êm ái”?
Tòa thánh Vatican cũng từng gặp rắc rối liên quan tới cái chết của giáo hoàng John Paul II năm 2006. Tiến sĩ Lina Pavanelli, một nữ chuyên gia hồi sức cấp cứu đã tố cáo Vatican đã thực hiện “cái chết êm ái” đối với giáo hoàng. Dựa trên kiến thức chuyên môn của mình cùng sự quan sát về tình hình sức khỏe của giáo hoàng trong những ngày cuối đời, bà cho rằng Vatican đã để giáo hoàng John Paul II được dùng ống truyền thức ăn quá muộn và điều này là nguyên nhân gây nên cái chết. Renato Buzzonetti, bác sĩ riêng của giáo hoàng John Paul II và nay là của Giáo hoàng Benedict XVI, đã trả lời trên nhật báo La Repubblica là "việc điều trị đã được làm đến cùng". Tuy nhiên, ông không bình luận gì về cáo buộc của bà Pavanelli.

.......

Cập nhật ngày 11/5/2018:

Tiến sĩ 104 tuổi ra đi bằng cái chết êm ái do tự tay mình nhấn nút! 


Tiến sĩ Goodall hoàn toàn thanh thản, mãn nguyện trong buổi họp báo cuối cùng hôm 9/5/2018. Ảnh: AFP.

Sáng ngày 10/5/2018, nhà khoa học lớn tuổi nhất Australia, tiến sĩ David Goodall - 104 tuổi, đã tự kết thúc cuộc đời tại Basel (Thụy Sĩ). Trước khi ra đi, ông ăn nhẹ, tâm trạng thanh thản, bên cạnh người thân và trong giai điệu của bản Giao hưởng số 9 của Beethoven.  Tiến sĩ David Goodall là trường hợp mới nhất về CÁI CHẾT ÊM ÁI trên thế giới.

Ngay trước thời khắc vĩnh biệt cuộc đời, tiến sĩ Goodall đã trả lời một số câu hỏi như: ông là ai, ông đang ở đâu và chuẩn bị làm gì? rồi được quyền tự mình mở van cho dung dịch thuốc Nembutal truyền vào cơ thể qua ống tiêm đặt nơi cánh tay. 

"Tiến sĩ đã trả lời cực kỳ rõ ràng", bác sĩ Philip Nitschke, nhà sáng lập tổ chức Exit trợ tử Goodall nói.

Trong căn phòng nhỏ, Giao hưởng số 9 của Beethoven vang lên. Vài phút sau khi bản nhạc kết thúc, tiến sĩ Goodall trút hơi thở cuối cùng. Lời nói cuối cùng của ông là: "Tôi đã chờ đợi quá lâu rồi".

Sinh ngày 4/4/1914 tại London (Anh), tiến sĩ David Goodall là nhà thực vật học và sinh thái học nổi tiếng thế giới. Ông từng giữ các vị trí quan trọng ở Anh, Mỹ, Australia. Sau khi nghỉ hưu năm 1979, tiến sĩ Goodall vẫn tiếp tục làm việc đến 103 tuổi và nhận biên tập bộ sách 30 cuốn mang tên Hệ sinh thái Thế giới của 500 tác giả. Năm 2016, ông được trao tặng huân chương Order of Australia.

Tròn 104 tuổi, tiến sĩ Goodall công khai nguyện vọng muốn chết dù vẫn còn khỏe mạnh. Trên thực tế, dù không mắc căn bệnh mạn tính nào, nhưng thể chất ông đi xuống rõ rệt. Tiến sĩ gần như mù và mất tự do trong cuộc sống.

Dành hơn 20 năm vận động cho quyền được chết, tiến sĩ Goodall tin rằng con người phải được tự mình quyết định số phận sau tuổi trung niên. Do luật pháp Australia chưa chấp thuận quyền được chết, ông lên đường đến Thụy Sĩ để thực hiện mong muốn. Tại đây, hai bác sĩ xác nhận nhà khoa học hoàn toàn minh mẫn, đủ điều kiện tiến hành cái chết êm ái.
----------------------

Bài liên quan: